عصر انتظار
متن برنامه ی درس هایی از قرآن کریم حجت الاسلام قرائتی؛ تاریخ پخش :: ۱۳۸۰/۴/۱۴
بسم الله الرحمن الرحیم
الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی
قرآن شفاست یعنی یک دردهایی را که جامعه دارد نسخه می‌کشد، همینطور که بدن مرض دارد، دارو هم باید مصرف کرد همینطور که فرد مرضهایی دارد و دارو باید مصرف کند جامعه هم مرضهایی دارد، یکی از مرضهای جامعه این است که یک افراد دروغگویی، افراد بد و فاسقی، می‌اید یه شایعه‌ای را پخش می‌کنند تو خونه‌ها، مدرسه‌ها، پادگان، بازار، مزرعه، و یه موجی به وجود می‌آورند و فتنه‌ای را راه می‌اندازد یکی از مرضهای اجتماعی جولان افراد فاسق خبر دروغ است. که یکی از نسخه هایش را امروز می‌خواهم بگویم پس بحث ما برخورد با افراد نااهل صادر می‌شود. موضوع بحث تفسیر آیه ۶ از سوره حجرات بخشی از آن را من در جلسه قبل گفته‌ام و بخشی از آن را می‌خواهم در این جلسه صحبت کنم.
بسم الله الرحمن الرحیم تفسیر آیه ششم از سوره حجرات آیه این است: (یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصیبُوا قَوْماً بِجَهالَهٍ فَتُصْبِحُوا عَلى ما فَعَلْتُمْ نادِمینَ)حجرات(۶)این آیه شش است از این آیه ببینیم چند تا کلمه هایش را شما بلد نیستید من معنی کنم.(یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا)را بلدید‌ها خوب پس این را که بلدید، و آن را که بلد نیستید من معنی کنم(نبأ) یعنی خبر یکی از سوره‌های قرآن سوره(نبأ) است که:(عَمَّ یَتَساءَلُونَ)نبأ(۱)(عَنِ النَّبَإِ الْعَظیمِ)نبأ(۲) نبأ، یعنی خبر، ولی منتهی به هر خبری خبر نمی‌گویند، به خبر مهم و مفید می‌گویند خبر، خبر هر چیز خبر است مثلاً عدس کیلویی چند است این هم خبر است، یک برگ زرد افتاد توی حوض، خیلی خوب امّا اگر مهم و مفید بود بهش می‌گویند نبأ(فَتَبَیَّنُوا): یعنی تحقیق کنید یعنی زودباور نباشید که هر کس هر چی گفت بگوئیم آره تو راست می‌گویی. آدمهای رِندی پیدا می‌شوند که ممکن است با یه چیزی گولتان را بزنند، تحقیق کنید نه بگوئید آره و نه بگوئید نه، گوش بدهید، تحقیق کنید، پس(فَتَبَیَّنُوا) یعنی تحقیق کنید، نبأ یعنی خبر مهم(أَنْ تُصیبُوا) مبادا اصابت کنید شما به قومی نادان یعنی اگر به هر خبری گوش بدهید، بی تحقیق ترتیب اثر بدهید یه بار دست به یه کار می‌زنی جاهلانه سراغ قومی می‌روید، درگیر می‌شوید، حادثه و فتنه‌ای رُخ می‌دهد بعد که حادثه رخ داد صبح می‌کنید بر کارهایی که انجام داده‌اید پشیمان، یعنی اگر به هر خبری گوش بدهید دست به یک عملیاتی می‌زنید که از آن عملیات حادثه‌ای رخ می‌دهد، می‌نشینید غصه می‌شوید. این اصل آیه: مؤمن فاسق که سراغتان آمد، خبر داد گیج نشوید، نه قبول کنید، و نه رد کنید، تحقیق کنید مبادا شتابزده دست به اقداماتی بزنید که بعد پشیمان بشوید این ترجمه این آیه.
از این آیه معلوم، نکاتی استفاده می‌شود که خدمتتان بگویم: اصل ماجرا به این صورت بود که عرض کردم حضرت شخصی را فرستاد به منطقه‌ای گفت: برو زکات مردم را بگیر بیاور، مردم که می‌آمدند استقبال نماینده پیامبر، چون این قبلاً با مردم منطقه دعوا داشت فکر کرد آمده‌اند بگیرندش بکشندش بکشند فرار کرد گفت: یا رسول الله اینها مسلمان نیستند، مثلاً اهل نماز و زکات نیستند بیخود نفرست سراغ اینها، اینها می‌خواستند مرا بکشند. به خاطر ناراحتیهای شخصی که این با قوم داشت برگشت یه گزارش خلاف داد، گفت: هیجانی شده‌اند می‌خواستند لشگرکشی کنند آیه نازل شد: این آقا که برگشته خبر داده، تحقیق کنید، این آقا خودش خورده حساب دارد خودش درگیر شده عینک سرخ گذاشته همه چیز را سرخ می‌بیند. گزارش ایشان غلط است طبق گزارش ایشان تحریک نشوید، این آقا اسمش ولید بود، ولید کی بود؟ اینکه تو فیلم امام علی درست می‌گویم، آقای موسوی اونکه نماز صبح را سه رکعت خواند ولید بود؟ درست است، تو فیلم امام علی همانکه نماز صبح را مست بود رفت سر نماز دیدند نماز صبح را سه رکعت خواند، رفتند دهنش را بو کردند دیدند عرق خورد بعد هم گفت امروز حالم خوب است می‌خواهید امروز برایتان بیشتر بخوانم.
این همان ولیدی است که قرآن به آن گفته فاسق. از اقوام عثمان بود از بنی امیه بود منتهی وقتی بنی امیه آمدند روی کار هر منطقه‌ای را فرماندهی و حکومتش را به یکی دادند به یکی از خویشان خودشان. خوب، پس قصه مالِ ولید است اعزام برای گرفتن زکات، خبر خلاف است، دلیل خبر خلاف این بود که او خودش با منطقه درگیری داشت. حالا نکاتی که از این آیه استفاده می‌شود سه تا از آن را جلسه قبل گفتیم از این به بعدش را می‌خواهم این جلسه بگویم، جلسه قبل گفتیم که: اسم مردم را محترم ببرید(یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا) گفته، هر کجا می‌خواهید از مردم کار بکشید مؤدبانه صدای آنها بزنید، یعنی صدا زدن با احترام باعث می‌شود که طرف گوش به حرف بدهد.
اگر گفتم فرزند عزیزم، هر چه بگویم گوش می‌دهداین(یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا)لقب با کرامت است. شما که(آمَنُوا)هستید ایمان دارید ساده لوح نباشید. خوب مسئله دیگر این است که می‌گوید:
(جاءَکُمْ فاسِقٌ)یعنی فاسق به سراغ شما می‌آید، ممکن است شما به سراغ او نروید او به سراغ شما می‌اید همیشه افراد فاسق می‌آیند سراغ انسانهای سالم، کمتر آدمهایی شده که تریاکی نیستند بروند دَرِ خانه تریاک فروشها، تریاک فروشها می‌آیند سراغ آدمهای سالم، بچّه‌های خوب آدمهای هرزه می‌آیند سراغ شما، دخترهای پاک، دخترهای ناپاک می‌آیند سراغ شما، بازاریهای خوب، بازاریهای نااهل می‌آیند سراغ شما، یعنی همیشه اونکه قصد آلوده کردن دارد راه می‌افتد، نمی‌گوید: شما «جئتم» او «جاء» از کلمه «جاء» معلوم می‌شود او می‌اید سراغ شما، یعنی شما در معرض تهاجم خبری هستید، شما حساب کن که فرمول پپسی¬کولا را حاضر نیست به شما یاد بدهد امّا اگر عکس هرزه‌ای بود حاضر است توی جاخودنویس شما توی جامدادی شما، تو شکلات و آدامس شما بگذارد بفرستد یعنی عکس بدش را برای شما می‌فرستد امّا اف16 را برای جوانهای ما نمی‌فرستد.
خوب، زمینه حوادث دوجور است، ریشه حوادث، هر حادثه‌ای رخ می‌دهد ریشه‌اش دو جور است:
۱- تلاش بدان ۲- زودباوری خوبان.
تلاش بدان می‌گوید: (جاءَکُمْ) یعنی راه افتاده، زودباوری خوبان(فتبیّنوا) تبیّین تحقیق کنید، خوب قرآن می‌گوید: سریع تحقیق کنید، بد نیست شما ادبیات عرب را هم خوانده‌اید، یک کلمه هم از من بشنوید، ما گاهی وقتها می‌گوئیم که اذهب یعنی یک ساعت، دو ساعت دیگه برو، یه وقت می‌گوئیم ثم اذهب یعنی همین الآن قرآن نمی‌گوید: «ثم تبیّنوا» می‌گوید(فَتَبَیَّنُوا)تبیّین و تحقیق را دیر نکنید، چون خیلی وقتها هم بگوئید باشد دو ماه دیگر تحقیق کنیم توی این دو ماه هزار حادثه رخ می‌دهد(فَتَبَیَّنُوا)یعنی تحقیقات سریع باشد، بعد می‌فرماید(أَنْ تُصیبُوا قَوْماً) توی آیه «قوم» دارد نمی‌گوید «ان تصیبوا رجلاً» می‌گوید: (قَوْماً) یعنی گاهی گوش دادن به یک حرف خطرناک قومی را، مثل کشتی گاهی یک سوراخ، یک کشتی را غرق می‌کند، می‌گوید: حادثه رخ بدهد.
