عصر انتظار
مجله امان شماره ۱۶ .:::. مقالات
قسمت چهارم
دکتر روح الله شاکری زواردهی
استاد حوزه و دانشگاه، عضو هیئت علمی دانشگاه
در شماره‌های قبل، به تعریف اجمالی واژه نجات و واژه دین پرداختیم اینک ادامه مطالب؛
تعبیر ادیان، تسامحی و بنابر روش متداول علم دینشناسی است وگرنه از نظر قرآن و اسلام دین یکی است که در طول تاریخ به تناسب نیاز بشر و اقتضای زمان در چهره شریعتها ظهور پیدا کرده است آن دین واحد که براساس فطرت انسانی است همان اسلام است. بنابرین مراد از ادیان، شریعتها است منتهی نه فقط شریعت‌های ابراهیمی بلکه همه ادیان چه ابراهیمی و توحیدی و چه غیرابراهیمی و غیرتوحیدی و نیز مراد از ادیان معنای عام آن است که شامل ادیان غیر الهی مانند مکاتب بشری نیز میشود.۱
پس بررسی مبانی مشترک مهدویت به گستره جهان انسانی میشود چه انسانهای پیش از اسلام و چه پس از اسلام؛ و چه انسانهای ساکن در سرزمینهای عربی و اسلامی و چه انسانهای ساکن در باختر و خاور.
عقیده ظهور موعود و منجی در تاریخ ادیان، برخاسته از ضرورت نجاتخواهی بوده است، بنابراین شایسته است تا پیش از طرح موعود و منجیشناسی ادیان اندکی درباره نجات سخن گفته شود و انتظار به فرجام نیک و نجات در ادیان مهم بررسی شود تا روشن شود که اصل نجاتخواهی و انتظار رهایی، یک اصل و امید مشترک ادیان است. این نوشتار براساس تقسیم ادیان به ابراهیمی و غیر ابراهیمی مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.
بخش اول: ادیان ابراهیمی
در مطالعات تطبیقی ادیان می‌توان گفت، دین‌های ابراهیمی همه از سنت ابراهیم علیه السلام یعنی دین حنیف او الهام می‌گیرند، دین‌های یهود و مسیحیت و اسلام از جهاتی با یکدیگر اشتراک دارند که در ذیل به برخی از آنها اشاره میشود:
۱. ادیان ابراهیمی همگی معتقد به تئوری پیامبری هستند یعنی معتقدند خداوند افرادی را انتخاب کرده و برای آنها پیغامهایی را بطور مستقیم یا به واسطه یک فرشته ارسال فرموده است، لذا آموزه‌های آنان ـ صرف نظر از وضعیت فعلی ـ وحیانی یا توحید تلقی میشود.
۲. قرآن کریم پیروان ادیان ابراهیمی را «اهل کتاب» می‌خواند، برخورد اصولی قرآن با اهل کتاب شبیه با برخورد آن با مسلمانان می‌باشد، بدین معنا که می‌گوید بعضی از اهل کتاب حقیقتاً پیرو دین حضرت ابراهیم علیه السلام ـ پدر ادیان ابراهیمی و وجه مشترک دین یهود، مسیحیت و اسلام ـ و مؤمن به خداوند و راسخ در علم هستند و بعضی دیگر افراد بی‌ایمان و دنباله‌رو تخیلات خویش می‌باشند.
۳. پیروان ادیان سه‌گانه ابراهیمی، بر پیروزی ایمان بر کفر، حاکمیت حق و علم، و عدالت اجتماعی و نجات بشر از ظلم و ستم و وراثت زمین به صالحان، اعتقاد راسخ دارند، در یک کلمه می‌توان گفت: فلسفه تاریخ در ادیان ابراهیمی با اعتقاد به ظهور منجی معنی پیدا می‌کند. بر همین اساس تلاش داریم منجی را از نگاه سه دین بزرگ یهود، مسیحیت و اسلام به عنوان ادیان ابراهیمی بررسی نماییم.
ادامه دارد
پی نوشت
۱. مشروح تقسیمات، ادیان و مذاهب. ر.ک : سلیمانی اردستانی، سیری در ادیان، ص۲۸.
