عصر انتظار
به نام خدا
در زمان غیبت صغرى، چهارتن از بزرگان شیعه وکیل و سفیر نایب خاص امام زمان (علیه السلام) بودند که خدمت آن حضرت مى رسیدند و وکالتشان به خصوص مورد تأیید بود، و پاسخهاى امام در حاشیه نامه هاى سؤالى، توسط آنان بدست مردم مى رسید.
۱- عثمان بن سعید عمرى
اولین نایب امام زمان- علیه السلام- عثمان بن سعید عمرى بود. زندگى او از دوره حضرت هادى- علیه السلام- که در آن زمان وى (عثمان بن سعید یازده ساله بود، شروع مىشود. بعد از حضرت امام هادى- علیه السلام-، او بر سر پیمان خود وفادار مانده و ملتزم به خدمت حضرت امام حسن عسکرى – علیه السلام-گردید، و تا هنگام شهادت امام حسن عسگرى – علیه السلام- نسبت به آن حضرت وفادار ماند و بعد از او به عنوان نایب خاص امام زمان- علیه السلام- معرفى مىگردید.
تاریخ تولد، وفات و مدت دوران نیابت او به طور دقیق معلوم نیست: لکن ما با جمع قرائن و شواهد، مدت دوران نیابت وى را حدود پنج سال حدس زدیم. در زمان نیابت وى، به علت موقعیت زمانى خاص، مدعیان دورغین کمتر ظاهر شدند و فقط دو نفر، آن هم به صورت کمرنگ چنین ادعایى را داشتند. نایب اول تلاش کرد وانمود کند که امام حسن عسکرى- علیه السلام- بدون جانشین از دنیا رفته، تا حضرت را از خطر دستگاه عباسى مصون دارد، و از طرف دیگر، سعى مىکرد وجود و حیات مبارک امام
زمان- علیه السلام- را براى شیعیان اثبات کند و مسأله غیبت را به علل قانع کننده توجیه نماید. دوران نیابت وى، مقارن با خلافت «معتمد» بود.
۲- محمد بن عثمان عمرى
دومین نایب خاص امام زمان- علیه السلام- محمد بن عثمان عمرى است. ایشان فرزند نایب اول است و او از همان دوران کودکى، همراه پدرش در خدمت حضرت هادى- علیه السلام- بوده و سپس در خدمت امام حسن عسکرى- علیه السلام- و سپس حضرت مهدى – ارواحنا فداه – بعد از درگذشت پدرش، وى را به عنوان نایب خود تعیین نمود، و حدود نیم قرن – طبق نظر اکثر علماء – نماینده و نایب حضرت مهدى – علیه السلام- در تمامى شئون شیعیان بود. بر نیابت وى، سه امام، یعنى امام هادى و امام حسن عسکرى و حضرت ولى عصر- علیهمالسلام- تصریح نمودهاند. به خاطر طولانى بودن دوران نیابت وى، توقیعات زیادى در زمنیههاى مختلف، از طرف امام زمان- علیهالسلام- در زمان ایشان صادر گشت.
در زمان وى، مدعیان دروغین زیادى پیدا شد، و یکى از کارها و فعالیتهاى مهم او مبارزه مستمر با این مدعیان دروغین نیابت بود، و با سعى و تلاش بىوقفه، توانست عموم شیعیان را از چنگال آنان برهاند و با رسوا کردن آنها به وسیله اخراج توقیعات لعن از طرف امام زمان- علیهالسلام- نیابت حقیقى خویش را اثبات بکند. دوران نیابت وى مقارن با بقیه خلافت «معتمد» و خلافت «معتضد» و ده سال از خلافت «مقتدر» بود. مرگ خود را پیشگویى نمود و در سال 305ه.ق. وفات یافت.
۳- ابوالقاسم حسین بن روح نوبختى
سومین نایب خاص امام زمان- علیهالسلام- حسین بن روح نوبختى مىباشد. بر خلاف سایر نواب خاص، بعضى از مورخین تنها به جنبههاى سیاسى زندگانى ایشان
پرداختهاند و بعضى از ابهامات موجود در زندگى دیگر نواب، درباره ایشان کمتر مشاهده مىشود. وى به خاطر نسبتى که با خاندان نوبختى داشت، در دستگاه عباسى از موقعیت خوبى بر خوردار بود و بسیارى از مشکلات شیعیان را از این طریق حل مىنمود. وى قبل از وزارت حامد بن عباس از آزادى خوبى بهرهمند بود؛ لیکن بعد از به وزارت رسیدن حامد بن عباس (۳۰۶ تا ۳۱۱) به خاطر کینه این وزیر با شیعیان، فعالیتهاى او محدود شد، و مجبور شد به صورت مخفیانه زندگى کند، و در این مدت، شلمغانى را از طرف خود منصوب نموده بود که واسطه بین او و شیعیان باشد، او هم، از استتار حسین بن روح سوء استفاده نموده و مدعى نیابت دورغین شد. بعد از عزل حامد بن عباس در سال ۳۱۱ و وزارت سوم ابن فرات، وى موقعیت خود را باز یافت، لیکن بعد از عزل ابن فرات در سال ۳۱۲ ه.ق. و کشته شدن او و پسرش، حسین بن روح توسط مقتدر تا سال 317ه.ق. زندانى گشت، و در سال 317ه.ق. از زندان آزاد و به فعالیت خود ادامه داد.
وى معاصر با بقیه خلافت «مقتدر) و قسمتى از خلافت «راضى» بود. مدت نیابت وى ۲۱ سال به طول انجامید و در سال 326ه.ق. وفات یافت.
چهارمین نایب خاص امام زمان- علیه السلام- على بن محمد سمرى است که بعد از حسین بن روح در سال 326ه.ق. از طرف نایب منصوب شد. وى از اصحاب امام حسن عسکرى- علیهالسلام- بوده است. یک هفته قبل از مرگش، توقیعى از طرف امام زمان- علیهالسلام- صادر گردید، که در آن توقیع، حضرت از خاتمه دوران غیبت صغرى و شروع غیبت کبرى خبر داده بود. مدت نیابت وى از سال ۳۲۶ تا سال ۳۲۹ ه.ق. به طول انجامید، و در نیمه شعبان آن سال دارفانى را وداع گفت.
۴- ابوالحسن على بن محمد سمرى
برگرفته از سایت :المهدویه
