نماز جمعه

متن برنامه ی درس هایی از قرآن کریم حجت الاسلام قرائتی؛ تاریخ پخش   ::  ۱۳۷۵/۵/۴

بسم الله الرحمن الرحیم

در سوره جمعه اولش با «یُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ الْمَلِکِ الْقُدُّوسِ الْعَزیزِ الْحَکیمِ» جمعه/۱ یعنی هستی سبحان الله می‌گوید و آخرش هم می‌فرماید تو هم برو نماز جمعه. یعنی اگر تو سبجان الله نگویی و هستی سبحان الله بگوید تو وصله همرنگ هستی نیستی. وقتی هستی سبحان الله می‌گوید تو چرا نمی‌گویی. قرآن راجع به نماز جمعه می‌فرماید «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذا نُودِیَ لِلصَّلاهِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَهِ فَاسْعَوْا إِلى‏ ذِکْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَیْعَ ذلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ» جمعه/۹ از کلمه «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا» فهمیده می‌شود که نماز جمعه در مدینه نازل شد چون «یا أَیُّهَا النَّاسُ» کد مکه است و «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا» کد مدینه چون مردم در مکه آدم نشده بودند و خداوند می‌فرماید «آهای»! اما در مدینه آدم شده بودند و خداوند می‌فرماید «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا» اصولاً وقتی خداوند می‌خواهد باری روی دوش بگذارد نازی می‌کشد. مثل این که وقتی شما می‌خواهید بگویید آب بیاور می‌گویی عزیزم بعد می‌گویی آب بیاور. قرآن وقتی می‌خواهد بگوید روزه بگیر می‌فرماید «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا» بعد می‌فرماید «کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ» بقره/۱۸۳ امام صادق(ع) «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا» یعنی عزیزم، ‌ای کسانی که با من رابطه دارد و با بی نهایت ایمان آروده‌اید «إِذا نُودِیَ لِلصَّلاهِ» هنگامی که برای نماز ندا شد(ندای نماز همان اذان است اصلاً چهر ه‌ی دین مساوی با اذان است چه طور؟ دو آیه در قرآن داریم یک آیه می‌فرماید «وَ إِذا نادَیْتُمْ إِلَى الصَّلاهِ اتَّخَذُوها هُزُواً وَ لَعِباً» مائده/۵۸ وقتی شما اذان می‌گویید مسخره می‌کنند پشت سر آن می‌گوید دین شما را مسخره می‌کنند) هر کسی می‌خواهد بداند اذان یعنی چه آن را با ناقوس مقایسه کند. از امام سوال می‌کنند اذان که همه دو تا، دو تا است چرا الله اکبر آن چهار تا است؟ امام می‌فرماید چون که الله اکبر اول است و شروع کار باید تکرار شود مثل رکوع اول که امام آن را طول می‌دهد تا آن‌هایی که در راه هستند برسند مثل راننده‌ای که از ترمینال بیرون می‌آید یواش، یواش می‌رود که مسافرهای گل و گوشه جمع شوند به اتوبان که رسید آن را گاز می‌دهد فلذا چون اول اذان هنوز مردم آب بندی نشده‌اند تکرار می‌کند و این خودش یک فرمول تبلیغاتی است. سوال چرا اول اذان «أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» است و آخرش «أَشْهَدُ» نیست یعنی «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» آخر اذان؟ برای این که به نماز نزدیک می‌شویم و آدم هر چه نزدیک می‌شود باید تشریفات را کم کند. عزادارها می‌گویند یا حسین(ع) یا حسین(ع)، داغ که شدند(یا) حذف می‌شود و می‌گویند حسین(ع). اول نماز چون فاصله داریم می‌گوییم «أَشْهَدُ» به نماز که نزدیک شدیم آن را حذف می‌کنیم.
اذان سرودی است با محتوا، موزون، پرمعنا، دارای همه تفکرات اسلامی و موذن باید خوش صدا باشد در این طور جاها رحم نکنید بابا حالا این پیرمرد است بگذار بگوید. ما گاهی وقت‌ها از خودمان رحم نمی‌کنیم از امت بریز و بپاش می‌کنیم. گوش مردم امانت است آن را در اختیار افراد نکره قرار ندهید. حدیث داریم موذن باید خوش صدا باشد و آدم بدصدا را نگذارید اذان بگوید. هر کسی را به جای خودش نصب کنید یکی از علما رفت حمام کیسه بکشد حمامی یک نماز شب خوان را فرستاد او هم گفت من نماز شب خوان نمی‌خواستم من کیسه کش می‌خواستم این بلد نیست. گاهی وقت‌ها ما خیال می‌کنیم یک کسی آدم خوبی است باید همه‌ی کارها را بکند.