(تُصیبُوا قَوْماً) نمی‌گوید: « تصیّبوا واحداً » یه حادثه مالِ یک جمعیتی است همه کلمات بار دارند، یه خبر را نسنجیده اقدام کنی قومی به فتنه می‌افتند « جاء » فتنه گر می‌اید سراغ شما(فَتَبَیَّنُوا)زودباور نباشید. (فَتَبَیَّنُوا) تحقیقتان را به تإخیر نیاندازید.
عرض کنم که: اینکه شما می‌گوئید، تحقیق کن ما که شنیده‌ایم اسلام گفته تجسس نکنید تو کار مردم، شما می‌گوئید: تحقیق کنید پس یه آیه داریم توی همین سوره می‌گوید: (لا تَجَسَّسُوا)حجرات(۱۲) توی کار مردم تجسس نکنید یا بکنید کدام درست است. جواب، آنجا که می‌گوید: تجسس حرام است برای زندگی شخصی مردم است، زندگی شخصی را نباید آدم خاله وارسی کند، آقا بیا ایشون بچگی‌اش کتک هم زده ایشون نمی‌دونم خودکار از جیبت برداشته، ایشون توی خونه چی غذا خورده پول از کجا آورده، چکار داری، من دارم می‌روم حاج آقا ببخشید شب کجا می‌روی، قباتو چند خریده‌ای ماشین شما چند لیتر بنزین دارد.
یعنی هر چه مسئله مهمتر است، باید دقّت و حساسیت بیشتر باشد به همین خاطر مسائل آموزشی خیلی مهم است در گزینش برای انتخاب دبیر و معلّم حساسیت خیلی است برای کارهای دفتری حساسیت نیست ولی آن کسی که می‌خواهی مغز و نسل نو را در اختیارش بگذاری، باید آدمی باشد حالا.
عرض کنم به حضور شما، اینکه می‌گویند اصل اعتماد است، بله اصل اعتماد است برای آدمهایی که فسقشان معلوم نیست، اما اگر یه کسی روشن شد که ایشون فاسق است، یکی دیگه اینکه آیا درست است ما آبروی کسی را بریزیم، آبرو ریختن حرام است، امّا اگر باز مسئله‌ای شد که سکوت اینجا خطرش بیشتر است، اینجا باید آبرو را بریزیم، گاهی وقتها یه خطّی پیدا می‌شود، خط انحرافی اگر ما خواسته باشیم بگوئیم آبرویش را نریز، مثلاً یه کسی تریاک و هروئین آورده بفروشد. بگوئیم آقا به ما چه، آبرویش را نریز، نونش را قطع نکن، نونش را به قول امروزی‌ها آجر نکن آخه اگه خواسته باشی رحم به این کنی:
ترحّم بر پلنگ تیز دندان ستم کاری بود بر گوسفندان
گاهی وقتها رحم خوب نیست، در قرآن یه آیه‌ای داریم که: شما حق ندارید اینجا رحم کنید.
اگر یه کسی جایی گناه کرد، اهل زنا بود و زنایش یه جوری شد که مردم هم فهمیدند که زن یا فلان مرد خلافکار است اسلام می‌گوید: روبروی جمعیّت شلّاقش بزنید، آقا دزدی‌اش هم لُو رفته، بله یه وقت دزدی می‌کند لو نمی‌رود، اسلام کوتاه می‌آید، اما یه وقت یه دزدی است که لو رفته می‌گوید چهارتا انگشتهایش را قطع کن(این مطلب از شرائط قطع دست نیست)از همینجا، آقا خوب این زن و بچه‌اش غصه می‌خورد اگر ما خواسته باشیم غصّه زن و بچه او را بخوریم یه خانه که دزدی می‌شود صدها زن و شوهر توی آن خانه آرامششان از دستشان می‌رود یعنی اگر بخواهی رحم کنی به زنِ دزد بی رحمی است به صد زن سالم، بابا این زن می‌خواهد توی خونه زندگی کند می‌گویند دزد رفته خونه همسایه‌ها امشب تا صبح خوابش نمی‌برد هِی از خواب می‌پرد.
