عصر انتظار
متن برنامه ی درس هایی از قرآن کریم حجت الاسلام قرائتی؛ تاریخ پخش :: ۱۳۶۹/۱۲/۲۷
بسم الله الرّحمن الرّحیم
الهى انطقنى بالهدى و الهمنى التقوى
خدا را شکر که عمر داد و باز ماه رمضان را درک کردیم. امسال هر کس روزه بگیرد مىتواند بگوید من دو سال روزه گرفتم. چون دو سه روزش را در سال ۶۹ مىگیرد و دو سه روزش را در سال ۷۰
بحث ما قبل از افطار روزى نیم ساعت بحث هایى فشرده خواهد بود. و امروز من در باره ى روزه و رمضان صحبت مىکنم.
آیه ى روزه: »یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَى الَّذینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ« البقره(۱۸۳) این آیه براى روزه است. یعنى اى کسانى که ایمان آوردهاید، از » یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا« مىفهمیم که این آیه در مدینه نازل شده. معمولاً هر چه »یا ایها الناس« است در مکه و »یا ایها الذین آمنوا« در مدینه است. آیه ى روزه سال دوم هجرى نازل شد. یعنى ۱۵ سال پیغمبر، پیغمبر بود، اما روزه نداشت.
کارهایى که زور دارد را روز اول نباید گفت. جهاد هم سال ۱۵ بعثت یا دوم هجرى آمد. زکات هم همینطور. و این خودش یک روش تربیتى است که مربى از آسان شروع کند. بچه که بودیم وقت امتحان، استاد مىگفت: اول مسائل آسان را حل کنید بعد سختها.
اى اهل ایمان »کتب علیکم« نوشته شد بر شما. لازم شد بر شما صیام، روزه »من قبلکم« یعنى پیش از شما هم این کارها بوده.
قرآن مىگوید: »شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً« الشوری(۱۳) این دینى که شما دارید نوح و ابراهیم هم داشتهاند.
طلبهاى خیلى بى پول شد، رفت در کنار حرم امام هادى و عسگرى در سامرا نشست. گفت: آقا من در فقر مىسوزم، یک کسى به من یک چیزى بدهد. کنار حرم نشست، آیت الله العظمى شیرازى که مرجع تقلید بود آن زمان، آمد یک پولى به او داد. گفت: تو دفعه ى اولت هست که مهمانى نشستهاى. زمانى که طلبه بودم، خیلى از این مهمانىها آمدم کنار صحن نشستم. یعنى خیال نکن حالا بى پول شدى مشکل است.
بعد مىفرماید: »لعلکم تتقون« حالا یک مقدارى در مورد اهمیت این ماه جملاتى را بگویم.
اول که کلمه ى رمضان، رمض یعنى سوزاند. یعنى گناه سوزى. ماه رمضان یعنی ماه اول که کلمه ى رمضان. . . در مورد رمضان داریم: برجستهترین ماه هاست. (رأس السنه) یعنى ارزش سال به ماه رمضان است. (سَیِّدُ الشُّهُورِ) بهترین و سرور ماههاست. (وَ تُفَتَّحُ فِیهِ أَبْوَابُ الْجِنَانِ فَمَنْ أَدْرَکَهُ وَ لَمْ یُغْفَرْ لَهُ فَأَبْعَدَهُ) اولش رحمت است وسطه مغفره وسطش مغفرت است و آخره اجابه آخر ماه رمضان دعا به اجابت مىرسد.
در یک حدیث دیگر داریم
(وَ هُوَ شَهْرٌ عَظِیمٌ) در حدیث دیگر داریم شهر مبارک و هو شهر صبر، یعنى در طول سال گرسنهها، گرسنه هستند و پولدارها سیر هستند. اما در ماه رمضان پولدارها هم گرسنه مىشوند. مزه ى محرومیت را مىچشند.
حدیث درایم: یک کار واجبى که در ماه رمضان انجام بشود، هفتاد کار واجبى است که در غیر ماه رمضان باشد. حدیث دیگر داریم(مَنْ لَمْ یُغْفَرْ لَهُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ لَمْ یُغْفَرْ لَهُ) و اگر هر کسى ماه رمضان مورد بخشش قرار نگیرد، این معلوم است که درد بى درمان است.
