نماز جمعه

متن برنامه ی درس هایی از قرآن کریم حجت الاسلام قرائتی؛ تاریخ پخش   ::    ۱۳۷۲/۸/۶

بسم اللّه الّرحمن الّرحیم

«الهی انطقنی بالهدی و الهمنی تقوی»
در خدمت برادران عزیز دبیرستانی همراه با اولیای محترمشان هستیم. موضوع بحث ما راجع به اهمیت نماز جمعه است. نماز جمعه یک میتینگی است که بی خرج، مقدس، عمومی، ارزان، همیشگی، آموزشی، تربیتی، خدماتی، حمایتی، سیاسی است. این سیمای نماز جمعه است. قرآن در سوره‌ی جمعه می‌فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذا نُودِیَ لِلصَّلاهِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَهِ فَاسْعَوْا إِلى‏ ذِکْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَیْعَ ذلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ(جمعه/۹)»‌ای کسانی که ایمان آورده‌اید. هرچه «یا ایها الذین» در قرآن است، معلوم می‌شود که در مدینه نازل شده است. «یا ایها الناس» برای مکه است. چون در مکه مردم هنوز ایمان نیاورده بودند، «یا ایها الناس» بود. بعد که ایمان آوردند در مدینه «یا ایها الذین آمنوا» بود. اولین نماز جمعه هم در تاریخ اسلام در مدینه برقرار شد. اولین امام جمعه هم یک جوان ۱۷، ۱۸ ساله بود. اسم او «مصعب» بود. این جوان تاجرزاده بود. پدرش بسیار پول داشت. اما کافر بود. از خانه‌ی پدرش بیرون آمد و گفت: من خط فکری تو را قبول ندارم. نزد پیغمبر آمد و ایمان آورد. پدرش هرچه خواست جلوی او را بگیرد نتوانست. حتی لباس هایش را کَند. ایشان هم یک پلاس پاره دور خودش پیچید وآمد. خیلی هم زیبارو بود. وقتی وارد شد پیغمبر منقلب شد. یک بچه تاجر پولدار به خاطر فکر صحیحش از پدر و مادر جدا شده و پدر و مادر اینچنین از او انتقام گرفتند. این جوان ۱۷ ساله، در احد شهید شد، اولین نماینده‌ی پیغمبر شد که از مکه به مدینه رفت و بنیانگذار اسلام در مدینه ایشان شد. اولین نماز جمعه را ایشان برگزار کرد. مصعب از یاران بسیار مهم پیغمبر اسلام بود. این نشان می‌دهد که می‌شود در خانواده‌ای که همه اشرافی هستند و در خط اسلام نیستند، یک نفر حزب اللهی پیدا شود. از این داستان معلوم می‌شود که اگر کسی خطش از فامیل منحرفش جدا شد مورد عنایت خداوند قرار می‌گیرد. خیلی مهم است که یک پسر ۱۷ ساله بنیانگذار اسلام در مدینه شود. خیلی افتخار است که اولین نماز جمعه در تاریخ اسلام توسط مصعب خوانده شود. اینها افتخاراتی بود که خداوند به مصعب داد، به خاطر آن مردانگی که مصعب از خودش نشان داد. ‌ای کسانی که ایمان آورده‌اید زمانی که صدای نماز را در روز جمعه شنیدید، با سعی و کوشش سراغ ذکر خدا بروید. «فَاسْعَوْا إِلى‏ ذِکْرِ اللَّهِ» نمی‌گوید: «فاسعوا الی صلاه» یعنی نماز ذکر خدا است. حالا ممکن است بگویی: ذکر خدا چه فایده‌ای دارد؟ «أَلا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ(رعد/۲۸)» ذکر خدا آرامبخش است. امکان ندارد که کسی یاد خدا باشد و خودکشی کند. تمام کسانی که عصبی هستند، کسانی هستند که از ذکر خدا غافل هستند. «أَلا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» ۱۶۵ موشک در دزفول افتاد. مردم دزفول به دلیل اینکه با خدا بودند روانی نشدند. یکی از این موشک‌ها در دانشکده‌ی روانشناسی هر کشوری بیفتد، همه روانی می‌شوند. معنای «الا بذکر الله تطمئن القلوب» این است. انسان احساس می‌کند تنها نیست. خدا با اوست. اراده‌ی