اصلاً چرا گفته‌اند جمعه، جمعه یعنی اجتماع و دو روز ایام هفته اسمش در قرآن آمد یکی اسم شنبه و دیگر جمعه و لذا اعیاد اسلامی روز جمعه هست و در هر عیدی اسلام چهار برنامه دارد عبارت، نظافت، خدمت، تفریح «فَاسْعَوْا» یعنی بدوید نه این که بروید نماز جمعه باید هیجان داشته باشد و لذا حدیث داریم اگر از یک کوچه و خیابان آمدی نماز جمعه بود و برگشتی از یک خیابان دیگری بروی که آن روزی که نماز جمعه می‌شود همه‌ی خیابان‌ها به ول وله بیفتد نه این که خیابان ترافیک و یک خیابان هیچ کس، به هیچ کس نیست. «فَاسْعَوْا إِلى ذِکْرِ اللَّهِ» نمی‌گوید «فَاسْعَوْا إِلى الصلاه» معلوم می‌شود نماز ذکر خداست از این معلوم می‌شود خطبه‌های نماز جمعه هم ذکرالله است و خطبه‌ای را که راجع به مسائل سیاسی و اخبار جهان است را ذکرالله می‌گوید. «وَ ذَرُوا الْبَیْعَ» معامله را کنار بگذارید اگر در شهرهای خنک برای تفریح رفتید در نماز جمعه همان جا شرکت کنید. بیع یعنی مانع را برطرف کن میهمانی را برطرف کن یکی از موانع نماز جمعه بچه‌ها هستند الآن پارک هم مانع است. گروهی از مسلمان‌ها پیش من آمدند و می‌گفتند به دلیل این که پیش نماز بازار فلان شهر نافله‌های ظهر را می‌خواند نماز خلوت است و اگر نافله‌ها را بعداً بخواند جمعیت زیادی به نماز جماعت می‌آید. مسجد برای امت است. آن شبی که امام(ره) افطاری می‌داد نافله‌ها را بعد از نماز مغرب سریع با چشم و ابرو خواند. پیغمبر(ص) سرنماز بود یک وقت نماز را تند کرد گفتند یا رسول الله نماز را خیلی تند کردی فرمود یک بچه گریه می‌کرد فکر کردم مادر بچه پشت سر من نماز می‌خواند. یک بار پیغمبر(ص) سجده را طول داد گفتند یا رسول الله خیلی طول دادی فرمود بچه‌ها روی کمرم بازی می‌کردند گفتم بازی بچه‌ها به هم نخورد.
در همه‌ی عبادات و واجبات آن که مهم است نماز است و در نماز هم آن چه مهم است «وَ الصَّلاهِ الْوُسْطى‏» بقره/۲۳۸ نماز وسط روز است و در نماز وسط روز آن که مهم است نماز جمعه است یعنی نماز جمعه در قله است. آمد گفت یا رسول الله هر چه می‌خواهم بروم مکه نمی‌توانم فرمود برو نماز جمعه کسی که برود نماز جمعه خداوند ثواب حج را به او می‌دهد. در سوره‌ی جمعه دو آیه پشت سر هم یکی می‌گوید تجارت را رها، نماز بعد می‌گوید نماز را رها، تجارت این را می‌گویند دین میزان، صد و پانزده کلمه‌ی دنیا در قرآن است و صد و پانزده کلمه آخرت یعنی هر دو میزان است در مکه حجرالاسود و چاه زمزم روبروی هم است یعنی آب خوردی طواف کن طواف کردی آب بخور. کد شیاطین و ملائکه در قرآن به یک اندازه است در سوره‌ی جمعه می‌فرماید تلاش برای نماز و تلاش برای اقتصاد«وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ» جمعه/۱۰ معلوم است دنیا فضل است و بد نیست دنیا سه لقب در قرآن دارد. یک خیر «إِنْ تَرَکَ خَیْراً الْوَصِیَّهُ» بقره/۱۸۰ عوض این که بگوید «إِنْ تَرَکَ مالاً» دو زینت «الْمالُ وَ الْبَنُونَ زینَهُ الْحَیاهِ الدُّنْیا» کهف/۴۶ سه فضل، پس آن که می‌گوید دنیا بد اس «وَ إِنَّهُ لِحُبِّ الْخَیْرِ لَشَدیدٌ» عادیات/۸ علاقه مفرط به دنیا بد است «وَ اذْکُرُوا اللَّهَ کَثیراً» جمعه/۱۰ باز هم می‌فرماید دنبال تجارت رفتی یاد خدا باش چون گاهی وقت‌ها تجارت انسان را از خدا غافل می‌کند. «وَ إِذا رَأَوْا تِجارَهً» جمعه/۱۱ قصه‌ای را نقل می‌کند پیغمبر(ص) مشغول سخنرانی بود و خطبه می‌خواند زمان گرانی هم بود، خشکسالی بود کاروان آذوقه وارد شهر شد طبل می‌زدند برای جلب مشتری همه‌ی این‌هایی که پای سخنرانی بودند الا دوازده مرد و یک زن بقیه همه رفتند، یک زن حضرت زهرا(س) بود. حدیث داریم اگر این دوازده تا هم می‌رفتند از آسمان سنگ نازل می‌شد یعنی گاهی خداوند به خاطر افراد صالحی بلا را از بقیه افراددور می‌کند آیه نازل شد «وَ إِذا رَأَوْا تِجارَهً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَیْها وَ تَرَکُوکَ قائِماً» جمعه/۱۱ تو را ایستاده نگاه می‌کنند و از این فهمیده می‌شود که پیغمبر مشغول خواندن خطبه‌ها بود و از این فهمیده می‌شود که خواندن خطبه باید ایستاده باشد و حدیث داری که حضرت هیچ گاه هیچ خطبه‌ای را نشسته نخواند.
امام جمعه اول باید لباس هایش را عوض کند امامان ما لباسی داشتند مخصوص نماز جمعه دو باید به مردم نگاه کنند سه به مردم سلام کند. چهار باید در هر خطبه‌ای سفارش به تقوا کند پنج باید دستش به اسلحه باشد. نگاه به مردم یعنی توجه به مردم تکیه به اسلحه یعنی قدرت، تقوا یعنی آخرت، سلام به مردم یعنی تواضع، اصلاً داریم که اگر شب جمعه دوا و داروی را داری که اگر بخوری ضعف می‌آورد برای نماز جمعه آن را عقب بیانداز. اگر شب جمع پیازی می‌خوری که زور جمعه بوی آن از دهانت می‌آید نخور. و داریم که دز رمان پیغمبر(ص) مردم خودشان را از شب جمعه برای نماز جمعه آماده می‌کردن. امام رضا(ع) می‌فرماید امام جمعه مردم را سیراب کند یعنی مردم هر چه اطلاعات می‌خواهد امام جمعه به آن‌ها تحویل دهد و اطلاعات اسلامی آن‌ها را بالا ببرد نماز جمعه باید با مطالعه باشد. اصلاً اگر نماز جمعه سیار باشد برکاتی دارد و مسئولین نماز جمعه هم اگر قشر خاصی نباشند برکاتی دارد نماز جمعه همیشه اهرم حکومت بوده چه حکومت حق و چه باطل معاویه در نماز جمعه به امام علی(ع) ناسزا می‌گفت یعنی برای حکومتش از نماز جمعه کمک می‌گرفت بنی امیه و بنی عباس از نماز جمعه برای نشاندن اهل بیت در خانه کمک گرفتند. بنابراین اگر نماز جمعه خلوت شود اولین کسی که شاد می‌شود آمریکا است. نماز که می‌روید سعی کنید بچه‌تان را هم ببرید «یا بَنی‏ آدَمَ خُذُوا زینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ» اعراف/۳۱ مسجد می‌روید با زینت بروید آن وقت «الْمالُ وَ الْبَنُونَ زینَهُ الْحَیاهِ الدُّنْیا» کهف/۴۶ مال و بچه زینت است.
