عصر انتظار
متن برنامه ی درس هایی از قرآن کریم حجت الاسلام قرائتی؛ تاریخ پخش :: ۱۳۷۱/۱/۵
بسم الله الرّحمن الرّحیم
الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی
در این جلسه توفیق توبه را داریم. زمان توبه را داریم. شرایط توبه را هم داریم. بعد عوامل آمرزش گناه را هم داریم.
اما توفیق توبه: امام صادق(علیه السلام) فرمود: (إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَیُذَکَّرُ ذَنْبَهُ بَعْدَ عِشْرِینَ سَنَهً حَتَّى یَسْتَغْفِرَ رَبَّهُ فَیَغْفِرَ لَهُ وَ إِنَّ الْکَافِرَ لَیَنْسَاهُ مِنْ سَاعَتِهِ) الکافی ج2 ص437. علامت مومن این است مومن اگر ۲۰ سال پیش گناه کرده یاد گناهش است و لذا فکر مى کند که من گناه کرده‌ام هى عذرخواهى مى کند. ولى کافر یا منافق وقتى گناه کرد انگار یک مگسى از کنار گوشش رد مى شود. هر کس مى خواهد ببیند روح ایمان در آن قوی است یا روح کفر و نفاق، ببیند خلافهایش یادش است یا نه.
زمان توبه: قرآن در سوره ى نساء مى فرماید: »وَ لَیْسَتِ التَّوْبَهُ لِلَّذینَ یَعْمَلُونَ السَّیِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّی تُبْتُ الْآنَ وَ لاَ الَّذینَ یَمُوتُونَ وَ هُمْ کُفَّارٌ أُولئِکَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَلیماً« النساء(۱۸) اگر مرگ برسد و آدم توبه کند فایده ندارد. انسان باید با اراده تصمیم بگیرد. توبه هاى اجبارى مثل این است که بنده را به درخت ببندند و دست بکنند در جیب من و خمس بیرون بیاورند. این که دیگر خمس نیست. خمس این است که آدم با اراده بدهد.
(مَنْ تَابَ قَبْلَ أَنْ یُعَایِنَ قَبِلَ اللَّهُ تَوْبَتَهُ) وسائلالشیعه ج16 ص87 اگر قبل از آنکه سراغ انسان سکرات مرگ بیاید، آن وقت زمان توبه است. زمان توبه قبل از مرگ است.
مسأله ى دیگر اینکه سفارش زیاد از پیغمبر و ائمه ى ما شده که توبه را به تأخیر نیندازید.
توبه چیست؟ حدیثى داریم: رسول اکرم فرمود: أتدرون من تائب؟ مى دانید توبه کننده کیست؟ فرمود: کسى که توبه مى کند این است.
(مَنْ تَابَ وَ لَمْ یَزِدْ فِی الْعِبَادَهِ فَلَیْسَ بِتَائِبٍ) بحارالأنوار ج6 ص35- کسى که توبه کند اما عبادتش زیاد نباشد. در واقع توبه نکرده است. هیچ تغییرى در کارهایش نشده دروغ مى گوید.
(مَنْ تَابَ وَ لَمْ یُغَیِّرْ لِبَاسَهُ فَلَیْسَ بِتَائِب) بحارالأنوار ج6 ص35 کسى که توبه کند ولى لباسش را تغییر ندهد؛ جوراب پانما مى پوشد، عوض نکند، تغییر ندهد. فلیس بتائب، دروغ مى گوید.
(مَنْ تَابَ وَ لَمْ یُغَیِّرْ رُفَقَاءَهُ فَلَیْسَ بِتَائِبٍ) اگر کسى توبه کند اما رفیق تریاکى، هروئینى، فیلمى، رباخور، دزد، تارک الصلوه داشته باشد و با آدم هرز و بى بند و بارى رفیق است، توبه مى کند اما رفیق هایش را حاضر نیست از دست بدهد این هم دروغ مى گوید.
(مَنْ تَابَ وَ لَمْ یُغَیِّرْ مَجْلِسَهُ فَلَیْسَ بِتَائِبٍ) اگر کسى توبه کند ولى مجلسش را عوض نکند این توبه نیست.
