
متن برنامه ی درس هایی از قرآن کریم حجت الاسلام قرائتی؛ تاریخ پخش :: ۱۳۸۰/۳/۱۷
بسم الله الرحمن الرحیم
الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی
چهارمین جلسه، پنجمین جلسه است که درباره حجرات صحبت میکنیم سوره حجرات یکی از اسمهایش این است که سوره آداب است، ادب برخوردِ با رهبر الهی، پیغمبر، اهلبیت علیهم السلام، برخورد با مؤمن، برخورد با فاسق، برخوردِ با خوبها، بدها، با رهبری، رهبری الهی، آداب معاشرت در این زمینه هست آیهای که تفسیرش را در دو جلسه گفتیم اینکه می گوید:(یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِی)الحجرات(۲)پیامبر که صحبت میکند شما داد نزنید و برای پیغمبر حریم قائل شوید. (وَ لا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْل) الحجرات(۲)بلند صحبت نکنید همان طور خودتان با هم نعره میکشید در برابر پیامبر ادب داشته باشید بعد میفرماید: (أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُکُمْ)الحجرات(۲) بی ادبی باعث میشود که اعمال خوبتان هم از بین برود.(وَ أَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ) و حالیتان هم نیست.
بحثی که دیشب تهیه شد، مسئله این است که یک سری از اعمال باعث میشود که کارهایی از بین برود موضوع بحث ما این است که گاهی کارها در همدیگر اثر میگذارد، پس موضوع درس: سوره حجرات جزء آیه دوم بی ادبی به رهبر الهی و آسمانی سبب حبط، یعنی تباه شدن اعمال است.
مسئله اینکه، یک کاری را از بین ببرد در همه آفرینش هست مثلاً سردی آب را حرارت از بین میبرد بگذاری روی آتش، آتش در آب اثر میکند. یعنی سردی را از بین میبرد، از طرفی آب را روی آتش میریزی آتش را خاموش میکند، گاهی یک غذایی اثر یک غذای دیگر را از بین میبرد. شما کاهو میخوری سردت میشود، خرما که خوردی آن خرما سردی را جبران میکند این عکس العمل چیزها در همدیگر همانطور که در طبیعت هست در اعمال هم هست که گاهی یک عملی باقی اعمال را از بین میبرد، در مسائل روانی هم هست من یک جمله بدی میگویم شما ناراحت میشوی، بعد دست شما را بوسیده و عذرخواهی میکنم این عذرخواهی من ناراحتی را برطرف میکند، گناه میکنیم، توبه میکنیم، توبه آن اعمال را از بین میبرد، علی ایحال بحث ما در این جلسه این است که: تأثیر اعمال در یکدیگر.
بحث خوبی است، گاهی یک کسی بیست سال یه جایی خوب کار میکند بعد یک عملی انجام میدهد همه را از بین میبرد، یک ساختمان خوبی میسازد یک نارنجک تویش میگذارد همه را خراب میکند، عمری مراعات بهداشت میکند یک قاشق سمّ میخورد همه را از بین میبرد، پارچه را میدوزد و اتو میکند، بعد با یک کبریت آتش میزند، یک چیزی که طبیعی و معقول است.
من یک ده مورد نوشتهام اینجا یکی از چیزهایی که کارها را از بین میبرد: ده مورد تأثیر منفی، ده مورد تأثیر مثبت، ده مورد بگویم چیزها مثل نارنجک است همه را منفجر میکند و ده مورد چیزهایی که مثل گلاب است میاید یک جایی را معطّر میکند. اما منفیها که این را در قرآن میگویند: « حبط » آیات زیادی داریم میگوید: (حَبِطَتْ أَعْمالُهُم)بقره(۲۱۷) یعنی به خاطر این کار همه کارهایش نابود شد.
کفر، بستن راه خدا، ستیزِ با رسول خدا، این باعث حبط میشود. حالا کسی میخواهد بررسی کند آدرسش را میدهم فقط چون همه آنها که پای تلویزیون هستند شاید حوصله اشان نرسد سوره محمد صل الله علیه و آله و سلم آیه ۳۲ قرآن میفرماید که:(إِنَّ الَّذینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبیلِ اللَّهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ. . . سَیُحْبِطُ أَعْمالَهُمْ)محمد(۳۲)کسانی که کفر ورزیدند و راه خدا را میبندند با پیامبر ستیز میکنند(با اینکه میفهمند پیامبر حق میگوید، خداوند اعمالشان را نابود میکند.
بستن راه خدا، ازدواج راه خداست یک کسی این راه را میبندد و مانع ازدواج یه کسی میشود، رفتن جبهه راه خداست یه کسی نمیگذارد برود جبهه، مسجد راه خداست، طرف میخواهد درس بخواند یک قوانینی را وضع میکند که درس خواندن را برای او مشکل میکند هر کس هر کار خیری خواسته باشد بکند مانعش شود که راه، راه خدا باشد مانع راه خدا شود، با پیامبر در میافتد، ستیز میکند، این یک.
۲- به غضب درآوردن خداوندالبته غضب خداوند مثل غضب ما نیست، غضب ما تحت تأثیر قرار میگیریم خداوند تحت تأثیر قرار نمیگیرد، اما کار ما کاری است که سبب غضب او میشود، یعنی قهر او برما لازم میکند نه اینکه تحت تأثیر قرار میگیرد.
قرآن میفرماید: (اتَّبَعُوا ما أَسْخَطَ اللَّهَ وَ کَرِهُوا رِضْوانَه)محمد(۲۸) هر چیزی که خدا دوست ندارد این دنبالش هست، و هر چیزی که خدا دوست دارد این ناراحت است. مثلاً میگوئیم بیا این کار را بکن، چون گناه است پهلویش شیرین است برویم این کار را بکنیم حالیش نیست، هر کاری که خدائی است حال ندارد و هر کاری که گناه در آن است لذّت میبرد، حتّی ممکن است پول بدهد ممکن است با دو برود حتی ممکن است بلیطش را هم بخرد، حتی ممکن است ساعتها هم منتظرش بماند یعنی پول میدهد میدود، در نوبت میایستد. این هم یک همچنین خصلتی که انسان همچنین حالتی خدای نکرده انسان پیدا کند کارهای خوبش را از بین میبرد.
۳- نفرت از حکم خدا: مثلاً میگوئیم خدا گفته میگوید: ای بابا میاید میگوید: این کار خمس دارد؟ می گوئیم بله میگوید یه آقایی سراغ نداری که بگوید خمس ندهید حتی حاجیها مکّه میآیند سراغ روحانیها که یک آقا سراغ نداری که این حکم را آسانش کند، همینکه یه چیزی سخت است ناراحت میشود، نفرت دارد از حکم خدا، میاید پهلوی آقا حالا بعضی از مذهبیها را میگویم، آنها که خیلی خوبند به اصطلاح، میگوید آقا من یه مقداری خمس دارم اجازه میدهی خودم بدهم، آقا میگوید حالا یه بخشی از آن را هر فقیری که میشناسی خودت بده، اما بخشی از آن را بده برای آنها که به من مراجعه میکنند میاید میگوید که نه، برویم سراغ یه آقایی که بگوید همهاش را، بگوئید، خودت بده، نفرت از حکم خدا.
قرآن یک آیه داریم آیه سنگینی است برای خوبها سنگین است برای آدمهای عادی محال است میگوید:(وَ لَوْ أَنَّا کَتَبْنا عَلَیْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَکُم)النساء(۶۶)اگر ما گفتیم خودت را بکش این نمیکشد خودش را، یعنی باید مؤمن جوری باشد که هر چه خدا گفت گوش بدهد.
۴- نفاق: دورویی: نفاق هم پر رنگ و کم رنگ و ریز و درشت دارد، حدیث: امام وارد خانه شد، – ظاهراً امام هفتم بود – امام رضا کوچولو بود بچه عقبِ بابایش بود دید پدرش رفت توی خانه و به همراهش نگفت بفرما تو، امام رضای کوچولو گفت: آقا جون این یکی از یاران ما است داشت صحبت میکرد تا لب درِ خانه با شما آمد شما رفتی تو خداحافظی کردی، خوب میگفتی بفرما تو، امام فرمود: چون آمادگی پذیرایی ندارم کسی که قلبش آمادگی ندارد زبانش بگوید بفرما این همان نفاق است، یعنی زبان با دل دوتا باشد، آقا خدمت باشیم میروند بستنی میخورند آقا من حساب کنم جونِ من، تو را به خدا، به زبان میگوید تو را به خدا و توی دلش، وقتی هم پول را میدهد میاید بیرون میگوید عجب غلطی کردیم کلّی تمام شد، نفاق کم تا نفاق پر رنگ موارد زیاد است اینجا. خوب بس است قرآن میگوید: مسلمانها داد نزنید بی ادبی در برابر، کارهای خوبتان از بین میرود یه حدیث بخوانم.
یه روز حضرت فرمود هر کسی بگوید « سبحان الله »، « لا اله الا الله » « الله اکبر » برای هر ذکری خدا توی بهشت یه درخت غرس میکند میکارد، یه نفر گفت: پس ما خیلی درخت داریم، گفت: بله شما خیلی درخت داری ولی گاهی یک آتش میفرستی همه را میسوزاند. این را میگویند « حبط » تیترهایش را میخوانم« دنیا طلبی » سبب حبط است، «کشتن انبیاء و کشتن عدالت خواهان» که قرآن میگوید:(یَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ حَقٍّ وَ یَقْتُلُونَ الَّذینَ یَأْمُرُونَ بِالْقِسْط)آل عمران(۲۱)، آنها که عدالتخواه هستند، کشتن مردان و زنان عدالتخواه کشتن انبیاء سبب حبط است «دشمنی اهل بیت» سبب حبط است، کسی عمری عبادت کند اما در دلش کینه اهل بیت را داشته باشد سبب حبط است اینها این مقدار کافی است، که گاهی انسان با یک عملی کارهای خوبش را از بین میبرد. چمدونش پُر است اما کلیدش را گُم میکند، گاو صندوقش پول دارد اما کلیدش نیست.
خوب این تأثیر منفی اما تأثیر مثبت، درباره تأثیر مثبت هم آیاتی داریم: یکی درباره تأثیر مثبت قرآن میفرماید که: کسی که ایمان به خدا داشته باشد و کارهایش صالح باشد غلطهایش را میبخشیم.
(مَنْ یُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَ یَعْمَلْ صالِحاً یُکَفِّرْ عَنْهُ سَیِّئاتِه)تغابن(۹)ایمان و عمل صالح باعث میشود که ما لغزشهایش را میبخشیم.
«خدمت پنهانی به فقرا»: مخفیانه کسی به فقیر کمک کند گناهانش را میبخشیم. گناهان بزرگ را کسی دوری کند، اجتناب کند گناهان ریزش را میبخشیم. «نماز» کسی بخواند، گناهانش را میبخشیم، می فرماید: (أَقِمِ الصَّلاهَ. . . . إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئات)هود(۱۱۴) با این نمازی که خواندی، بعضی بچهها، خواهرها و برادرها، من خودم سراغ دارم، یه کسی را دیدم آدم تو راهی بود بعد دیدم نیست و در بسیاری از جلسات مفید نمیاید و، به او گفتم چرا نمیآیی؟ گفت: من(بچه مسلمانی بود جوان خوبی بود بعد با کمال تأسف خراب شد) رفیقِ بد نمیدانم، فیلم بد، کتاب بد، عکس بد، خراب شدم دیگر من نمیشود بیایم مسجد گفتم قرآن میگوید: اگر کار بد کردی برو مسجد نگو حالا که بد کردم پس مسجد نروی، برو مسجد تا مسجد آن کار را از بین ببرد.
قرآن میفرماید: (أَقِمِ الصَّلاهَ طَرَفَیِ النَّهار) هود(۱۱۴) نمازهای واجبت را انجام بده خداوند روزیت را، بعد میفرماید:(إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئات) همین نمازت آن لغزشهایت را از بین میبرد، خوب « قرض الحسته » اگر کسی اهل این هست نماز و زکاتش را هم میدهد گاهی به افرادی وام میدهد میفرماید به خاطر وامی که دادهای و اون ایمانی که داری اهل نماز و اینها که هستی چند چیز است، ایمان به پیغمبر، احترام به پیغمبر، نماز و زکات بعد میفرماید(وَ أَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَنا)مائده(۱۲)اگر این کار را هم کردی(لَأُکَفِّرَنَّ عَنْکُمْ سَیِّئاتِکُم) مائده(۱۲)به خاطر این کار قرض الحسنه آن کارها را از بین میبریم. به هر حال گاهی با گلاب و عطر فضای عادی را خوشبو میکنند و گاهی با یک عمل خوب.