خدا حاکم است. احساس تنهایی نمی‌کند. تجارت را کنار بگذارید. شراب به چند دلیل حرام است. روی اعصاب اثر می‌گذارد. روی قلب اثر می‌گذارد. روی کلیه اثر می‌گذارد. روی نبض اثر می‌گذارد. روی دستگاه تنفس اثر می‌گذارد. روی دستگاه گوارش اثر می‌گذارد. اما در عین حال قرآن نمی‌گوید: شراب به این خاطر حرام است. می‌گوید: شراب حرام است برای اینکه «وَ یَصُدَّکُمْ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاهِ»(مائده/۹۱) شما را از ذکر خدا و نماز باز می‌دارد. شراب با اینکه از نظر بهداشتی آثار بدی دارد، اسلام وقتی می‌گوید: شراب حرام است. به آثار بهداشتی آن توجه نمی‌کند. چون خود انسان آثار بهداشتی آن را می‌فهمد. می‌گوید: شراب حرام است برای اینکه شما را از ذکر خدا و نماز باز می‌دارد. هرچیزی که ما را از نماز بازداشت حرام است. یعنی اگر در بازار صدای اذان بلند شد، این آقا مشغول تجارت است، این تجارت هم مثل شراب است. نه اینکه حرام است. خاصیت شراب را دارد. یعنی همینطور که شراب ما را از یاد خدا باز می‌دارد هر حرکتی حتی کلاس درس، ما را از نماز بازدارد، گرچه حرام نیست، اما خاصیت شراب را دارد. ولذا من باید از رئیس دانشگاه به عنوان یک طلبه تشکر کنم. امسال رئیس دانشگاه تهران بخش نامه کرد، که در زمانی که اذان ظهر است هیچ استاد دانشگاهی سر کلاس نباشد. چون درسی که بدون ذکر خدا باشد از درونش متخصص آمریکایی درمی‌اید. شما می‌دانید وقتی عراق به کویت حمله کرد، اروپا و آمریکا جمع شدند که حال او را بگیرند. حال صدام هم گرفتند. یک فشار دیگر می‌آمد صدام رفتنی بود. نشستند که اگر فشار بیاوریم و صدام از عراق برود چه می‌شود؟ چهار گروه متخصص نوشتند. خیلی نگویید: در دانشگاه چند قبولی داریم؟ من قبول شدگان آمریکا و اروپا را به شما بگویم. متخصصین نظامی، متخصصین سیاسی، همه‌ی متخصص‌ها جمع شدند و گفتند: اگر صدام برود چه می‌شود؟ گفتند: مردم عراق مثل ایران انتخاباتی راه می‌اندازند و ممکن است کسی مثل آیت الله صدر یک کسی را رئیس جمهور کنند. گفتند: اگر قرار است شبیه صدر باشد، صدام از صدر بهتر است. نتیجه‌ی تخصص این شد که گفتند: صدام از صدر بهتر است. اگر تخصص بدون تقوا باشد، سر از اینجا در می‌آورد. یک گیوه دوز دزد چه می‌کند؟ کفاش دزد باید ریز بدوزد، می‌دزدد و درشت می‌دوزد. فروشنده‌ی دزد چه می‌کند؟ پرتقال‌های فاسد و کوچک را زیر می‌گذارد و پرتقال‌های خوب را رو می‌گذارد. اما یک متخصص دزد پرتقال و کُک نمی‌دزدد. یک موقع می‌بینی یک مملکت را می‌دزدد. اگر علم با دین گره نخورد، نتیجه این متخصص‌هایی می‌شود که می‌گویند: صدام از صدر بهتر است. بنابراین خیلی عنایت شده که قران اول بگوید: «یزکیهم» و بعد بگوید: «یعلمهم» «یزکیهم» یعنی ظرف را بشوی. «یعلمهم» یعنی بعد در آن شیر بریز. اگر در ظرف نشسته شیر بریزی فاسد می‌شود. من هفتاد مورد از امتیازات اسلام را یادداشت کردم. یعنی چیزی است که مخصوص اسلام است و هیچ مکتبی ندارد. یکی از چیزهایی که مخصوص اسلام است، اولین آیه‌ای که نازل شد آیه‌ی «اقرا» بود. هیچ مکتبی شروع کارش با «اقرا» نیست. اولین کلمه هم که می‌گوید «اقرا بسم رب» است. قرائت باید «بسم رب» باشد. یعنی خواندن باید جهت دار باشد. اگر جهت دار نباشد، سر از جای دیگری درمی آورد. ‌ای کسانی که ایمان آورده‌اید، صدای نماز جمعه را که شنیدید با شتاب بروید، و تجارت را رها