علی‌ای حال رحم جا دارد، قرآن می‌گوید:(وَ لْیَشْهَدْ عَذابَهُما طائِفَهٌ مِنَ الْمُؤْمِنینَ)نور(۲)بعضی جاها باید علنی شدت به خرج داد و بعضی جاها باید(وَ لا تَأْخُذْکُمْ بِهِما رَأْفَهٌ فی دینِ اللَّه)نور(۲)در دین خدا رحم نکنید، اونجا که باید رحم کنید، رحم کنید، و انجا که باید خشن باشید، خشن باشید و انجا که باید ببخشید، ببخشید، و آنجا که باید نبخشید، نبخشید، کار شخص یک حساب دارد، مال عمومی یک حساب دارد مسائل فردی و مسائل اجتماعی، یه کسی سیگاری است لازم نیست بروی دهنش را بو کنی ببینی سیگار می‌کشد یا نه روزه می‌خورد یا نه می‌خواهد بخورد، یا نخورد به من مربوط نیست، ببینم غذا خورده‌ای یا نه، بوی غذا از دهنت می‌اید یا نه، کارهای شخصی را تحقیق نکنیم، اما یه کسی که می‌خواهد بگوید، اسلام این است.
امیرالمؤمنین علیه السلام شنید یکی از نمایندگانش در یک جلسه‌ای حاضر شده همه پولدارها بوده‌اند و در آن جلسه فقیر نیست برداشت یک نامه توبیخی نوشت، سرزنش کرد نماینده‌اش را و گفت تو نماینده علی بن ابیطالب در جلسه‌ای می‌روی که همه پولدارها هستند و هیج فقیر نیست این کار کار غلطی است، خوب امیرالمؤمنین علیه السلام با این نامه‌ای که نوشت آبروی نماینده‌اش، بگوئید، رفت، علی علیه السلام اگر بخواهد آبروداری کند یه نماینده را حفظ کند آن وقت این خط درست می‌شود که نمایندگان امام باید همه زندگی‌شان اشرافی باشد، امام ترجیح آبروی یکی از نمایندگانش را بریزد که بگوید: نماینده علی بن ابیطالب نباید زندگی اشرافی داشته باشد چرا؟ برای اینکه خط اشرافی گری کور شود. ما برای اینکه یک خطّی را کور کنیم یک آدم کنیم یک آدم هم از بین برود طوری نیست باید حساب کرد که اینها، خیلی دقیق است. خیلی دقیق است که کجا حساسیت بشویم و کجا حساسیت نداشته باشیم.
به هر حال این آیه می‌گوید: با تحقیق چالشهای اجتماعی را درمان کنیدجبران کنید، با تحقیق فاسقان را متنبه کنید، «فاسق» اگر بداند که هر فاسقی اگر خبری بیاورد شما قبول نمی‌کنید اون هم جولان ندارد مثل آدمی که بداند هر راهی برود پلیس می‌گوید: گواهینامه رانندگی، اگر یه جوانی بداند، هر جا برود دم چهارراه می‌گویند آقا گواهینامه دیگه نمی‌تواند ماشین فلان دوستش را بردارد گازش بدهد. می‌گوید کجا بروم هر کجا بروم یه کسی ایستاده، یعنی میدان برای افرادی که ماشین را بردارند و بروند. تنگ می‌شود.
