عصر انتظار
متن برنامه ی درس هایی از قرآن کریم حجت الاسلام قرائتی؛ تاریخ پخش :: ۱۳۷۳/۱۲/۷
بسم الله الرحمن الرحیم
الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی
ماه رمضان امسال بحث عبادات بود یکی از مسائلی که در عبادت مطرح است مسئله دل دادن و حضور قلب است. حضور قلب اصل عبادت است چون قرآن می‌فرماید «وَأَقِمْ الصَّلَاهَ لِذِکْرِی» طه/۱۴ نماز برای اینکه یاد خدا. . . و یاد خدا با غفلت سازگار نیست. ما در این جلسه راجع به حضور قلب روایات و آیات و نکاتی را یادداشت کرده‌ایم که خدمت شما بگوئیم یکی اهمیت حضور قلب است یکی آثار حضور قلب است یکی عوامل حضور قلب است ویکی هم عوامل حواس پرتی، اما اول اهمیت حضور قلب: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: «مَنْ صَلَّى رَکْعَتَیْنِ وَ لَمْ یُحَدِّثْ فِیهِمَا نَفْسَهُ بِشَیْءٍ مِنْ أُمُورِ الدُّنْیَا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ذُنُوبَهُ»(عوالیاللآلی، ج۱، ص۳۲۲) اگر کسی دو رکعت نماز بخواند و توی این رکعت دلش جای دیگر نرود خدا همه گناهانش را می‌بخشد. یک نفر پرسید من از کجا بدانم که شیطان راست است یا دروغ؟ به او گفته شد شما تصمیم بگیر دو رکعت نماز بخوان که حواست جمع باشد اگر شک داری امتحان کن همینکه انسان نمی‌تواند این خیلی مسئله مهمی است.
پیغمبر فرمود آدم دو رکعت نماز با فکر بخواند بهتر از عبادت شب تا صبحی است که آدم حواسش جای دیگری باشد. خلاصه در اسلام مسئله توجه خیلی مهم است دل دادن به کار. نماز بی حضور قلب لاشه‌ای است که روح ندارد. قرآن می‌فرماید وقتی که مست هستید سر نماز نروید «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاهَ وَأَنْتُمْ سُکَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ» نساء/۴۳ تا بفهمید چه می‌گوئید.
کسی که نماز می‌خواهند ولی حواسش جمع نیست نمازش را در هم می‌پیچند مثل لحاف کهنه و پرت می‌کنند توی صورتش. روایت دیگری داریم که می‌فرماید نماز می‌آید به صاحبش می‌گوید تو با این نمازی که خواندی من را ضایع کردی خدا تو را ضایع کند خدا عمرت را ضایع کند جوانی‌ات را ضایع کند مالت را ضایع کند ولذا می‌بینی مال تو دود می‌شود عمرت تلف می‌شود ماه رمضان می‌آید ماه رمضان را ضایع می‌کنند.
یکوقت فکر نکنید که من در نمازهایم حضور قلب دارم من خیلی دعا کرده‌ام تا حالا موفق نشده‌ام بخشی از نمازم را توانسته‌ام اما هنوز من یک رکعت نماز با توجه من نخوانده‌ام من نسبت به خودم هم روسیاه هستم شک داشتم که این بحث را بگویم یا نه ممکن است یک پلیس راه ماشین‌ها را راهنمایی کند و همه را به مقصد برساند ولی خودش لب چهار راه سهمش دود و گازوئیل بوده است تکان هم نخورده ممکن است خود حمامی جنب باشد اما دیگران توی حمامش غسل کنند.
دعا کنید ما همینطور که با هر کسی و ناکسی که حرف می‌زنیم حواسمان جمع است با خدا هم حرف می‌زنیم حواسمان جمع باشد بعضی به قدری بد نماز می‌خوانند که. . . شما اگر اینطور بروید در خانه همسایه را بزنید می‌گوید آقا شما اول برو صورتت را بشور بعد بیا. امام صادق(علیه السلام) فرمود بعضی‌ها به قدری زشت نماز می‌خوانند که اگر اینطوری که با خدا حرف می‌زنند با همسایه‌شان حرف بزنند همسایه جوابشان را نمی‌دهد ما توهین کردیم به خدا و توهین کردیم به نماز و باید عذر خواهی کنیم.