یکی از مشکلات ما این است که بسیاری از امامان جمعه نماز جماعت نمی‌خوانند فقط هفته‌ای یک بار نماز جمعه من خانه‌ی امام جمعه جوانی بود که چسبیده بود به خانه‌اش یک مسجد بود گفتم نمی‌روی مسجد گفت نه من امام جمعه هستم! امام جمعه باید روان و راحت بگوید، خطبه‌ها مختصر باشد نماز جمعه جای زنده و مرده باد کسی نباشد. امام(ره) یک زمانی فرمودند امامان جمعه خودشان را کاندیدا نکنند بعضی‌ها نامه نوشتند. امام(ره) فرمود امامان جمعه تهران حسابش جداست آن زمان آقای هاشمی و آقای خامنه‌ای بودند. اصولاً کسی که می‌خواهد با مردم کار فکری کند نباید خط بازی سیاسی کند. برای این حرفم دو حدیث داریم. روزی که پیغمبر(ص) وارد مدینه شد خط بازی نبود قبیله بازی بود همه تلاش می‌کردند که پیغمبر(ص) را دعوت کنند که افتخار کنند روز ورود اولین نهار را پیغمبر(ص) در قبیله‌ی ما بود آمدند دور شتر پیغمبر(ص) را گرفتند پیغمبر(ص) فرمود آقا من هیچ جا نمی‌روم من آمده‌ام با شما کار فکری و عقیدتی بکنم حالا از روز اول بیایند و بگویند طرفدار این قبیله یا آن قبیله‌ام شتر را رها کنید هرجا خوابید یعنی من بی طرفم.
یک شخصی در طواف به من گفت آقای قرائتی دعا کن خدا تکبرت را بگیرد. گفتیم خدایا این تکبر را از من بگیر بعد گفتم شما چیزی ار ما دیدی گفت شانزده بار سلامت کردم جواب ندادی گفتم اه! من با هیچ کس خصوصاً شما مسئله‌ای نداریم و در ثانی به حضرت عباس نشنیدیم. در روز جمعه دوبار اسم «لهو» برده شده در آیه‌ی آخر یعنی همان که بعضی از ما روز جمعه اهل لهو هستیم قرآن عنایت دارد که آن روز اهل لهو نباشید. مهمترین نماز جمعه، نماز جمعه مکه هست که جمعه‌ی قبل از عید قرآن مهمترین نماز جمعه‌های مکه می‌شود که متأسفانه دو سه میلیون جمعیت در آن آفتاب داغ این قدر حرف‌ها آبکی است که اگر به یک دبستانی ایرانی بگویند مقاله بنویس مقاله‌اش از خطبه امام جمعه بهتر است خوب آنست که خوب باشد شما با هم خوب باشید خیلی خوب است که خوب باشید اگر بد باشید بد است که بد باشید در مکه خیلی بد است که بد باشید شما آمده‌اید عبادت این جا منطقه‌ی امن است فقط حرف که می‌زنند فوحش به ایرانی‌ها می‌دهند. این‌ها می‌گویند توجه به قبور شرک است و حال آن که غافلند همه دور حجر اسماعیل می‌گردند. و حجر اسماعیل قبر پیغمبر است خداوند یک کعبه درست کرد، بغل کعبه هم قبر انبیاء گفته حاجی‌ها هر که دور کعبه می‌گردد یعنی کعبه و قبر با هم است خداوند که شرک و توحید را کنار هم قرار نمی‌دهد. توحید و امامت، توحید و نبوت با هم است. همان کسی که می‌گوید دور قبر گشتن شرک است نمی‌داند که خودش دارد بفهمی، نفهمی دور قبر می‌چرخد.
می گوید راهپمایی شرک و بدعت است نمی‌ داند اصلاً هر چه هست همه‌اش راهپیمایی است «ثُمَّ أَفیضُوا مِنْ حَیْثُ أَفاضَ النَّاسُ» بقره/۱۹۹ از عرفات به مشعر و از مشعر به عرفات دو سه میلیون جمعیت از این بیابان به آن بیابان خوب این راهپیمایی است از مشعر به منا راهپیمایی است اصلاً مکه همه ش راهپیمایی است. این‌ها وقتی می‌گویند در مکه راهپیمایی شرک است مثل این که یک حمامی داخل حمام بایستد و بگوید در حمام‌تر شدن گناه اس همه‌ی این‌هایی که در حمام هستند‌تر و اصلاً حمام جای‌تر شدناست مگر می‌شود آدم توی مکه برود و راهپیمایی نکند. در نماز رکوع و سجود هست مثل این که ما بگوییم در نماز خم شدن حرام است یعنی خم شدن در نماز جاسازی شد و راهپیمایی هم در مکه جاسازی شده است.
خطبه‌های نماز جمعه باید مختصر و پرمحتوا باشد اصولاً آقای فلسفی به منبری‌ها می‌گفت بیش از بیست دقیقه صحبت نکنید. اگر نتوانستید بخندانید بیشتر صحبت کنید اما اگر در آن خنده نیست زود تمامش کنید. افرادی که وسائط نقلیه دارند به همسایه‌های حز ب اللهی بگویند آقا من دارم می‌روم نماز جمعه اگر می‌آیی بیا تا برویم شما که می‌آید دو نفر را هم با خودت بیاور نماز جمعه برو«تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى‏» مائده/۲. یکی از اشکال‌هایی که در نماز جمعه تهران هست این است که امت حزب الله با خودشان زیرانداز می‌آورند و وقتی نماز جمعه تمام شد آن را می‌تکانند برای این که خاکش به لباس این آقا نرسد تکان می‌دهد گرد آن توی همه‌ی حلق‌ها می‌نشیند.
شرکت مسئولین مهم است اگر یک بچه دبیرستانی آمد نماز دید رئیس دبیرستانش هم آمد، دانشجو وقتی دید اساتید دانشگاه آمده‌اند. شرکت مسئولین امر به معروف عملی است اصلاً ما اگر خودمان شرکت نکنیم نمی‌توانیم به دیگران بگوییم که شرکت کنید. خداوند وقتی بخشنامه صادر می‌کند اول می‌گوید خودم عمل می‌کنم بعد بخشنامه صادر می‌کند «إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِیِّ یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلیماً» احزاب/۵۶ می‌گوید من که خدا هستم با فرشته‌ها صلوات می‌فرستم این مال من بعد بخشنامه صادر می‌کند «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا» شما هم «صَلُّوا» خداوند که به ما می‌گوید صلوات بفرست اول می‌گوید خودم صلوات می‌فرستم. نمی‌شود در دبیرستان‌ها بچه‌ها بروند نماز و دبیر داخل دفتر چای بخورد این مسخره است.
اگر کسی آقا را قبول ندارد که هیچی چون ما شرط را عدالت می‌دانیم با راهش دور است و یا عذری دارد اما اگر کسی می‌گوید ول کن بابا! کسی که نماز جمعه را تحقیر کند و پشت سر هم نباید حدیث داریم هم از شیعه و هم از سنی که نمازش بی ارزش است خمسش بی ارزش است، حجش بی ارزش است، عزاداری‌اش بی ارزش است و تمام کارهای خیرش بی ارزش است یک وقت دلیل دارد مثلاً پایم درد می‌کند، راهم دور است، ماشین ندارم اما اگر عذری ندارد و به خاطر سبک کردن نماز جمعه شرکت نمی‌کند هیچ یک از عبادت‌های او قبول نیست.
پیشنهاد هم بدهیم. امام جمعه ضمن این که باید نقد کند چون اگر همه‌ی خوبی‌ها را بگوئیم و عیب‌ها را نگوییم می‌شود تملق اگر طوری تبلیغ کنیم که رادیو بی بی سی شاد بشود می‌شویم بازوی دست کفر نقاد ضعف و قوت را بگوییم. کسی نباید در نماز جمعه خجالت بکشد که بیاید امکانات باید باشد آدم غصه می‌خورد که نماز جمعه کشورهای دیگر خیلی رونقش بیشتر از نماز جمعه‌های ایران است. امام جمعه‌اش را قبول نداریم خطبه هایش یک قران نمی‌ارزد اما جمعیت آن خوب است. اما، ما امام جمعه و خطبه هایش مایه دارد ولی جمعیت کم است. آن‌ها از تو پوک هستند بیرون‌شان خوب است مثل دیوانه‌ی زلفی که توی کله مخ ندارد اما زلف هایش قشنگ است ما عاقل کچل هستیم یعنی از تو کله ما کار می‌کند اما از بیرون کچل هستیم و موها هی دارد می‌ریزد. یعنی آن‌ها دیوانه‌ی زلفی هستند و ما عاقل کچل.
والسلام عیلکم و رحمه الله و برکاته»