جستاری در مسأله رجعت(۱)

به نام خدا

افرادی که برای انتقام و تنبیه به دنیا برگردانده می شوند، هرگز به میل و اراده خود بر نمی گردند، بلکه به مصداق «کافر به جهنّم نمی رود، کشان کشان می برند»، آنها نیز ناگزیر تن به رجعت می دهند، که رجعت برای آنها بسیار ذلّت بار و سخت است.
ولی در مورد مؤمنین به نظر می رسد که اختیاری خواهد بود نه اجباری، اگر چه هرگز ممکن نیست برای مؤمنی رجعت پیشنهاد شود و او سر بتابد. از یک حدیث نیز این معنی استفاده می شود:
مفضّل بن عمر می گوید:
در خدمت امام صادق (علیه السلام) صحبت از حضرت ولیّ عصر (علیه السلام) شد واز افرادی که عاشقانه انتظار ظهور او را می کشند و پیش از نیل به چنین سعادتی از دنیا می روند، گفتگو شد، فرمود:
«اِذا قامَ اُتِیَ الْمُؤْمِنُ فی قَبْرِهِ، فَیُقالُ لَهُ:
یا هذا اِنَّهُ قَدْ ظَهَرَ صاحِبُکَ، فَاِنْ تَشَأْ اَنْ تَلْحَقَ بِهِ فَالْحَقْ، وَ اِنْ تَشَأْ اَنْ تُقیمَ فی کَرامَهِ رَبِّکَ فَاَقِمْ».
یعنی: «هنگامی که حضرت ولیّ عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قیام کند، مأمورین الهی در قبر با اشخاص مؤمن تماس می گیرند و به آنها می گویند:
ای بنده خدا مولایت ظهور کرده است، اگر می خواهی که به او بپیوندی آزاد هستی، و اگر بخواهی در نعمتهای الهی متنعّم بمانی بازهم آزاد هستی».
( – بحارالانوار: ج ۵۳، ص ۹۲ / غیبت شیخ طوسی: ص ۴۵۸ / منتخب الأنوار: ص ۳۶ . )

امام حسین (علیه السلام)حضرت مهدی (علیه السلام)را غسل می دهد
«ثُمَّ رَدَدْنا لَکُمُ الْکَرَّهَ عَلَیْهِمْ وَأَمْدَدْناکُمْ بِاَمْوالٍ وَ بَنینَ وَ جَعَلْناکُمْ اَکْثَرَ نَفیراً»
( – سوره اسراء: آیه ۶ . )
«سپس شما را بر آنها چیره می کنیم؛ و شما را بوسیله داراییها و فرزندانی کمک خواهیم کرد، ونفرات شما را بیشتر (از دشمن) قرار می دهیم».
در تفسیر آیه شریفه ۶ از سوره اسراء چنین روایت شده:
… امام حسین (علیه السلام) با هفتاد نفر از یارانش، که خودهای دو روی طلا بر سر دارند، و به مردم اعلام می کنند که این (کلاه آهنی، کلاه فلزی که در جنگ بر سر می گذارند. (فرهنگ عمید).
حسین (علیه السلام) است که خارج شده است، تا مؤمنان در مورد او دچار شک وتردید نشوند و خیال نکنند که شیطان یا دجّال است. واین هنگامی است که حضرت مهدی (علیه السلام) در میان مردم است.
هنگامی که همه مؤمنان امام حسین (علیه السلام) را شناختند و همگی یقین کردند که او حضرت حسین (علیه السلام) است، اجل حضرت مهدی (علیه السلام) فرا می رسد و دیده از جهان فرو می بندد.
( – حضرت مهدی (علیه السلام) همانند دیگر ائمه (علیهم السلام) : پس از رحلتشان قبل از قیامت به دنیا باز می گردند. (پس از این روایتی را در این مورد متذکر خواهیم شد). )
آنگاه امام حسین (علیه السلام) او را غسل و کفن و حنوط می کند و به خاک می سپارد. که هرگز امام را جز امام غسل نمی دهد.
( – بحارالانوار: ج ۵۱، ص ۵۶ / کافی: ج ۸، ص ۲۰۶ . )