از نماز آن مقداری قبول می‌شود که حضور قلب هست شما از گلابی آن قسمتی را می‌خورید که فاسد نیست. امام علی(علیه السلام) وقت نماز رنگش می‌پرید می‌فرمود وقت امانت رسید. امام سجاد(علیه السلام) وقتی سر نماز بود مثل درخت می‌ایستاد فقط اگر بادی می‌وزید عبایش تکان می‌خورد.
امام باقر(علیه السلام) سر نماز بود یک چیزی روی او افتاد بر نداشت تا امام صادق(علیه السلام) آنرا برداشت حضرت زهرا(علیها السلام) سر نماز که بود نفس نفس می‌زد اینها معرفت داشتند. «إِنَّ إِبْرَاهِیمَ لَحَلِیمٌ أَوَّاهٌ مُنِیبٌ» هود/۷۵ یعنی ابراهیم آه می‌کشید تیر را سر نماز از پای امام علی(علیه السلام) خارج کردند و حضرت متوجه نشد.
ابوذر چوپان بود گرگ آمد سراغ گوسفند هایش اما این تکان نخورد. امام حسن(علیه السلام) وقتی سر نماز بود می‌لرزید. در زمان ما هم داریم، من و آقای مطهری توی یک اتاق مدتی در یکی از شهرستانها با هم بودیم مرحوم مطهری نمازش خیلی طول می‌کشید گاهی نمازهایش سی دقیقه طول می‌کشید البته نماز لذت دارد حدیث داریم آدم وقتی گناه می‌کند خدا به او سیلی می‌زند یکی از سیلی‌هایی که خدا به او می‌زند این است که لذت عبادت را از او می‌گیرد.
آثار حضور قلب: ۱- تا مادامی که شما دلت به نماز باشد و توجه‌ات به نماز باشد خدا هم توجه‌اش به تو است یعنی هر لحظه ما قطع کنیم او هم قطع می‌کند. امام صادق(علیه السلام) فرمود من دوست دارم کسانی را که سر نماز حضور قلب دارند یعنی اولیاء خدا ما را دوست دارند. کسی که نمازش با حضور قلب باشد خدا مهر او را در دلها قرار می‌دهد آخر بعضی‌ها برای اینکه محبوبیت داشته باشند ماشین و فرششان را عوض می‌کنند. گاهی انسان سقوط می‌کند یعنی بجای اینکه حرف حکیمانه جمع کند قوطی کبریت جمع می‌کند!
گاهی اوقات چیزی را جمع کنیم رشد است مثل اینک تمبرها را جمع کند می‌خواهد بداند که زمان شاه الگوها چه بوده‌اند و حالا الگوها چی هستند یک وقت یک چیزی معنا دارد اما جمع کردن انواع سیگار معنا ندارد گاهی وقتها آدم نمی‌داند که چه می‌کند حدیث داریم هر کسی می‌خواهد محبوب بشود نماز با حضور قلب بخواند.
اگر کسی می‌خواهد دعایش مستجاب بشود دو رکعت نماز با توجه بخواند بعد دعایش مستجاب می‌شود. حضور قلب باعث آمرزش گناه است و باعث قبولی نماز است اینها از برکات حضور قلب است نماز به او دعا می‌کند. روایت داریم که نماز مقبول به آسمان می‌رود فرشته‌ها می‌گویند این نماز نورانی است این نماز صاحبش دل داده و حضور قلب داشته است بعد فرشته گان خدا می‌گویند سلام و صلوات بر کسی که این نماز را خواند.
عوامل حضور قلب: ۱- معرفت و شناخت، ما بدانیم زیر نظر کی هستیم ۲- مقایسه، روایت داریم اینهایی که نمازشان را زود می‌خوانند تا بروند در مغازه خدا به فرشته‌ها می‌گوید اینها می‌خواهند بروند دنبال پول نمی‌داند که پول دست من، گاهی وقتها دروغ می‌گویند بخاطر عزت خانم‌هایی می‌خوانند با مهریه عزیز بشوند حالا که مهریه زیاد شد خانم‌ها خیل عزیز شدند؟ محبوبیت از طرف خداست با دروغ و مهریه و کذا و کذا که. . . ۳- تقوا، کسی که تقوا داشته باشد خدا حضور قلب به او می‌دهد خدا توفیق حضور قلب را از آدم مجرم و گناهکار می‌گیرد.
۴- اهتمام، اگر آدم دلش برای نماز بسوزد حضور قلب دارد حواسش را جمع کند. مقایسه کنید وقتی را که صرف تزئینات سفره می‌کنید تا وقتی را که صرف نماز می‌کنید چی را به چی؟ می‌گویند یک صاحب شتری از شترش عذرخواهی کرد خیلی تو را اذیت کردم من را حلال کن شتر گفت همه چیزی حلال اما یک جا نمی‌گذرم گفت چیه؟ گفت یکبار افسار من را به دم یک خر بستی به من برخورد بالاخره من یک شتر هستم! مقایسه کنیم دل به او ندهی دل به کی خواهی داد.
کسی به من گفت آقای قرائتی من به راننده گفتم نگه دار که نماز بخوانم نگه نداشت آیا گناه کرده‌ام؟ گفتم بله، گفت خوب من که گفتم اما راننده نگه نداشت گفتم اگر چمدان تو می‌افتاد چه جوری می‌گفتی؟ آنطوری که برای چمدانت همت داشتی برای نمازت همت نداشتی اگر کسی نسبت به یک چیزی همت کند حواسش جمع است.
۵- یاد قیامت، حساب کنیم که این آخرین نماز است از کجا ما می‌توانیم بدانیم که این آخرین نماز نباشد آدم وقتی می‌خواهد از کعبه یا مسجدالحرام یا مکان مقدسی بیرون بیاید آن زیارت آخری حال و هوای دیگری دارد وقتی بچه آدم می‌خواهد برود جبهه این دید و بوس آخر که مادر بچه را بغل می‌کند این فرق می‌کند.
بعضی‌ها راجع به توبه هم می‌گویند ما بگذار اول جوانی خوش باشیم پیر که شدیم می‌رویم مسجد و توبه می‌کنیم یکوقت شما به من بگو که عمرت شصت سال است من می‌گویم شما تا پنجاه و هشت سال آزاد باش. ما نمی‌دانیم کی از دنیا می‌رویم برای همین باید سر نماز فکر کنیم که این آخرین نماز است.
چیزهایی که باعث می‌شود حواس آدم پرت بشود یکی پرخوری است یکی حرفهای قبل از نماز است بعضی‌ها تا یک لحظه قبل از نماز دارد از شرق و غرب حرف می‌زند خوب قهراً وقتی هم سر نماز بود فکرش دنبال حرفهای قبل است اگر خواستیم حضور قلب داشته باشیم یکی دو دقیقه قبل از نماز بنشینیم و با کسی حرف نزنیم. یکی دو دقیقه آماده باش باشیم.
همینطوری که می‌روی اگر عکس برداری عکس خراب می‌شود وقتی می‌خواهی عکس برداری یکی دو دقیقه صبر می‌کنی و خودت را آماده می‌کنی. دل حرم خداست قَالَ الصَّادِقُ ع: «الْقَلْبُ حَرَمُ اللَّهِ فَلَا تُسْکِنْ حَرَمَ اللَّهِ غَیْرَ اللَّهِ»(بحارالأنوار، ج۶۸، ص۲۵) به ما گفته‌اند که دل حرم خداست نگذارید غیر خدا وارد حرم خدا بشود.
(والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته)