کنید. بعد گفتم: دلیل قرآن برای اینکه شراب حرام است این است که شما را از نماز بازمی دارد. من می‌خواهم از این آیه اینطور استفاده کنم که هرچیزی که ما را از نماز بازداشت، گرچه حرام نیست اما خاصیت شراب را دارد. راجع به نماز جمعه حرف‌های زیادی است. هم به ستاد نماز جمعه و هم به مردم تذکراتی است. داریم اگر در سه چیز کج بروید بدبخت می‌شوید. «جمعتکم» جمعه خلوت شود. «جهاد عدوکم» دشمن به شما هجوم بیاورد و حال دفاع نداشته باشید. «مَناسِکَکُمْ»(بقره/۲۰۰) حج خلوت شود. روز جمعه روز عید است. داریم که اصحاب پیغمبر از شب جمعه خودشان را برای نماز جمعه آماده می‌کردند. نماز جمعه در مصلی باید خیلی زیباسازی شود. قرآن یک آیه دارد که می‌گوید: «خُذُوا زینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِد»(اعراف/۳۱) یعنی اگر به مسجد می‌روید با لباس شیک بروید. علت اینکه بچه‌ها دوست دارند به عروسی بروند برای این است که همه آنجا لباس شیک پوشیدند. اگر هرکسی به نماز جمعه می‌رود شیک باشد، همین شیک پوشی جاذبه‌ای است که نماز جمعه شلوغ شود. در نماز جمعه باید افرادی مورد تشویق قرار بگیرند. شاگرد اول‌های دانشگاه، خلبان‌هایی که بیشترین پرواز را کردند. کشاورزی که بیشترین تولید را داشته است. کارگر و مهندسی که اختراعی داشته است. اینها باید در صف اول نماز جمعه به مردم معرفی شوند، یعنی نمایشگاه خصلت‌های خوب است. الآن ما برای هرچیزی نمایشگاه داریم. نماز جمعه محل نمایش ارزش‌ها است. این آقا کسی است که از تعطیلات تابستانی خودش کم کرد و دوازده نفر از بچه‌های فامیل را کمک کرد که قبول شوند. ایشان باید در نماز جمعه مطرح شود. جایگاهی است که باید خوبی‌ها تشویق شود. روز جمعه قداستی دارد که حتی داریم «من مات یوم الجعه او لیله الجمعه اوفی من ابواب القبر» به احترام شب جمعه و روز جمعه اگر کسی از دنیا هم برود، شب جمعه مردن توفیق است. اگر کسی توفیق داشت شب جمعه یا روز جمعه رفت، به خاطر قداست زمان عذاب قبر ندارد.
شخصی نزد پیغمبر آمد و گفت: من امسال هرکاری کردم نتوانستم به مکه بروم. حضرت فرمود: به نماز جمعه برو. «فانها حج المساکین» اگر کسی به نماز جمعه برود خدا به او ثواب حج را می‌دهد. اگر کسی از نماز جمعه برگردد خدا همه‌ی گناهان او را می‌بخشد. در این زمینه روایات زیادی داریم. روایت داریم که پیغمبر فرمود: اگر مردم می‌دانستند چه اجرها و چه خیرهایی در صف اول نماز جمعه و در اذان هست اینها مسابقه برقرار می‌کردند. الآن مسیر مسابقه‌ی ما چیست؟ ما با کمال تاسف باید بگوییم که به چیزی رسیدیم. به یک چیزی نرسیدیم. من می‌گویم: هرچیزی سر جای خود خوب است. یعنی اگر گل زدن و موفقیت در فوتبال یک افتخار ملی است، آن جوان دانشجو از خود دانشگاه تهران بلند شده و در حجاز رفته است. بین ۴۰ کشور تمام قرآن را حفظ بوده است. داورهای کذایی از خود بچه‌های عرب کم پرسیدند. اما از این ایرانی چون زبانش فارسی است، و چون با ایران هم خرده حساب داشتند، هرچه خواستند کاری کنند که یکجا گیر کند، نتوانستند. یک دانشجو از دانشگاه تهران بین ۴۰ کشور می‌رود و کل قرآن را حفظ می‌کند و برمی گردد. اگر تلویزیون گل زدن را در فوتبال نشان می‌دهد، باید کار این جوان را هم نشان دهد. بلاخره این افتخار است که در بین ۴۰ کشور پرچم جمهوری اسلامی بالا رفت. این را هم باید نشان داد. یعنی باید توازن باشد. من