یک استادی بیست سال از شاگردش ناراحت است. یه مرتبه استاد میاید در خانه میبیند بچهاش افتاده در آب شاگردی که از او عصبانی است با لباسهایش رفته بچّه را نجات داده، همینکه در یک لحظه بچه استاد را نجات داد، غصّههای بیست سالش از بین میرود. پس میشود انسان با یک عمل و با یک حرکت زیبا تمام اعمال گذشته را از بین ببرد، پس میشود نارنجک توی خونه گذاشت و هم میشود شیرجه رفت بچه استادی که ۲۰ سال است از دست تو ناراحت است نجاتش داد. اینها اعمال در همدیگر اثر میکند.
حدیث، افرادی اهل نماز شب هستند، روز گناه میکنند خداوند توفیق نماز شب را از آنها میگیرد. حدیث، گاهی رزق افرادی – حلال اندازه گیری شده – مثلاً به شما گفتهاند امروز این مقدار درآمد حلال است یا این ماه یا این سال افرادی، گیج میشوند سراغ حرام میروند. حدیث داریم: حالا که سراغ حرام رفتی خداوند از حلال کَمَت میگذارد. بنا بود یک مشتری حلال بیاید تو فعلاً سَرِ مشتری اوّلی کلاه گذاشتی، کم فروشی، گرانفروشی کردی، جنس نامرغوب دادی، حالا که کلاه برداری کردی و یه مبلغی سودِ حرام خوردی، خدا آن مشتری که بناست از راه حال بیاید دیگه سراغ تو نمیاید به سَرَش میافتد برود جای دیگر معامله کند، از حلال کَمَت میگذارد، در قیامت هم گوشت را میگیرد میمالاند که چرا سراغ حرام رفتی؟
خیلی مسائل دقیق است، خیلی مسائل ظریف است، حتی گاهی وقتها آدم یه گربه احترام میکند. خیرش را میبینید، گاهی وقتها به یه گنجشک آب میدهد خیرش را میبیند، توی این عالَم هیچ کاری، اینطور نیست که آقا فعلاً ما آبرویش را ریختیم، مسخرهاش کردیم، جک گفتیم، سر به سرش گذاشتیم نفهمید چک دستش دادیم چه کسی است که بدهد، مهریهاش گفتیم کیه که بدهد مهر را، به هر حال. بسیاری وقتها کلاهبرداریها را ما خیال میکنیم زرنگ هستیم زرنگی نیست، تمام اعمال چه بخواهیم و چه نخواهیم، این دنیا تو این هستی اعمال در هم دیگر تأثیر میکند، عمل خوب اعمال بدی را از بین میبرد. و اعمال بد، اعمال خیری را از بین میبرد.
بَس است صلواتی ختم کنید برویم سراغ آیهای دیگر.
یکی از موضوعاتی که قرآن اینجا گفته مسئله این است آداب حرف زدن، آداب حرف زدن، درباره حرف زدن چند تا آیه داریم اول که میگوید:
۱- حرفی که میزنید همراه با کردار باشد: در قرآن چند آیه داریم میفرماید: تو که عمل نمیکنی چرا حرف میزنی؟(لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ)الصف(۲۹): تو که عمل نمیکنی چرا میگویی. (أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَکُم)بقره(۴۴): مردم را به حق سفارش میکنی خودت انجام نمیدهی.
– یکی حرف که میخواهید بزنید حرفی بزنید که میخواهید عمل کنید. البته لازم نیست آدم هر چه میگوید عمل کند یعنی وقتی بنده میگویم نمازتان را در مسجد بخوانید لازم نیست همه مسجدهای تهران بروم. بالاخره یک مسجد که میروم، ممکن است یه افرادی همین امشب حرف مرا که گوش میدهند بگویند آقای قرائتی تو که میگویی برو مسجد هنوز تو را توی مسجد ندیدهایم، محّله شماها نیامده ام مسجد دیگر که میروم، لازم نیست اگر گفتم قرض بدهید، میگوئیم قرض دادن ثواب است. فردا میآیند نهضت سواد آموزی شما دیشب توی تلویزیون گفتی قرض بدهید ثواب است حالا خودت قرض بده مگر من پول دارم، مگر من سرمایه دارم یه نفر هستم توی نهضت سواد آموزی حقوق ماهم از آموزش وپرورش است حقوق ما هم حقوق رسمی است حالا ده برابر و پنجاه برابر هر چه میخواهند بگویند، حقوق بنده بیست سال هست در آموزش وپرورش هستم، حقوق ثابتی که همه میگیرند من گفتم ثواب قرض الحسنه خودم هم به یه نفره دو نفر قرض میدهم اما اگر گفتم قرض بده معنایش این نیست که به همه قرض بدهم، گفتم تو مسجد نماز بخوان معنایش این نیست که توی همه مسجدها بروم خلاصه، اجمالاً انسان آن را که میگوید یکمی لااقل عمل کند، این شرط اول.
دوم: حرفش همراه با تحقیق باشد. الکی نگوید همینطور یک چیزی میگویند، حرف محققانه باشد.
سوم: دلپسند باشد. قرآن میگوید:(الطَّیِّبِ مِنَ الْقَوْلِ)الحج(۲۴) طیب یعنی دلپسند، حرفش نیش ونوش نداشته باشد.
چهارم: گفتارش رسا باشد. قرآن: (قَوْلاً بَلیغاً)نساء(۶۳)حرف که میزند طرف بفهمد چی میگوید، گاهی آدم بحثهای طرف را نمیفهمد چه میگوید.
پنجم: نرم حرف بزند: قرآن: (قَوْلاً لَیِّناً)طه(۴۴).
ششم: حرفهایش بزرگوارانه باشد. قرآن: (قَوْلاً کَریماً)الاسراء(۲۳).
تعبیرات قشنگی در قرآن است بنویسم اینها را یه جا میگوید(قَوْلاً بَلیغاً)النساء(۶۳) حرف رسا باشد، یه جا می گوید: (قَوْلاً لَیِّناً)طه(۴۴) نرم باشد و یه جا میگوید: (قَوْلاً مَیْسُوراً)الاسراء(۲۸) یه چیزی بگو شدنی باشد. شدنی باشد حرف که میزنی، دستور میدهی شدنی باشد، آقا باید تا دو روزِ دیگر این را انجام بدهی. سه روزه باید خونه را خالی کنی، هفته دیگر باید مغازه را خالی کنی، شدنی نیست، آقا این کتاب را باید تا صبح مطالعه کنی شدنی نیست. (قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنا)بقره(۸۳)خوب حرف بزنید(یَقُولُوا الَّتی هِیَ أَحْسَن)الاسراء(۵۳) در بین چند کلمه هر کلمهای بهتر است بگو(اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ)حج(۳۰)از لهو، لعب و غنا دوری کن از قول زور پرهیز کنید. این آداب سخن گفتن در قرآن است شما حساب کن چقدر به خاطر اینکه این آداب عمل نمیشود فتنه هست.
بعضی حرفها بلیغ نیست افرادی که سنگین حرف میزنند اگر نمیتواند طوری نیست واقعاً یه کسی نمیتواند حرف بزند، بعضیها هم میتوانند روان حرف بزنند مخصوصاً به خاطر اینکه یک ژست دانشمندی بگیرند. حرفها را قلمبه میزنند. خیلی ایشان پر است. خدا نکند که عرض کنم که توی اینطوری باشد،(لَقَدْ یَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّکْر)قمر(۱۷) ما روان گفتیم تا مردم بفهمندمی گوید روان بگو تا بفهمند ما بعضیها سخت میگوئیم تا نفهمند، نرم حرف زدن، بزرگوارانه حرف زدن حرفهایی بزنیم که طرف بتواند انجام دهد، زیبا حرف زدن، انتخاب کلمات چه کلمه ای انتخاب کنیم. این آداب حرف زدن است. دو صحنه هم راجع به این آیه است من بگویم و از آیه ۲ رد شویم. آیه این است: (یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا)داریم سوره حجرات را میخوانیم: ای کسانی که ایمان آوردهاید: (لا تَرْفَعُوا أَصْواتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ)الحجرات(۲) پهلوی پیامبر داد نزنید.
راجع به داد زدن یه صحنه تاریخی هم هست برایتان بگویم: امام حسن مجتبی علیه السلام شهید شد جنازهاش را آوردند پهلوی پیامبر صل الله علیه و آله و سلم دفن کنند عایشه جلوگیری کرد. گفت نمیگذارم، در اینجا سر و صدا شد وقتی سر و صدا شد امام حسین علیه السلام این آیه را خواند: مگر قرآن نمیگوید: (لا تَرْفَعُوا أَصْواتَکُمْ) پهلوی پیامبر داد نزنید. سرو صدا نکنید من جنازه برادر شهیدم را میبرم قبرستان بقیع ولی ادب را پهلوی پیامبر مراعات کنید و داد نزنید، امام حسین علیه السلام دستور داد جنازه امام حسن علیه السلام را بردند، دورتر دفن کردند که کنار پیامبر کسی داد نزند. این یک نکته، مسئله دیگر – دقیقههای آخرِ عمر پیامبر صل الله علیه و آله و سلم بود حضرت فرمود: یک قلم و دواتی بیاورید من یه چیزی برای شما بنویسم یکی از آنها که آنجا نشسته بود گفت: نه قلم و کاغذ نیاورید پیغمبر «نعوذ بالله» حرفهایش پرت و پلاست – پناه بر خدا – خیلی جسارت کردند به پیغمبر، ابن عبّاس تا آخر عمرش میسوخت میگفت: بزرگترین جسارت این بود که پیغمبر لحظات و دقائق آخر عمرش گفت قلم و دوات بیاورید من یه چیزی تذکّر بدهم جسارت کردند به پیامبر، آنجا سر و صدا شد پیامبر فرمود که: پاشید بروید و دور شوید از م، این هم روایتش در صحیح مسلم است که فرمود که پاشید بروید و پهلوی من سر و صدا نکنید. توی مسجد نباید داد زد.
تمام شد، موضوع بحث ما این بود که همینطور که نارنجک ساختمانی را و گوگرد قالی را آتش میزند، بعضی از کارهای ما کارهای خوب ما را از بین میبرد. گاهی میپرسند فلانی که اختراع کرده فلانی که فلان اتوبان و بلوار، پل، سدّ، فلانی که فلان اکتشاف را کرده فلانی که آنقدر کار کرده ممکن است چه مسلمان، چه کافر کار خیری انجام بدهند ولی برای یک خصلت بدشون خدا آن کار را از بین ببرد، حالا آن که کافر است شمای مؤمن هم یک میلیون کار خوب بکنی میشود با یک نارنجک میشود با یک عمل زشتی از بین برود، یعنی عمل بد، عمل خوب را از بین میبرد که میگویند: «حبط» و تباه کرد از آن طرف هم هست که گاهی انسان یک آدم خلافکار و مجرمی است به خاطر یک عمل خوب همه کارهای بدش از بین میرود.
بنابراین نه آدم خوب میتواند به کارهای خوبش مطمئن بشود ممکن است همه کارهای خوبش با یک کار بد از بین برود و نه آدم بد میتواند مأیوس باشد چون ممکن است این آدم بد با یک عمل خوب ۱۸۰ درجه عوض شود خوبها مغرور نشوند و بدها هم مأیوس نشود گاهی بدها با یک عمل برمی گردند و گاهی خوبها با یک عمل کارهایشان از بین میرود.
بحث امروز ما تأثیر عمل در همدیگر، عمل بد در خوب «حبط» است، عمل خوب در بد تکفیر(نُکَفِّرْ عَنْکُمْ سَیِّئاتِکُم)النساء(۵۱) بعد هم چند جملهای راجع به آداب سخن گفتن.
آیه دوم را تمام میکنیم جلسه بعد آیه سوم را بحث خواهیم کرد.
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته.