عصر انتظار
حکمت30
وَ سُئِلَ علیه السلام عَنِ الْإِیمَانِ فَقَالَ الْإِیمَانُ عَلَى أَرْبَعِ دَعَائِمَ عَلَى الصَّبْرِ وَ الْیَقِینِ وَ الْعَدْلِ وَ الْجِهَادِ فاَلصَّبْرُ مِنْهَا عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ عَلَى الشَّوْقِ وَ الشَّفَقِ وَ الزُّهْدِ وَ التَّرَقُّبِ فَمَنِ اشْتَاقَ إِلَى الْجَنَّهِ سَلَا عَنِ الشَّهَوَاتِ وَ مَنْ أَشْفَقَ مِنَ النَّارِ اجْتَنَبَ الْمُحَرَّمَاتِ وَ مَنْ زَهِدَ فِی الدُّنْیَا اسْتَهَانَ بِالْمُصِیبَاتِ وَ مَنِ ارْتَقَبَ الْمَوْتَ سَارَعَ فِى الْخَیْرَاتِ وَ الْیَقِینُ مِنْهَا عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ عَلَى تَبْصِرَهِ الْفِطْنَهِ وَ تَأَوُّلِ الْحِکْمَهِ وَ مَوْعِظَهِ الْعِبْرَهِ وَ سُنَّهِ الْأَوَّلِینَ فَمَنْ تَبَصَّرَ فِی الْفِطْنَهِ تَبَیَّنَتْ لَهُ الْحِکْمَهُ وَ مَنْ تَبَیَّنَتْ لَهُ الْحِکْمَهُ عَرَفَ الْعِبْرَهَ وَ مَنْ عَرَفَ الْعِبْرَهَ فَکَأَنَّمَا کَانَ فِی الْأَوَّلِینَ وَ الْعَدْلُ مِنْهَا عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ عَلَى غَائِصِ الْفَهْمِ وَ غَوْرِ الْعِلْمِ
وَ زُهْرَهِ الْحُکْمِ وَ رَسَاخَهِ الْحِلْمِ فَمَنْ فَهِمَ عَلِمَ غَوْرَ الْعِلْمِ وَ مَنْ عَلِمَ غَوْرَ الْعِلْمِ صَدَرَ عَنْ شَرَائِعِ الْحُکْمِ وَ مَنْ حَلُمَ لَمْ یُفَرِّطْ فِی أَمْرِهِ وَ عَاشَ فِی النَّاسِ حَمِیداً وَ الْجِهَادُ مِنْهَا عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ عَلَى الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ الصِّدْقِ فِی الْمَوَاطِنِ وَ شَنَآنِ الْفَاسِقِینَ فَمَنْ أَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ شَدَّ ظُهُورَ الْمُؤْمِنِینَ وَ مَنْ نَهَى عَنِ الْمُنْکَرِ أَرْغَمَ أُنُوفَ الْمُنَافِقِینَ وَ مَنْ صَدَقَ فِی الْمَوَاطِنِ قَضَى مَا عَلَیْهِ وَ مَنْ شَنِئَ الْفَاسِقِینَ وَ غَضِبَ لِلَّهِ غَضِبَ اللَّهُ لَهُ وَ أَرْضَاهُ یَوْمَ الْقِیَامَهِ وَ الْکُفْرُ عَلَى أَرْبَعِ دَعَائِمَ عَلَى التَّعَمُّقِ وَ التَّنَازُعِ وَ الزَّیْغِ وَ الشِّقَاقِ فَمَنْ تَعَمَّقَ لَمْ یُنِبْ إِلَى الْحَقِّ وَ مَنْ کَثُرَ نِزَاعُهُ بِالْجَهْلِ دَامَ عَمَاهُ عَنِ الْحَقِّ وَ مَنْ زَاغَ سَاءَتْ عِنْدَهُ الْحَسَنَهُ وَ حَسُنَتْ عِنْدَهُ السَّیِّئَهُ وَ سَکِرَ سُکْرَ الضَّلَالَهِ وَ مَنْ شَاقَّ وَعُرَتْ عَلَیْهِ طُرُقُهُ وَ أَعْضَلَ عَلَیْهِ أَمْرُهُ وَ ضَاقَ مَخْرَجُهُ وَ الشَّکُّ عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ عَلَى التَّمَارِی وَ الْهَوْلِ وَ التَّرَدُّدِ وَ الِاسْتِسْلَامِ فَمَنْ جَعَلَ الْمِرَاءَ دِیناً لَمْ یُصْبِحْ لَیْلُهُ وَ مَنْ هَالَهُ مَا بَیْنَ یَدَیْهِ نَکَصَ عَلَى عَقِبَیْهِ وَ مَنْ تَرَدَّدَ فِی الرَّیْبِ وَطِئَتْهُ سَنَابِکُ الشَّیَاطِینِ وَ مَنِ اسْتَسْلَمَ لِهَلَکَهِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهِ هَلَکَ فِیهِمَا
و بعد هذا کلام ترکنا ذکره خوف الإطاله و الخروج عن الغرض المقصود فی هذا الکتاب
پایه های ایمان، کفر و شک
از امام در باره ایمان پرسیدند، فرمود: ایمان بر چهار پایه استوار است: صبر، یقین، عدل، و جهاد. امّا صبر بر چهار شاخه است: آرزومندی، ترس، زهد، و انتظار.
پس آن که مشتاق بهشت باشد از دل و جان شهوت پرستی را وانهد، و هرکس از آتش دوزخ بهراسد از گناهان بپرهیزد، و آن کس که در دنیا زهد ورزد مصیبتها بر او آسان گردد، و کسی که در انتظار مرگ باشد در خیرات سرعت گیرد. و مرغ یقین بر چهار شاخسار نشیند: بینش هوشمندانه، دریافت حکمت آمیز، پند عبرت آموز، و روش پیشینیان. پس آن کس که با عینک هوشمندی نگرد درهای حکمت به روی او بازگردد، و آن که از درِ حکمت وارد گردد عبرت شناسد و پند گیرد، و کسی که پندپذیر باشد گویی در گذشته تاریخ میزیسته است و تجربه گذشتگان را در اختیار دارد. و عدالت بر چهار شعبه است: فهم کامل و همه جانبه، دانش عمیق، داوری نیکو، و بردباری ریشهدار.
پس آن کس که چراغ اندیشه خویش بیفروزد به ژرفای دانش دست یابد، و کسی که به نهایت دانش رسد از سرچشمه حکمت دین سیراب شود، و آن کس که بردباری پیشه سازد در کارش کوتاهی نکند و در میان مردم خوشنام زندگی نماید. و جهاد بر چهار پایه قرار یافته است: امر به معروف، نهی از منکر، پیکار در راه خدا، و دشمنی با بدکاران. پس آن کس که به نیکیها فرمان دهد پشتوانه مؤمنان گردد، و آن که دیگران را از زشتیها باز دارد بینی منافقان را بر خاک مالد، و کسی که در راه خدا پیکار کند وظیفه خود را به تمام و کمال رسانَد، و آن که فاسقان را طرد نماید و برای خدا به خشم آید خدا نیز از او پشتیبانی کند و در روز رستاخیز از او خشنود گردد. و کفر بر چهار پایه است: کنجکاوی بیجا (وسوسه)، درگیری و خصومت، کوتاهی و انحراف از حق، و آگاهانه زیر بار حق نرفتن. پس آن که وسوسهگرانه کنجکاوی کند به حق نرسد، و آن کس که از روی نادانی به جدال و نزاع برخیزد دوری او از حق ادامه یابد، و کسی که در شناخت حق کوتاهی کند و از آن منحرف گردد خوبیها را بدی بیند و بدیها در نظرش خوب جلوه کند و در مستی گمراهی در افتد، و آن که با حق دشمنی ورزد و آگاهانه زیر بار حق نرود به بنبست رسد و درها به روی او بسته گردد و راه نجاتش سد شود. و شک بر چهار پایه است: ستیزهجویی، ترسانیدن، دو دلی و سرگردانی، و بیارادگی. پس آن کس که جدال را روش و عادت خود قرار دهد شام او به سپیده سحر نرسد و در تاریکی بمانَد، و کسی که از سایهاش بترسد درجا زند، و آن کس که در دو دلی و تردید باشد لگد مال شیاطین گردد، و هر که در گردابها بیاراده و بیبرنامه و به دنبال هر صدایی برود در دنیا و آخرت هلاک شود.
ادامه این حدیث، کلامی است که از ترس اطاله خطبه و خارج شدن از هدف کتاب، آن را وانهادیم.