(مَنْ تَابَ وَ لَمْ یُغَیِّرْ فِرَاشَهُ وَ وِسَادَتَهُ فَلَیْسَ بِتَائِبٍ)کسى اگر توبه کند و وضع داخلى خودش را تغییر ندهد. لقمه ى بچه‌ها، رسیدگى در خانه، کنترل کند دختر جوانش را. (مَنْ تَابَ وَ لَمْ یُغَیِّرْ خُلُقَهُ وَ نِیَّتَهُ فَلَیْسَ بِتَائِبٍ) کسى که توبه کند اما اخلاقش و اهدافش تغییر نکند او تائب نیست.
(مَنْ تَابَ وَ لَمْ یَفْتَحْ قَلْبَهُ وَ لَمْ یُوَسِّعْ کَفَّهُ فَلَیْسَ بِتَائِب) کسى که توبه کند ولى مشتش را باز نکند، بخیل باشد. داریم: سعادت انسان در دو چیز است: کفّ فکّه و فکّ کفّه. کفّ یعنى حفظ کند لب خودش را و کفّ یعنى باز بگذارد مشت خودش را. یعنى حرف را کم بزن اما پول را خیلى خرج کن. بعضى‌ها پول خرج نمى کنند اما حرف خیلى مى زنند. گاهى یک ساختمانى را که مى سازند براى مسجد هر کسى که از راه مى رسد مهندسى مى کند. یک نفر مى گوید: آقا این پول را بگیرید پول صد تا موزائیک را هم من مى خواهم بدهم. عوض اینکه پول خرج کنند حرف مى زنند.
(مَنْ تَابَ وَ لَمْ یُقَصِّرْ أَمَلَهُ وَ لَمْ یَحْفَظْ لِسَانَهُ فَلَیْسَ بِتَائِبٍ) اگر کسى توبه کند ولى آرزوى درازى دارد حالا حالاها مى خواهد زندگى کند. یک دوستى داشتیم مى گفت: مى خواهم ۵۰ بار به مکه بروم. گفتم: مگر تا کى مى خواهى زنده باشى؟ چه آرزوى درازى!
(مَنْ تَابَ وَ لَمْ یُقَدِّمْ فَضْلَ قُوتِهِ مِنْ بَدَنِهِ فَلَیْسَ بِتَائِبٍ) هر کس توبه کند اما اضافه ى درآمدش را به محرومین و مستضعفین ندهد توبه‌اش قبول نیست.
خلاصه توبه این است. بک یا الله خالى فایده ندارد. لباسش همان است که بود، رفقایش همان رفقا، مجلسش همان مجلس، خانه‌اش همان خانه، خلق و اهدافش همان. کسى که تغییر و انقلاب واقعى درآن بوجود نیاید و فقط به زبان لبش را تکان مى دهد توبه‌اش توبه ى واقعى نیست. بهار، ج6 ص35.
حدیثى است که هم امام باقر و هم امام رضا(علیهما السلام) فرموده است. فرمودند: (التَّائِبُ مِنَ الذَّنْبِ کَمَنْ لَا ذَنْبَ لَهُ وَ الْمُقِیمُ وَ هُوَ یَسْتَغْفِرُ کَالْمُسْتَهْزِئِ) کسى که واقعاً بنا دارد که از کار خلاف دست بردارد و فقط زبانش استغفار مى کند این بازى درآورده است. مى گوید: یا على ما که تو را دوست داریم.
۱- خوب براى على چه کار کردى؟ تو پسردار شدى، اسم على را روى بچه‌ات نگذاشتى؟ از کجا آدم بفهمد که تو على را دوست دارى، آدم باید یک مقدارى یک عملاً را نشان بدهد. مثلا ً یک دامادى آمده بگویید: به احترام اسم على مهریه را کم مى گیرم باید یک اثرى از خودتان داشته باشید.
ما در روایت داریم که یک کسى گفت که: من تو را دوست دارم براى اینکه هم اسم فلانى هستى.
توبه چیست؟ قرآن مى گوید: »إِنْ تُبْتُمْ فَلَکُمْ رُؤُسُ أَمْوالِکُمْ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ« البقره(۲۷۹) به ربا خوارها مى گوید: و إن تبتم. . . تازگى شنیده مى شود که بازار ربا شل شده. بعضى‌ها هم گردن بانکها مى اندازند. در بانکها یک مضاربه و مشارکتهایى هست که باید اینها بیایند و هر چند وقت یکبار تفاوت بانکها را بگویند. در درون بانک مسأله حل شده اما مردم روشن نیستند. اگر حلال است باید حلال بیان شود. مردم باید روشن شوند. این چیزها فرمول دارد. یک دختر را اگر عقدش را بخوانى حلال مى شود. اگر نخوانى حرام است. ده ثانیه قبل از افطار اگر توى گوشت بزنند پدرت درمى‌اید. گاهى یک کارى قانونى و حلال ولى یک کارى خلاف قاعده و قانون.
قرآن مى گوید: اى رباخوار، (تبتم) ممکن است یک رباخوار ماه رمضان امسال توبه کند مى گوید: اگر واقعاً توبه کردى باید هر چه پول ربا است به صاحبانش برگردانى. شخصى از نویسندگان دربار بنى امیّه بود. آمد خدمت امام صادق(علیه السلام)
گفت: من در دفتر بنى امیه کار مى کنم(فَأَصَبْتُ مِنْ دُنْیَاهُمْ مَالًا کَثِیراً) مال زیادى پیدا کرده‌ام و قورتش داده‌ام نفهمیده‌ام که چه پولى است هر چه توانسته‌ام کش رفته‌ام. آیا مى شود من توبه کنم؟ فرمود: (إِنْ قُلْتُ لَکَ تَفْعَلُ) اگر بگویم توبه‌ات چگونه است گوش مى دهى. (قَالَ أَفْعَلُ) بله. انجام مى دهم. گفت: (قَالَ لَهُ فَاخْرُجْ مِنْ جَمِیعِ مَا اکْتَسَبْتَ) تمام درآمدهاى حرامت را باید پس بدهى. بعد فرمود: اگر این کار را کردى من ضامن مى شوم براى تو بهشت را.
عوامل آمرزش گناه چند تا است؟ امام صادق(علیه السلام) فرمود: (مَنْ عَمِلَ سَیِّئَهً فِی السِّرِّ فَلْیَعْمَلْ حَسَنَهً فِی السِّرِّ وَ مَنْ عَمِلَ سَیِّئَهً فِی الْعَلَانِیَهِ فَلْیَعْمَلْ حَسَنَهً فِی الْعَلَانِیَهِ) اگر گناه مخفى کردى عبادت مخفى بکن. اگر گناه علنى کردى عبادت علنى بکن. اگر روبروى مردم آبروى کسى را ریختى روبروى مردم هم برو بگو که: حرف بیخودى زدم ایشان آدم محترمى است.
پس گناه مخفى عبادت مخفى، گناه علنى عبادت علنى.
۲- عمل صالح، کار خوب است به خصوص افطارى دادن. ایمان و عمل صالح، گناهان بخشیده مى شود.
۳-صدقه ى مخفى. »إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِیَ وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ فَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ یُکَفِّرُ عَنْکُمْ مِنْ سَیِّئاتِکُمْ) البقره(۲۷۱) قرآن مى فرماید: اگر یواشکى پول به کسى دادید و کسى نفهمید خدا گناهانتان را مى بخشد.
۴- هجرت، عامل عفو گناهان است. هجرت براى رضاى خدا. معلم است به یک روستا برود. پزشک است. آخوند است. قرآن مى فرماید: کسانى که هجرت مىکنند »لاُکفرّن«.
۵- دعاى دیگران، اگر دیگران در حق شما دعا کند. خدا آدم را با دعاى دیگران مى بخشد. پسران آدم آمدند گفتند: پدر جان ما اشتباه کردیم که یوسف را در چاه انداختیم. بیا و در حق ما دعا کن. فرمود: »سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّی إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحیمُ« یوسف(۹۸) دعایتان مى کنم. در قرآن داریم که: اگر رسول الله در حق شما دعا کند خدا شما را به آبروى رسول الله مى بخشد.
قرض الحسنه و وام دادن. » إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً یُضاعِفْهُ لَکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللَّهُ شَکُورٌ حَلیمٌ« التغابن(۱۷) اگر به کسى وام بدهید خدا از سر تقصیراتتان مى گذرد.
اینها عوامل عفو خداست. گریه ى خالى فایده ندارد. پول دارى باید وام بدهى. وام دادن، دعاى به دیگران، دعاى پدر و مادر مستجاب مى شود. حدیث داریم که اولادها بین دو ابروى مادرشان را ببوسند.
بیننده‌ها شما بحث را شب21 ماه رمضان مى بینید. به هم دعا کنید. قرآن مى گوید: اگر مى خواهید خدا شما را ببخشد شما هم از تقصیرات همدیگر ببخشید. قرآن مى گوید: ببخشید تا خدا هم ببخشد. »أَ لا تُحِبُّونَ أَنْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ« النور(۲۲)
«والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته»