امام زمان علیه السلام بعد از رحلتش به دنیا بر می گردند
از مجموع روایات (رجعت) معلوم می شود که همه امامان معصوم (علیهم السلام) : به دنیا برمی گردند.
و هم چنین تصریح شده که حضرت ولیّ عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نیز بعد از رحلتش رجعت خواهد نمود.
و در روایات آمده است که قیام قیامت چهل روز پس از رحلت حضرت ولیّ عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) می باشد، و این مطلب مربوط به رحلت آن حضرت در رجعت است. وگرنه طبق صدها حدیث بعد از رحلت اوّلی حضرت بقیه اللَّه روحی فداه، اهلبیت عصمت و طهارت هزاران سال فرمانروایی خواهند داشت.
«… قال بعض علمائنا فی کتاب کتبه فی الرجعه ان للقائم (علیه السلام) ایضاً رجعه بعد موته…».
(بحارالانوار: ج ۲۵، ص ۱۰۸. )
( – حق الیقین (علامه مجلسی): ص ۳۵۴ . )

او را نخواهید دید
مرحوم شیخ طوسی رضوان اللّه تعالی علیه به نقل از علیّ بن بلال بغدادی که یکی از اصحاب امام عسکری (علیه السلام) می باشد حکایت کند:
روزی به همراه عدّه ای از علماء و بزرگان حضور مبارک امام حسن عسکری (علیه السلام) رسیدیم تا آن که از آن حضرت درباره امام و حجّت بعد از او جویا شویم.
همین که وارد مجلس حضرت شدیم، مشاهده کردیم که بیش از چهل نفر در منزل آن حضرت، اجتماع نموده اند.
عثمان بن سعید عَمری حرکت کرد و ایستاد، سپس اظهار داشت: یابن رسول اللَّه! می خواهم از چیزی سؤال نمایم که شما خود نسبت به آن آگاه هستی.
حضرت فرمود: فعلاً بنشین.
بعد از آن، امام حسن عسکری (علیه السلام) با حالت غضب حرکت نمود و خواست که از مجلس خارج شود، فرمود: کسی بیرون نرود تا من برگردم.
چون لحظاتی گذشت، حضرت مراجعت نمود و با صدائی بلند فرمود: ای عثمان بن سعید!
و عثمان بن سعید با شنیدن سخن حضرت، از جای خود برخاست و سر پا ایستاد.
امام (علیه السلام) اظهار داشت: آیا مایل هستی که شما را به آنچه می خواهید، خبر بدهم؟
همگان گفتند: آری، یاابن رسول اللَّه!
امام (علیه السلام) فرمود: آمده اید تا از خلیفه و حجّت خداوند متعال، بعد از من سؤال نمائید!؟
تمام افراد گفتند: بلی، ما برای همین موضوع آمده ایم.
در همین اثناء، کودکی همانند پاره ای از ماه و شبیه ترین افراد به امام حسن عسکری (علیه السلام) ظاهر گشت.
سپس امام حسن عسکری (علیه السلام) فرمود: این کودک، امام شما پس از من خواهد بود و او خلیفه و جانشین من می باشد، او را تابع و پیرو باشید؛ و از یکدیگر متفرّق نشوید که هلاک می گردید.
و سپس افزود: از این پس دیگر او را نخواهید دید، مگر آن که وقتش فرا برسد.
(- کتاب الغیبه شیخ طوسی: ص ۳۵۷، ح ۳۱۹.)