دیدم کسی از ایشان تشویق نکرد، با افرادی صحبت شد، یک خانه‌ی چند میلیونی خریده شد و به این افتخار خانه را به او دادند. کلیدش را هم به آیت الله مشکینی دادم تا ایشان به این جوان بدهد. چون دیدم اگر کسی گل بزند همه تشویق می‌کنند. گل زدن یک ارزش ملی است. حفظ قرآن هم یک ارزش اسلامی است. نباید یک ارزش فدای ارزش دیگری بشود. چشم به جای خود، دست به جای خود، گوش به جای خود، خلبانی و پزشکی هم به جای خود. هر چیزی به جای خودش لازم است. اما اگر انسان دید به چیزی دارند بهای کمی می‌دهند، این را باید فهماند. داریم اگر کسی چند جمعه نماز جمعه نرود و بی اعتنایی کند، حالا گاهی نماز جمعه نمی‌رود و دلیلی دارد. اما گاهی وقت‌ها نمی‌خواهد برود. بی اعتنایی به نماز جمعه خیلی خطرناک است. ولذا به ما سفارش کردند که اگر کسی نسبت به امت اسلامی‌ی اعتنا است. شما باید وقتی داماد شد به او بی اعتنا شوید. یعنی بایکوتش کنید. به او دختر ندهید. آقا شما اهل نماز جمعه هستی؟ نه! من هم به تو دختر نمی‌دهم. کسی که امت را بایکوت می‌کند، امت هم باید او را بایکوت کند. اصولاً وقتی آدم اهل مسجد شد خیلی رفیق دارد. شما نگاه کن که وقتی یک مسجدی از دنیا می‌رود همه‌ی مردم راه می‌افتند. یک مسجدی که مریض می‌شود، یک مسجدی که وام می‌خواهد به او وام می‌دهند. اما اگر غیر مسجدی وام بخواهد کسی به او کمک نمی‌کند. مسجد جایگاه مقدسی است. کشورهایی که مسجد ندارند با اسم سمینار و میتینگ و با پول‌های سنگینی دور هم جمع می‌شوند. اما ما با یک یا حسین ۵۰ میلیون در روز عاشورا بیرون می‌آیند. من به خیلی از کشورها رفتم. می‌گویند: شما اهرمی دارید که ما نداریم. شما یک یا حسین دارید که با یک یا حسین ۵۰ میلیون بسیج می‌شوید. اما ما اگر بخواهیم دو میلیون را جمع کنیم باید ۶ ماه کار کنیم. همین مسئله‌ی خمس اهرم ما است. فرق بین حوزه‌های علمیه شیعه و سنی این است. شیعه به دلیل اینکه خمس دارد مستقل است. حتی حوزه‌ی شیعه شاه را برداشت. سنی‌ها چون خمس ندارند مجبور هستند حقوق بگیر باشند. حقوق که گرفتند بله قربان گو می‌شوند. همه آخوند درباری هستند. حیف است که به این میتینگ مجانی مقدس رسیدگی نکنیم. داریم حتی زندانی‌ها را در روز جمعه با ضمانت فامیل با مأمور بیاورید که خطبه‌ها را گوش بدهد، و برگردد. یعنی زندانی هم خطبه‌ها را گوش بدهد. سفارش کردند که اگر خواستید مسافرت کنید صبر کنید خطبه‌ها را بشنوید بعد بروید. حتی داریم که امیرالمومنین فرمود: اگر مریض هستید، و یک دارویی می‌خورید که ضعف می‌کنید شب جمعه از مصرف دارویی که شما را از نماز جمعه باز می‌دارد خودداری کنید. حتی می‌گویند: اگر پیاز می‌خورید، ممکن است بوی پیاز در نماز جمعه پخش شود، از شب جمعه پیاز نخورید. برای اینکه باید فضای نماز جمعه مطهر باشد. از این معلوم می‌شود که اسلام چقدر به عطر و غسل جمعه و به لباس شیک و به اجتماع و به نظم تکیه کرده است. سوره‌ی صف و صافات هر دو به معنای نظم است. یعنی دو سوره‌ی قرآن به اسم نظم است. در نماز همه چیز هست. در اکثر مدارس جمهوری اسلامی از برکت انقلاب نماز برگزار می‌شود. بنابراین می‌خواهم جمله‌ای را خدمت شما عرض کنم. یک ماکت شیر مادر است. شیر مادر ماکت همه‌ی غذاها است. یعنی آنچه بدن نیاز دارد خدا در شیر مادر قرار داده است. اگر بدن چربی می‌خواهد، کلسیم، فسفر، قند می‌خواهد، هرچه بدن نیاز دارد، خدا در