ما در نهی از منکر هم همینکار را باید بکنیم یه جایی مثلاً مرکز فساد شده ما آنقدر باید برویم حالا با گفتن الله اکبر ببا اینجاد نماز جماعت است با گزارش به نیروهای مسلح است، با حضور خودمان است. باید زمینه را جوری کنیم که آدم گناهکار یا گناه نکند یا به راحتی گناه نکند، مثل آدمی که ماه رمضان می‌خواهد روزه بخورد یا باید روزه بگیرد و یا اینکه اگر هم مریضی است و می‌خواهد روزه‌اش را بخورد، به راحتی جرأت نکند علنی بخورد، خوب، اگر می‌خواهید مردم گوش به حرفتان بدهند دلیل امر و نهی را بگوئید. مثلاً می‌گوئیم این کار را بکن بچّه می‌گوید چرا؟ اگر بهش گفتی چرا، گوش می‌دهد، یعنی اگر مردم دلیل کارهایشان را بدانند گوش می‌دهند مثلاً می‌گوید که(فَتَبَیَّنُوا) واجب است تحقیق کنید می‌گوید: چرا، می‌گوید اگر تحقیق نکنید یه همچنین خطری در پیش است دست به یک اقدامی می‌زنی بعد غصّه می‌خوری اگر می‌خواهی غصّه نخوری به دین عمل کن نمی¬خواهی برو غصّه بخور، شتابزده دست به یه کاری بزن غصّه بخور، ببین دلیل را گفته، اینکه می‌گویم تحقیق کن می‌خواهم غصّه نخوری به نفع خودت است مثل قرآن: مثلاً می‌گوید نماز بخوان، پسر می‌گوید یا دختر برای چرا نماز بخوانم نماز برای چی؟ قرآن می‌گوید:
آقا نماز بخوان، چرا؟ (فَلْیَعْبُدُوا رَبَّ هذَا الْبَیْتِ) قریش(۳)(أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوع وَ آمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ)قریش(۴) خدا به تو نعمت داده. یکی از نعمتهایش را خدا از تو بگیرد چی می‌شود، همین برگ بالای سرِ شما برای شما اکسیژن می‌سازد، زمینِ شما، چه شرائطی باید زمین داشته باشد، هنوز شما گفته‌ای الحمد الله که من روی زمین هستم این زمین زباله‌ها را می‌گیرد آب‌های آلوده را می‌گیرد، تصفیه می‌کند مرده‌ها را بد بو می‌شوند دفن می‌کند، یه دانه می‌گیرد یک خوشه تحویل می‌دهد، سنگینی شما را حمل می‌کند، مرده‌ات را دفن می‌کند، آبتو تصفیه می‌کند، یه چیزی بهش می‌بخشی انواع محصولات را بهت تحویل می‌دهد، چیزی را ساده نگیریم. نماز بخوان به خاطر تشکر از نعمتهای خدا، یک جای دیگر می‌گوید: نماز بخوان، چرا؟ (تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَر)عنکبوت(۴۵)شما اگر لباس سفید بپوشی روی زمین آلوده نمی‌نشینی.
می گوید: روزه بگیر، چرا؟(لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ)بقره(۱۸۳) روزه باعث می‌شود گرسنه می‌شوی وقتی گرسنه شدی شهوت و غضب در تو می‌اید پائین وقتی غریزه غضب و شهوت پائین آمد گناه کمتر می‌شود.
جهاد کن چرا؟ روی زمین فاسد است، فساد می‌کند شما غده سرطانی را از توی دلت برمی داری امر به معروف کن چرا برای اینکه اگر امر به معروف نکنی روزبه روز منکرزیاد می‌شود و آتشش تو را هم می‌گیرد دستورات اسلامی یک دستوراتی است که دلیلش با او هست و وقتی آدم دلیلش را فهمید، مثلاً می‌گویند: تقلید کن، چرا تقلید کنم؟ آقاجون تو بنده خدا هستی یا نه؟ خوب بله، بنده خدا، نمی‌خواهی ببینی خدا چی گفته؟ چرا می‌خواهم ببینم خدا چی گفته، از کجا بفهمیم خدا چی گفته، قرآن است، من که نمی‌توانم قرآن را بفهمم، خوب اون کسی که قرآن را می‌فهمد بهش بگو، کی قرآن را می‌فهمد، هر کس سوادش از همه بیشتر است ببین اعلم کیست. پس ببینید من انسان هستم و مخلوق باید ببیند خالقش چی می‌گوید، کتاب خالق من قرآن است چون من قرآن را نمی‌فهمم باید به یه کسی که قرآن را می‌فهمد و اون کسی که قرآن را از همه بهتر می‌فهمد باید از او تقلید کرد. اینکه می‌گویند مجتهد باید اعلم باشد، سوادش از همه بیشتر باشد، تقوایش از همه بیشتر باشد، وقتی می‌گویند: تقلید دلیل دارد نماز و امر به معروف دلیل دارد.
اینجا هم که می‌گوید(فَتَبَیَّنُوا)دلیل دارد چرا، برای اینکه اگر «تبیّن» نباشد فردا پشیمان می‌شوی فلسفه و راز کارها را باید بدانیم حالا. چگونه تحقیق کنیم؟ راه تحقیق ده تاست که اینجا من می‌توانم فهرست وار بگویم. شاید هم مفصل است خیلی خوب وقت ما تمام شد. چگونه تحقیق کنیم، آدم یه چیزی که شنید حالا یک فاسق خبر آورد ما از کجا بفهمیم راست است، راههای تحقیق را من اینجا یازده تا نوشته‌ام چگونه تحقیق کنیم راههای تحقیق را خدمتتان خواهم گفت انشاءالله جلسه بعد.
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته.