روایت داریم: (وَ لِکُلِّ شَیْءٍ زَکَاهٌ وَ زَکَاهُ الْأَبْدَانِ الصِّیَامُ) الکافی ج ۴ ص62- برای هر چیزی زکات است و زکات بدن هم روزه گرفتن است. همین طور که پولدار زکاتش پول دادن است، آدمى که یازده ماه خورده، یک ماه نخورد. نه که نخورد، بلکه دیر بخورد.
(الصَّائِمُ فِی عِبَادَهٍ وَ إِنْ کَانَ نَائِماً عَلَى فِرَاشِهِ مَا لَمْ یَغْتَبْ مُسْلِماً) منلایحضرهالفقیه ج ۲ ص74 آدمى که روزه دارد، خود روزه عبادت است، گر چه خواب باشد.
(نَوْمُ الصَّائِمِ عِبَادَهٌ وَ نَفَسُهُ تَسْبِیحٌ) الکافی ج4 ص ۶۴- خواب آدم روزه عابدت است و نفسى که مىکشد پاداش سبحان الله دارد.
(دَعْوَهُ الصَّائِمِ تُسْتَجَابُ عِنْدَ إِفْطَارِهِ) وسائلالشیعه ج ۱۰ ص148- وقت افطار دعا مستجاب است.
فرشته‌ها مأمور مىشوند براى روزه دار دعا کنند.
اینها اهمیت ماه رمضان است(لِکُلِّ شَیْءٍ رَبِیعٌ وَ رَبِیعُ الْقُرْآنِ شَهْرُ رَمَضَانَ) الکافی ج2 ص630
توجه کنید که همه، امسال لطف خدا جورى شده که بهار در بهار شده. یعنى بهار طبیعت با بهار عبادت در هم آمیخته شده. به قول قرآن(وَ اشْکُرُوا لَهُ بَلْدَهٌ طَیِّبَهٌ وَ رَبٌّ غَفُورٌ) سبأ(۱۵) یعنى هم شهر خوبى و هم خدا بخشنده است.
مدرسهها تعطیل است. مىشود یک برنامه ریزى بین پدرها و بچهها و روحانیون و مدیران مدارس، قرآن را یاد بگیریم. چون تعطیل است بسیار موقعیت خوبى است و فرصت استثنایى است که آدم استفاده کند.
روزه براى انسان تنظیم باد مىکند. یک مقدارى غرور انسان مىشکند. اگر مىخواهى گکلى بیرون بیاید، نباید سنگدل باشید. تا سنگ دل باشید رشد نمىکنید.
روزه یک مقدار تار و پود غرور را در هم مىشکند. سنگدلى را تبدیل مىکند. بخصوص که روایت داریم وقتى گرسنه و تشنه شدید، یاد گرسنگى قیامت بیفتید. بعضى مواقع آدم با نخوردن و گرسنگى به جایى مىرسد.
روایت داریم: (إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُنْزِلُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ مِنَ الرَّحْمَهِ أَلْفَ ضِعْفِ مَا یُنْزِلُ فِی سَائِرِ الشُّهُورِ) مستدرکالوسائل ج7 ص432- خداوند هزار برابر ماههاى دیگر در ماه رمضان به بندگانش لطف مىکند.
حدیث دیگر داریم که اگر انسان بداند که در ماه رمضان خدا چقدر به او نظر دارد، خوشش مىآید که در طول سال ماه رمضان باشد. ماه رمضان ماهى است که امام زین العابدین مىگوید: به به چه ماه خوبى، خیر مقدم مىگوید.
ماهى که خوابیدنش عبادت است و اولیاى خدا در ماه رجب و شعبان دعا مىکردند که ما را به ماه رمضان برسان تا ماه رمضان را درک کنیم.
(وَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ أَطْلَقَ کُلَّ أَسِیرٍ) منلایحضرهالفقیه ج2 ص ۹۹ همین که ماه رمضان وارد مىشد همه ى برده هایش را آزاد مىکرد. (وَ أَعْطَى کُلَّ سَائِل) و هر کس از پیغمبر چیزى مىخواست به او مىداد. هیچ فقیر و محرومى را رد نمىکرد. و داشتیم ما آدمهاى خوبى که خمس و سهم امامشان را در ماه رمضان مىدادند، چون کارها در ماه رمضان چند برابر مىشود.
به همین خاطر داریم که(قَالَ ص خَفِّفُوا عَلَى الْمَمْلُوکِینَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ) مستدرکالوسائل ج ۷ ص ۴۳۴- به کارگرها و بردهها سبک بگیرید در ماه رمضان.