شیر مادر قرار داده است. یعنی شیر مادر ماکت همه‌ی غذاها است. یک ماکت هم سر شما است. سر من و شما ماکت کل طبیعت است. یعنی آنچه در طبیعت هست در کله‌ی ما هست. در طبیعت رعد است. در ما نعره است. در طبیعت قطرات باران است. در ما گریه است. در طبیعت رودخانه است. در سر ما رگ است. در طبیعت چشمه است. زیر زبان ما هم چشمه است. در طبیعت آب شور و شیرین است. اشک و آب دهان هم شور و شیرین است. طبیعت قله دارد. نوک بینی هم قله دارد. طبیعت گیاه دارد، ما مو داریم. طبیعت معادن دارد. ما استعداد داریم. طبیعت غار دارد. سوراخ گوش ما هم غار است. می‌شود گفت: سر انسان ماکت کره‌ی زمین است. یعنی همینطور که شیر مادر ماکت همه‌ی غذاها است، انسان هم ماکت طبیعت است. نماز ماکت همه‌ی خوبی‌ها است. من یک جایزه‌ی سنگین به دانشجویی که بتواند ثابت کند، یک کمال هست و خداوند این کمال را در نماز قرار نداده است. اگر ورزش کمال است در نماز هست. حرکات رکوع و سجد ورزش است. در مسواک مال است در نماز هست. شما اگر با مسواک نماز بخوانی یک رکعت نماز هفتاد برابر است. اگر نشاط ارزش است در نماز هست. حدیث داریم اگر با آب سرد وضو می‌گیری آن را خشک نکن باعث نشاط بیشتری می‌شود. اگر عدالت ارزش است، در نماز هست. پیشنماز باید عادل باشد. اگر مردمی بودن ارزش است در نماز هست، با هم حرکات نماز را انجام می‌دهیم. اگر تغذیه ارزش است، در نماز هست. حفظ حقوق در نماز هست. اگر دکمه پیراهن دزدی باشد نماز باطل است. احترام پدر و مادر در نماز هست. اگر پدر و مادر امر به مسجد رفتن کنند نماز واجب است. همسرداری در نماز هست. اگر زن و شوهر به هم نیش بزنند نماز هیچ کدام قبول نیست. خط سیاسی در نماز هست. اگر عمری ادم نماز بخواند و ولایت امیرالمومنین و خط سیاسی نداشته باشد نمازش قبول نیست. نظم در نماز هست. صف‌ها باید منظم باشد. یاد شهدا در نماز هست. خاک و مهر کربلا یاد شهدا است. خورشید در نماز هست که ما با خورشید وقت نماز را تشخیص می‌دهیم. رابطه با ستاره‌ها که ما قبله را با ستاره‌ها تشخیص می‌دهیم. رابطه با آب در وضو وغسل، رابطه با خاک در تیمم و سجده، رابطه با ملت و امت، رابطه با فقرا، کسی اگر نماز بخواند و به فقرا کمک نکند نمازش قبول نیست. حدیث داریم زن که به نماز می‌رود هرچه طلا دارد به خودش آویزان کند. مرد هم سر نماز که می‌رود عطر بزند. تشکیلات در نماز هست. اگر سر نماز پیشنماز گفت: «مالک یوم الدین» و سکته کرد و مرد نماز به هم نخورد. فوری یک نفر از صف جلو بلند شود و دنباله‌ی نماز را بخواند. تشکیلات شما باید طوری منظم باشد که حتی رفتن رهبر تشکیلات شما را از بین نبرد. یک کمالی پیدا کنیم که در نماز نباشد. اگر شما می‌گویید: آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند، در نماز است. کسی که خدا نزد او بزرگ است و الله اکبر گفت، آمریکا نزد او کوچک است. این دبیرستانی که اینقدر بزرگ است، در هواپیما از بالا خیلی کوچک است. هرچه پرواز بیشتر باشد، زمین کوچکتر می‌شود. هرچه ایمان به خدا بیشتر باشد، حوادث کوچکتر می‌شود. به نماز و نماز جمعه باید به دقت برسید که علم بی نماز عاقبتش از این متخصصینی است که راحت کشورهای عقب مانده را می‌بلعند. ایام شهادت حضرت زهرا(س) است. امیدوارم که بحث ما برای ترغیب به نماز جماعت و جمعه مفید باشد.
«والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته»