عصر انتظار
مجله امان شماره ۱۵ .:::. کتابشناسی
قنبر علی صمدی
استاد و پژوهشگر کلام و مهدویت
۴. الغیبه طوسی
تألیف ابوجعفر محمد بن الحسن بن علی طوسی متولد ۳۸۵ ه.ق و متوفی ۴۶۰ ه.ق.
وی در سال ۴۳۲ ه.ق و در سن ۴۷ سالگی کتاب الشافی فی الامامه را خلاصه کرده و در آن تعدادی سؤ‌ال و اشکال دربارهِ غیبت از کتاب الذخیره (سید مرتضی) را ذکر کرده و به آنها پاسخ گفته است.
شیخ طوسی در این کتاب، موضوعاتی مثل: علت غیبت حضرت، علت طولانی شدن غیبت حضرت با وجود شدّت نیاز به او، علت اینکه چرا ظهور نمی‌کند و چه موانعی بر سر راه ظهور آن حضرت وجود دارد؟ و… را با استناد به روایات مطرح کرده است.
وی معتقد است که گرچه علت تفصیلی غیبت برما روشن نیست اما وقتی امامت حضرت ثابت شد و دریافتیم آن حضرت از دیدگان پنهان است، خواهیم دانست که امام با وجود معصوم بودن و متعیّن بودن فرض امامت در او، امام پنهان و غائب نمی‌شود، مگر آنکه یک امر حکیمانه به او این اجازه را بدهد؛ هرچند مفصلاً آن امر را نشناسیم.
این چند کتاب که به اختصار معرفی گردید، از قدیمی‌ترین و معتبر‌ترین منابع حدیثی شیعه می‌باشد، از میان آنها سه کتاب اخیر یعنی کتاب های: الغیبه نعمانی، کمال الدین صدوق و الغیبه شیخ طوسی، جزء منابع و تألیفات اولیه روائی در باب مهدویت به شمار می‌روند.
سایرکتاب ها
البته کتاب‌های ارزشمند دیگری نیز توسط بزرگان شیعه در این زمینه تدوین شده است که بسیار قابل توجه است. در این جا صرفا به عناوین و مؤلفین آنان اشاره می‌شود نظیر:
۵. کتاب البرهان علی صحه طول عمر صاحب الزمان، تالیف محمد بن عثمان کراجکی، متوفی ۴۴۹
۶. کتاب رسائل فی الغیبه، تالیف شیخ مفید، متوفی413، در چهار جلد
۷. کتب: رسائل المرتضی، الذخیره، الشافی فی الامامه، الفصول المختاره و المقنع فی الغیبه، تألیفات سید مرتضی، متوفی 436ه.ق.
۸. کتاب اعلام الوری باعلام الهدی. تالیف امین الاسلام طبرسی متوفی ۵۴۸ ه . ق، صاحب تفسیر معروف مجمع البیان.
۹. کتاب بحارالانوار، جلد52 و53، تألیف مرحوم مجلسی.
از میان آثار و تألیفات معاصرین که احادیث مهدویت را جمع‌آوری نموده است، می‌توان به کتاب«منتخب الاثر» تالیف آیت الله صافی گلپایگانی و کتاب «معجم الاحادیث الامام المهدی» اشاره نمود.
این دو کتاب و نیز جلد ۵۲ بحارالانوار، گرچه به عنوان منبع، بحساب نمی‌آید اما از این جهت معرفی گردید که از نظر احصا و دسته‌بندی روایات و استخراج منابع، تحقیقات وسیعی در آن صورت گرفته است و بسیار در این زمینه راه گشا است.
مخصوصاً کتاب اخیر«معجم احادیث الامام المهدی» که با همت جمعی از محققین زیر نظر آقای علی کورانی، تالیف شده است.
این کتاب، بزرگترین موسوعه احادیث مهدوی و جامع‌ترین کتاب درباره حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است که توسط مؤسسه آل البیت در پنج جلد به چاپ رسیده است. چهار جلد نخست آن روایی است که شامل احادیث نبوی و روایات منقول از ائمه علیهم السلام است و جلد پنجم آن تفسیری است و شامل آیات مربوط به امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و روایات ناظر به تفسیر این آیات است. تقریبا همه آیاتی که در روایات به امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف تفسیر و تأویل شده است در آن جمع‌آوری شده است. این کتاب در حقیقت یک دائره المعارف بزرگ مهدویت است که از نظر احصاء روایات و آیات مهدویت کاملترین مجموعه محسوب می‌شود.
ب. کتاب شناسی مهدویت
منظور ازکتاب شناسی، معرفی و آشنائی با برخی از تألیفات و پژوهشهای جدیدی است که در زمینه مهدویت انجام گرفته است. این نوع آثار و کتاب‌های جدید در باب مهدویت، با توجه به نوع رویکرد مؤلفان آن، به سه دسته تقسیم می‌شود: بعضی از تألیفات، بیشتر صبغه ]جنبه[ روائی دارد. در بعضی دیگر، جنبه تحلیلیِ قضیه پررنگ‌تر است و در برخی، هردو جنبه، مورد عنایت بوده است. در این قسمت جهت مطالعه بیشتر دانش پژوهان، صرفا به معرفی نمونه‌های هرکدام از این نوع آثار، می‌پردازیم:
دسته اول: کتاب‌هائی است که با رویکرد روائی، به موضوع مهدویت، پرداخته‌اند مانند کتاب‌های:
۱. چشم اندازی به حکومت مهدی، تألیف: نجم الدین طبسی.
۲. درانتظارققنوس،تألیف: ثامر هاشم العمیدی، مترجم: مهدی علیزاده.
۳. الامام المهدی، تألیف: باقر شریف قرشی.
۴. مهدی کیست(من هو المهدی)، تألیف: ابوطالب تجلیل، مترجم: جلیل تجلیل.
دسته دوم: کتاب‌هایی که با رویکرد تحلیلی به موضوع پرداخته‌اند نظیر:
۱. امامت و مهدویت، تألیف صافی گلپایگانی.
۲. سیمای آفتاب، تألیف: حبیب الله طاهری
۳. دادگسترجهان، تألیف: ابراهیم امینی.
دسته سوم: کتاب‌هایی که با رویکرد تحلیلی روائی، به مباحث مهدویت پرداخته‌اند نظیرکتاب‌های:
۱. خورشید مغرب، تألیف: محمد رضا حکیمی
۲. عصر ظهور، تألیف: شیخ علی کورانی عاملی
۳. درسنامه مهدویت، تألیف خدامراد سلیمیان
۴. مهدی منتظر، تألیف: محمد جواد خراسانی
آنچه اشاره شد فقط نمونه‌هایی ازصدها جلد کتاب و مجموعه آثار پژوهشی جدیدی است که درحوزه مباحث مهدویت، تألیف و چاپ شده است که امروزه خوشبختانه اغلب این نوع کتاب‌ها با حجم انبوهی به صورت نرم‌افزار عرضه و به راحتی قابل استفاده است.
در شماره‌های بعد، سعی خواهد شد تعداد دیگر از آثار مفید و تألیفات فارسی مربوط به امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، حضور خوانندگان محترم مجله، معرفی و تقدیم گردد. انشاء‌الله.