اوّل کسی که به دنیا بر می گردد امام حسین (علیه السلام)است
قال الصادق (علیهم السلام) :
«أوّل من یرجع الی الدنیا، الحسین بن علی (علیه السلام) فیملک حتّی یسقط حاجباه علی عینیه من الکبر…».
امام صادق (علیه السلام) فرمود:
«اوّل کسی که در رجعت به دنیا بر می گردد حضرت امام حسین (علیه السلام) خواهد بود و آن مقدار حکومت و رهبری خواهد کرد که از پیری موهای ابروهای او بر روی دیده اش آویخته شود».
(- بحار الانوار: ج ۵۳، ص ۴۶ .)
جابر از امام باقر (علیه السلام) روایت می کند: حضرت امام حسین (علیه السلام) در صحرای کربلا پیش از شهادت فرمودند:
«جدّم رسول خدا6 به من فرمود:
ای فرزند! تو را به سوی عراق خواهند برد، در زمینی که پیغمبران و اوصیای ایشان در آنجا یک دیگر را ملاقات کرده اند یا خواهند کرد، و آن زمین را «عمورا» می گویند، در آنجا شهید خواهی شد و با تو جماعتی از اصحاب تو نیز به شهادت خواهند رسید، که درد و رنج بریدن آهن به ایشان نخواهد رسید، چنان چه آتش را حق تعالی بر حضرت ابراهیم (علیه السلام) سرد وسلام گردانید، هم چنین آتش جنگ بر تو و اصحاب تو سَرد وسلام خواهد شد».
(- بحار الانوار: ج ۵۳، ص ۶۲ .)
امام حسین (علیه السلام) خطاب به اصحاب خود فرمود:
«بشارت باد شما را، شاد باشید که ما به نزد پیغمبر خود می رویم، پس می مانیم در آن عالم آنقدر که خدا بخواهد.
پس اوّل کسی که زمین شکافته می شود و از زمین بیرون می آید من خواهم بود و همراه بیرون آمدن من، بیرون خواهد آمد امیرالمؤمنین (علیه السلام) و قیام خواهد کرد قائم ما (علیه السلام) پس نازل می شود بر من گروهی از آسمان از طرف حق تعالی (که هرگز بر روی زمین فرود نیامده باشند) با جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و لشکرها از ملائکه.
و فرود می آید محمد و علی (علیهماالسلام) و من و برادرم و جمیع آنها که خدا بر ایشان منّت گذاشته از انبیاء و اوصیاء، سوار شده بر اسبان خدائی ابلق از نور، (هر چیز دو رنگ، خصوصاً سیاه و سفید را گویند. )
که هیچ مخلوقی پیش از آنها، بر آنها سوار نشده است.
پس حضرت رسول خدا6 عَلَمْ خود را به دست می گیرد وحرکت می دهد و شمشیر خود را به دست قائم ما می دهد، پس بعد از آن، آن چه خدا خواهد می نمائیم.
پس از آن حق تعالی بیرون می آورد از مسجد کوفه چشمه ای از روغن و چشمه ای از آب و چشمه ای از شیر.
پس آنگاه حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) شمشیر حضرت رسول (صلی الله علیه وآله وسلم) را به من می دهد و مرا به جانب مشرق و مغرب بفرستد، پس هر که دشمن خدا باشد خونش را بریزم و هر بتی را بیابم بسوزانم تا این که به زمین هند برسم و جمیع بلاد هند را فتح کنم.
و حضرت دانیال و یوشع زنده شوند و بیایند به سوی حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) و گویند:
«راست گفتند خدا و رسول او در وعده ها که دادند».
پس هفتاد نفر با ایشان بفرستد به سوی بصره که هر که در مقام مقاتله در آید او را بکشند، و لشکری به سوی بلاد روم بفرستد که آنها را فتح کنند.
پس هر حیوان حرام گوشت که باشد بکُشم تا آن که به غیر حلال و پاک و پاکیزه در روی زمین نباشد … یهود و نصاری وسایر ملل را مخیّر گردانم میان اسلام و شمشیر، پس هر که مسلمان شود منّت گذارم بر او و هر که اسلام را نخواهد خونش را بریزم.
و هیچ مردی از شیعیان ما نماند مگر آن که خدا ملکی به سوی او بفرستد که خاک را از روی او پاک کند و زنان و منزل او را در بهشت به او نشان دهد.
و هر کور و زمین گیر و مبتلائی که باشد خدا به برکت ما اهل بیت آن بلاها را از او دفع نماید.
و حق تعالی برکت را از آسمان به زمین فرو فرستد به مرتبه ای که شاخه های درختانِ میوه دار از زیادی میوه بشکند ومیوه تابستان در زمستان و میوه زمستان در تابستان به عمل آید و این است معنی قول حقت عالی که فرمود:
«وَ لَوْ اَنَّ اَهْلَ الْقُری آمَنُوا وَ اتَّقُوا لَفَتَحْنا…»
«و اگر اهل شهرها و آبادیها، ایمان می آوردند و تقوا پیشه می کردند، برکات آسمان و زمین را بر آنها می گشودیم؛ ولی (آنها حق را) تکذیب کردند؛ ما هم آنان را به کیفر اعمالشان مجازات کردیم».
(- سوره اعراف: آیه ۹۶ .)
سپس فرمود:
خداوند به شیعیان ما کرامتی ببخشد که مخفی نماند بر ایشان هیچ چیز در زمین و آن چه در زمین است، حتّی آنکه اگر کسی بخواهد از احوال خانواده خود اطّلاع حاصل کند خدا به او الهام می کند به آن چه که آنها انجام می دهند.
(- بحار الانوار: ج ۵۳، ص ۶۲ .)

اوّلین برنامه عملی پس از ظهور و قیام
حضرت ابوجعفر، باقرالعلوم ۷ درباره اوّلین مرحله ظهور حضرت حجّت امام زمان (روحی له الفداء و عجّل اللّه تعالی فرجه الشّریف) چنین مطرح فرموده است:
مثل این که در حال مشاهده ظهور قائم آل محمّد (عجّل الله فرجه الشریف) هستم که از مکّه به همراه پنج هزار ملائکه به سوی کوفه حرکت می کند، وجبرئیل سمت راست و میکائیل سمت چپ و مؤمنین در جلو حضرت حرکت می کنند و در حال فرستادن نماینده و لشکر به سوی شهرها می باشد.
هنگامی که وارد شهر کوفه گردد، سه پرچم برافراشته شده و به یکدیگر ملحق شوند.
سپس حضرت داخل مسجد کوفه می شود و بالای منبر می رود ومشغول صحبت و سخنرانی خواهد شد؛ ولی در أثر تراکم جمعیّت وگریه افراد، کسی متوجّه محتوای فرمایشات آن حضرت نمی شود.
تا آن که جمعه دوّم فرا می رسد و مردم درخواست می کنند تا حضرت نمازجمعه را اقامه نماید.
به همین جهت، حضرت دستور می فرماید تا بیرون مسجد شهر کوفه (بین نجف و کوفه)محلّی را جهت إقامه نمازجمعه تهیّه کنند و در همان مکان، نمازجمعه را اقامه می نماید.
بعد از آن دستور می دهد تا آن که نهر و کانالی از (شطّ فرات) کربلاء تا نجف اشرف حفر نمایند و در همان زمان بدون فاصله، چندین پُل بر سر هر گذرگاهی نصب خواهد شد؛ و در کنار هر پُلی یک آسیاب ساخته شود.
امام محمّد باقر (علیه السلام) در پایان افزود: مثل این که می بینم پیرزنی را که مقداری گندم بر سر نهاده و جهت آرد کردن به سمت یکی از آن آسیاب ها می آورد و آسیابان، گندم های او را بدون مُزد و بدون اُجرت آرد نموده و تحویلش می دهند.
(غیبه طوسی: ص ۴۶۸، ح ۴۸۵، إعلام الوری: ج ۲، ص ۲۸۷، خرایج: ج ۳، ص ۱۱۷۶، روضهالواعظین: ص ۲۶۳، تلخیص از سه حدیث می باشد. )
امام صادق (علیه السلام) پیرامون مسجدی که بیرون شهر کوفه به دستور حضرت حجّت (عجّل الله تعالی فرجه الشریف) ساخته می شود فرمود: دارای یک هزار درب (ورودی و خروجی) خواهد بود؛ و خانه های شهر کوفه را به نهر فرات در کربلاء متّصل می گرداند.
(غیبه طوسی: ص ۴۶۷، ضمن ح ۴۸۴، إعلام الوری: ج ۲، ص ۲۸۷.)

