عید نوروز

مجله امان شماره ۱۶ .:::. مقالات

رقیه سادات موسوی

کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی

عید نوروز یکی از اصیل ترین سنت‌ها و اعیاد ایرانی است. نوروز نمادی از هویت ملت ایران است. عید نوروز آن‌چنان در فرهنگ ایرانی ریشه دوانده که هر ساله با آمدن خود، به تجدید خاطره‌ها و سنت‌های دیرینه و قدیمی می‌پردازد.

این عید آن‌چنان شور و هیجانی در افراد به وجود می‌آورد که با یاری یکدیگر به زدودن غبار از خانه و کاشانه خویش می‌پردازند. ملابس تازه و جدید خریداری می‌کنند به دیدار یکدیگر می‌روند و به شادی و سرور می‌پردازند و بار دگر حیاتی زیبا و تازه را همراه با شکفته شدن شکوفه‌های بهاری از سر می‌گیرند. آری، عید نوروز این قابلیت و توانایی را دارد که روز نو، روزی نو، سال نو، و انسانی نو را ایجاد کند.

ما ایرانیان مسلمان جدای از عید نوروز، ایّام خاص دیگری را عید خود می‌دانیم:

عید قربان، عید فطر، عید مبعث، عید غدیر، ولادت پیامبر اکرم صل الله علیه و آله و سلم، و ائمه علیهم السلام به ویژه نیمه شعبان سالروز ولادت امام زمان حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف و … .

معنا و مفهوم «عید»:

معنای لغوی:

۱. در لغت‌نامه دهخدا آمده: واژه عید در اصل از فعل «عاد»، «یعود» است و به معانی «خوی گرفته، روز فراهم آمدن قوم» می‌باشد.۵

۲. در لسان العرب آمده: اصل واژه «عید» از «عادت» است زیرا اقوام بر گرد آمدن دور هم در آن روز عادت کرده‌اند.۶

معنای اصطلاحی:

مولای متقیان علی علیه السلام می‌فرماید:

«کل یومٍ لا یعصی الله تعالی فیه فهو یوم عید»

«هر روزی که در آن معصیت خدا نشود و گناهی انجام نگیرد آن روز عید است».۲

نیز دوباره آن حضرت فرمودند: «اگر قدر بدانید هر روزی نوروز است».۳

یعنی اگر قدر عمر خود را بدانید و معصیت نکنید و هر روزی پیشرفتی داشته باشید آن روزتان نو و تازه است در غیر اینصورت هر روزتان مثل روز قبلی خواهد بود و در اینصورت نه نوروز و عید بلکه کهنه روز خواهد بود. چنانچه در حدیثی به آن اشاره گردیده است:

«هر کس دو روزش با هم مساوی باشد زیان کرده است».۴

با توجه به مطالب و احادیث مذکور می‌توان عید را این گونه معنا نمود: هر گونه تحول و پیشرفت سازنده‌ای که در ایام زندگی فردی یا اجتماعی رخ دهد و آنان را بر سختی‌ها و مشکلات پیروز گرداند و آنان را به سمت اهداف متعالی سوق دهد، آن روز عید است و مبارک.

مقام معظم رهبری در پیام نوروزی سال 1369ه‍.ش فرمودند: «تحویل سال جدید شمسی که مصادف با نوعی تحول در عالم طبیعت می‌باشد فرصتی است برای این که انسان به تحول درونی و به اصلاح امور روحی و معنوی و مادی خود بپردازد. ایجاد تحول کار خداست … اما ما موظفیم که برای این تحول در درون خود، در زندگی خود و در جهان اقدام کرده و همت و تلاش به عمل آوریم».

اقسام «عید»:

۱. فردی: تک تک انسان‌ها با ترک منکرات و به پا داری معروفات شاهد انقلابی عظیم در درون خود باشند.

۲. اجتماعی: همه افراد یک جامعه با کمک و تعاون یکدیگر، تحولات سازنده و عظیمی در عرصه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، عقیدتی و … ایجاد نمایند.

اعمال عید

گرچه عید نوروز مانند دیگر اعیاد نیست که در آن روایت‌های فراوانی آداب و دعاهای خاصی مطرح نموده باشند اما مناسب است در کنار صله رحم‌ها و بازدید‌ها و تلاش برای اصلاح رفتارها و دعای تحویل سال به این روایت نیز عمل کنیم:

معلی بن خنیس از امام صادق علیه السلام درباره نوروز روایت کرد فرمود:

«هر وقت نوروز شد پس غسل کن و پاکیزه‌ترین لباسهایت را بپوش و خود را با بهترین عطرهایت خوش بو کن و آن روز را روزه بدار، پس زمانی‌که نافله‌های نمازهای ظهر و عصر و خود نمازها (ظهر و عصر) را خواندید پس بعد از این‌ها چهار رکعت نماز بخوان ( دو رکعتی)، در اول هر چهار رکعت سوره فاتحه الکتاب بخوان و ده بار سوره «انا انزلنا فی لیله القدر» و در رکعت دوم فاتحه الکتاب و بعد ده مرتبه «قل یا ایّها الکافرون» و در رکعت سوم فاتحه الکتاب و بعد ده مرتبه «قل هو الله احد» و در رکعت چهارم فاتحه الکتاب و بعد ده مرتبه سوره «ناس و فلق» را بخوان و بعد از خواندن این چهار رکعت سجده شکر کن و در سجده، دعا کن (برای خودت) که گناه پنجاه سال تو آمرزیده شود».۱

مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف آخرین «مائده آسمانی»

«رَبَّنَا أَنزِلْ عَلَیْنَا مَآئِدَهً مِّنَ السَّمَاء تَکُونُ لَنَا عِیداً لِّأَوَّلِنَا وَآخِرِنَا وَآیَهً مِّنکَ …»۷ «خدایا نازل کن برای ما مائده‌ای از آسمان که برای اولین و آخرین از ما عید باشد ونشانه‌ای از تو …»

اولین مائده آسمانی پس از وجود نازنین و گرامی رسول اکرم صل الله علیه و آله و سلم، حضرت علی علیه السلام بودند. حضرت رسول صل الله علیه و آله و سلم در روز ۱۸ ذی الحجه در غدیر خم، حضرت علی را به عنوان امام و جانشین پس از خود معرفی نمودند و از همگان بیعت گرفتند و جمعیّت حاضر به ولایت و امامت ایشان پس از رسول گرامی اسلام اقرار نمودند.

در این روز بزرگ، خداوند بر ما منّت نهاد و با نزول آیه3 سوره مبارکه مائده «… الیوم أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلاَمَ دِینًا…» و نصب آن حضرت به امامت، نعمتش را بر همگان تمام نمود و دینشان را کامل کرد.

اما متأسفانه نه ایشان و نه دیگر ائمه علیهم السلام به دلیل کارشکنی‌ها، مشکلات و وجود کوته فکری و سطحی‌نگری عوام، موفق به اجرای بخشی از برنامه‌ها و پیاده نمودن اهداف الهی نشدند.

با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف تنها و آخرین مائده آسمانی، یگانه منجی عالم بشریت است که تمام اهداف الهی بر روی زمین پیاده خواهد شد. زمین زنده خواهد شد «یُحْیِی الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا»۸ و هر آن‌چه درون خویش دارد آشکار می‌سازد، همدلی و برابری و برادری ایجاد خواهد شد، بدعت‌ها از میان می‌رود و آداب و سنن اسلامی جان آن را می‌گیرد، باطل شکست می‌خورد و حق جانشین آن می‌شود، دین اسلام بر سایر ادیان و همچنین بر شرک و نفاق غلبه می‌یابد و مومنین وارث زمین می‌گردند.

«أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ»۹ و پس از آن عبادت پروردگار خالصانه و به دور از شرک بر سرتاسر زمین حاکم خواهد شد و دنیا روزی تازه و نو را شروع خواهد نمود.

«وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُم فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَیُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضَى لَهُمْ وَلَیُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً یَعْبُدُونَنِی لَایُشْرِکُونَ بِی شَیْئاً…»۱۰

آری، روزی که مهدی فاطمه، بقیه الله روحی و ارواح العالمین له الفداء، بیاید آن روز عید واقعی و حقیقی ماست، عید فردی و اجتماعی ماست، چه زیباست که قبل از آمدن حضرتش، درون خویش را همچون عید نوروز متحول کنیم و به خانه تکانی دل بپردازیم و خویش و جامعه را آماده ظهور حضرت نماییم چرا که بهار و عید واقعی، زمان ظهور حضرت است، چون عاشق واقعی، رنگ معشوق به خود می‌گیرد و همچون مجنون در راه لیلی جان می‌دهد، با آمدن او جان‌ها، تازه می‌شوند و از معرفت الهی سیراب می‌گردند.

گل همیشه بهارم خدا کند که بیایی اسیر طعنه خارم خدا کند که بیایی

امام صادق علیه السلام می‌فرماید:

«… و هو الیوم الذی یظهر فیه قائمنا اهل البیت و ولاه الامر و یظفره الله تعالی بالدجال فَیُصلِبه علی کناسه الکوفه…»۱۱

«نوروز همان روزی است که قائم ما اهل بیت و صاحب امر ظاهر خواهد شد و خداوند او را بر دجال غلبه می‌دهد. پس آن حضرت دجال را بر کناسه کوفه به دار می‌کشد…»

اینک دستی به دعا برمی‌داریم و با گریه و زاری می‌گوییم:

«این السّبب المتصل بین الارض و السماء»

پی نوشت:

۱. مصباح المتهجّد، ص591؛ وسائل الشیعه، ج5، ص288.

۲. تفسیر نمونه، ج5، ص131.

۳. الفقیه، ج2، ص300، ح4074.

۴. بحارالانوار، ج71، ص173، ح5، باب64.

۵. لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه عید.

۶. لسان العرب، ابن منظور، ج3، ح319.

۷. سوره مائده، آیه114.

۸. سوره روم، آیه24.

۹. سوره انبیاء، ۱۰۵.

۱۰. سوره نور، آیه55.

۱۱. بحار الانوار، ج56، ص116؛ وسائل الشیعه، ج5، ص388؛ عوالی اللئالی، ج3، ص41.