در ماه رمضان عبادتهاى ویژه هست. اگر در افطار به یک صغیرى چیزى دادى، اجر بسیار دارد. البته افطارى یک خورده سادهتر از این افطارى هایى که شما مىدهید. اگر شما چهل نفر را افطارى بدهید، ثواب چهل نفر را پاى تو مىنویسند. نجات از جهنم، بخشش گناه، به دست آوردن اجر مربوط به افطارى دادن است.
منتها در ماه رمضان چند رقم روزهدار داریم. بعضىها فقط شکمشان روزه است. حدیث داریم، کسى که روزه است باید تمام اجزاى بدنش روزه باشد. حدیثى داریم(خمس یفطرن الصائم) پنج تا چیزى است که روزه را مىشکند. یعنى کذب، اگر دروغ بگوید نورِِِِِِ روزهاش را مىبرد. دروغ آب روزه را مىگیرد. (والغیبه) غیبت کند(والنمیمه) سخن چینى کند(استراق السمع) تجسس حرام است. قسم دروغ خوردن، نگاه کردن به شهوت. اینها آثار روزه را مىپراند.
امام صادق فرمود: (إِنَّمَا فَرَضَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الصِّیَامَ) منلایحضرهالفقیه ج ۲ ص ۷۳- فلسفه ى روزه یکى‌اش این است که(لِیَسْتَوِیَ بِهِ الْغَنِیُّ وَ الْفَقِیرُ) که غنى و فقیر، هر دو مزه گرسنگى را بکشند و قرآن هم مىگوید: فلسفه ى روزه »لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ« روزه براى این است که شما تقوا داشته باشید.
بیشتر گناهان ما به خاطر شهوت و غضب است و گرسنگى این غضب و شهوت را کم مىکند. در کپسول که گاز نبود چراغها هم شعاعى ندارد. آب که به ریشه نرسید، شاخهها خشک مىشود. روزه تمرین اراده است. آدم که سى روز دست به حلال نگذاشت، مىتواند دست به حرام هم نمىزند.
اصلاً اگر آدم روزه گرفت، معلوم است که صادق است.
روزه براى سلامتى ارزش دارد. یک پزشک مارکسیست مىگوید: من به عنوان یک پروفسور تحقیقى کردم که گرسنگى و تشنگى براى ریزش موى بدن، لکههاى سفید، لرزش دست، کم خونى، التهاب، سل، رماتیسم، بیمارىهاى چشم، مرض قند، امراض جلدى، امراض کلیوى، مىگوید: تمام اینها را از طریق امساک، یعنى نخوردن اینها را خوب کردهام. چون ما یک چیزهایى که مىخوریم بعضى از ذرات زیادى‌اش در بدن ما مىماند. یا دور قلب، یا زیر پوست، موادى حل نمىشود. گرسنه که شدیم، فشار گرسنگى مواد زاید را آب مىکند و از راه تنفس دفع مىکند.
(صُومُوا تَصِحُّوا) بحارالأنوار ج59 ص267 روزه بگیرید جانتان سالم مىشود. قلبتان رقیق مىشود. روزه بگیرید تا مزه ى گرسنگى را بچشید.
بعضى وقتها یک ترحم هایى مىکنیم. این دختر امسال ۹ سالش شده، خوب شده باشد. پدر و مادر یک مقدار در نوع غذایش برنامه ریزى کنند. یک مقدار هم به او استراحت بدهند تا بتوانند راحت روزه بگیرند. البته اگر پزشک هم به انسان گفت روزه نگیر، اگر آن جا هم مقدس گرى بکنى گناه کردهاى.
خدایا، این ماه رمضان را به همه ى مسلمانها توفیق بده آن چه خیر و برکت براى بندگان خوبت مقدر مىکنى براى همه ى ما مقدر بفرما.
ماهى که قلّه ماههاست، سید ماههاست. اول رحمت وسطش مغفرت، آخرش استجابت دعا، ماه عظیم، ماه مبارک، ماه صبر، افطارى دادنش این همه اجر دارد.
خدایا، به ما توفیق بده ما از برکات این ماه استفاده کنیم. و آنهایى که نیستند را مورد رحمت خودت قرار بده.
خدایا رهبر ما، امت ما، کشورما، فرهنگ نسل و ناموس، مرز و میهن ما را حفظ بفرما.
«والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته»