ارتباط آیه 15سوره احقاف با امام حسین علیه السلام
«وَ وصَّیْنَا الْاِنْسانَ بِوالِدَیْهِ اِحْساناً، حَمَلَتْهُ اُمُّهُ کُرْهاً، وَوَضَعَتْهُ کُرهاً…».
«ما به انسان توصیه کردیم که به پدر و مادرش نیکی کند، مادرش او را با ناراحتی بر زمین می گذارد؛… ».
(- احقاف: ۱۵.
این آیه از جهاتی با امام حسین (علیه السلام) ارتباط دارد:
یکی این که: لفظ «کُرْه» گذشته از مشقّت و دشواری حالت اکراه را نیز می رساند و حضرت فاطمه (علیها السلام) که از سرنوشت فرزندش آگاه شده بود، در حمل و وضع او نوعی اکراه داشت و می فرمود:
من چه می خواهم فرزندی را که او را با چنین طرز فجیعی خواهند کشت.
دیگر این که: در ذیل این آیه به حدّاقل مدّت حمل اشاره شده که شش ماه است و امام حسین (علیه السلام) ششماهه به دنیا آمده بود.
در ضمن احادیثی که در تفسیر این آیه و آیه شریفه «و نرید ان نمنّ علی الّذین …(قصص/۵» از اهلبیت عصمت وطهارت (علیهم السلام) : رسیده، آمده است:
«خداوند متعال پیامبرش را آگاه ساخت که چه مصیبتهایی به امام حسین و اهلبیت او خواهد رسید.
خدایش به او خبر داد که امام حسین (علیه السلام) کشته می شود ولی بعداً به این دنیا باز می گردد و دشمنانش را به قتل می رشاند و بر سراسر جهان حکم فرمایی می کند …
خداوند به پیامبرش نوید داد که اهلبیتش یک بار دیگر به این جهان باز می گردند و دشمنانشان را می کشند و بر سراسر زمین حکم می رانند».
(- بحارالانوار: ج ۵۳، ص ۱۰۲ / تفسیر قمی: ج ۲، ص ۲۹۶ .)
(همه شگفتیها در میان ماههای (جمادی) و (رجب) است)
«یا اَیَّهَا الَّذینَ امَنُوا، لا تَتَولَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ، قَدْ یَئِسُوامِنَ الْاخِرَهِ کَما یَئِسَ الْکُفَّارُ مِنْ اَصْحابِ الْقُبُورِ».
«ای کسانی که ایمان آورده اید! با قومی که خداوند آنان را مورد غضب قرار داده دوستی نکنید؛ آنان از آخرت مأیوسند، همان گونه که کفّار مدفون در قبرها مأیوس می باشند».
(- سوره ممتحنه: آیه ۱۳.
امیرمؤمنان (علیه السلام) به هنگام بحث از ظهور حضرت ولیّ عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ورجعت امامان معصوم (علیهم السلام) : فرمود:
«همه شگفتیها در میان ماههای (جمادی) و (رجب) است». یکی از اصحاب بلند شد و عرضه داشت: ای امیرمؤمنان، این حوادث شگفت چیست که موجب این همه تعجّب شما شده است؟
فرمود: «وای بر تو، چه چیزی شگفت تر از این که مرده ها برخیزند و گردن دشمنان خدا و دشمنان رسول اکرم و اهل بیت پیامب (علیهم السلام) : را بزنند! اینست تأویل آیه شریفه «یا اَیُهَا الَّذینَ امَنَّوا لا تَتَوَلَّوْا…».
(- بحارالانوار: ج ۵۳، ص ۶۰ / تأویل الآیات: ص ۶۵۹ .)
امیرمؤمنان هم چنین در یک خطبه طولانی جمله معروف: «واعَجَباً، کُلُّ الْعَجَب بیْنَ جُمادی وَ رَجَب» را به زبان آوردند، یکی از مستمعان گفت: ای امیر مؤمنان این چه حادثه شگفت انگیزی است که این همه موجب تعجّب شما شده است؟
فرمود: «وای بر تو، چه چیزی شگفت انگیزتر از اینکه مردگان برخیزند و گردن زنده ها را بزنند»!!
پرسید: این حادثه کی اتّفاق می افتد؟
فرمود: «سوگند به خدایی که دانه را شکافت و انسان را آفرید، گویی با چشم خود می بینم که شمشیرهای خود را بر شانه های خود حمایل کرده اند و در کوچه های کوفه پراکنده شده، گردن دشمنان خدا و پیامبر و مؤمنان را می زنند. و اینست معنای آیه شریفه:
لا تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّه عَلَیْهِمْ».
(- بحارالانوار: ج ۵۳، ص ۸۱ .)

بازگشت خوبان عالم به این دنیا
از جمله اجماعیات و ضروریات مذهب شیعه، حقیقت رجعت است، یعنی پیش از قیامت، در زمان حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و بعد از آن حضرت، جمعی از مؤمنان خالص و جمعی از کافران خالص. و به عبارت دیگر جمعی از نیکان بسیار نیک و جمعی از بدان بسیار بد، به دنیا بر می گردند.
(- نورالثقلین: ج ۴، ص ۱۰۰ .)
خوبان و نیکان و مؤمنان خالص به دنیا بر می گردند برای این که با دیدن دولت ائمه (علیهم السلام) : دیده هایشان روشن گردد ومقداری از جزای خوبی هایشان در دنیا به آنها برسد.
و بدان و کافران محض، به دنیا بر می گردند برای این که به عقوبت و عذاب دنیوی برسند. و دولتی که نمی خواستند به اهل بیت (علیهم السلام) : برسد را مشاهده کنند، و هم چنین برای این که شیعیان از ایشان انتقام بگیرند.
و سایر مردم در قبرها می مانند تا روز قیامت محشور شوند. چنان چه در احادیث بسیار وارد شده که رجوع نمی کند در رجعت مگر کسی که ایمان خالص داشته و یا کافر محض باشد، امّا سایر مردم به حال خود باقی می مانند، تا روز قیامت.
(- بحارالانوار: ج ۵۳، ص ۳۹، ح ۱.)
مرحوم علامه مجلسی رحمه اللَّه می فرماید:
… اکثر علمای امامیه دعوای اجماع بر حقیقت رجعت کرده اند مانند:
محمد بن بابویه در رساله اعتقادات – شیخ مفید وسید مرتضی و شیخ طبرسی و سید بن طاووس وغیر ایشان از اکابر علمای امامیه … .
و هم چنین می فرماید:
چگونه ممکن است شخص با ایمانی که حقّانیت اهلبیت (علیهم السلام) : را باور کرده در مورد رجعت تردید کند، در صورتی که نزدیک به ۲۰۰ حدیث صریح از امامان اهل بیت (علیهم السلام) : به طور متواتر به دست ما رسیده و بیش از چهل تن از بزرگان شیعه از قبیل شیخ طوسی، شیخ مفید، سیّد مرتضی علم الهدی ، شیخ صدوق و کلینی وامثال آنها در آثار پرارج خود گرد آورده اند.
سپس می فرماید: من تصوّر می کنم که هر کس در مورد رجعت تردید کند، او در مورد امامان اهلبیت شکّ دارد، چون آن را نمی تواند در میان شیعیان ابراز کند، برای تخریب آئین مقدّس و برای گول زدن افراد ضعیف الایمان چنین اظهار می کند که اهلبیت را قبول دارد و رجعت را قبول ندارد.
(- بحارالانوار: ج ۵۳، ص ۱۲۲ و ۱۲۳.)
منبع:

برگرفته از سایت :راسخون

www.shamim.valiasr-aj.net