عصر انتظار
به نام خدا
در چنین حکومتی است که مهدی موعود(عج) آرزوهای دیرینه بشر چون: عدالت، امنیت و پیشرفت در علوم را که مارکسیسم و نظام سرمایه‌داری مدعی آن هستند، به عقب می‌راند. حضرت قائم(عج) هنگامی زمام امور جهانِ افسارگسیخته را به دست می‌گیرد که دنیا دچار نابه‌سامانی‌هاست.
چکیده
حکومت و حاکمیت، تنها به خدا تعلق دارد و چون خداوند متعال از عالم جسم و جسمانیت، مبرا بوده و از شباهت به مخلوقات منزه و از معاشرت با خلق دور و متعالی است، برای نشر دین خود و برپاداشتن حکومت خویش در زمین، انسان‌های کامل و شایسته‌ای را حاکم جامعه اسلامی و جانشین خود در زمین انتخاب کرده است که آنان پیامبر و امامان معصوم(ع)هستند.
بر همین اساس، از منظر قرآن کریم، انسان آمده تا مسیر حرکت به سوی خدا را طی کند و به مقام «خلیفه‌اللّهی» برسد، یعنی مظهر صفات خدا گردد و در زمین حکومت کند. لذا انسان آن‌گونه که ملائکه پنداشتند، فقط موجودی نیست که در زمین فساد و خون‌ریزی کند، بلکه سکه وجودش، روی دیگری دارد که همان فلسفه آفرینش اوست و در واقع ارزش‌های متعالی در انسان اصالت دارد.
از این رو، خداوند حضرت مهدی(عج) را آخرین ذخیره خویش و حاکم آرمانی همه موحدان تاریخ و وارث یکایک انبیا و اولیا قرار داده است؛ چنانکه ایشان نه‌تنها یگانه رهایی‌بخش جهان از فساد و تباهی بوده، بلکه پیام‌آور آرامش، انسانیت و معنویت در دوران ظهور است. بی‌شک حکومت چنین شخصیتی، آرمانی و کامل خواهد بود؛ حکومتی که شایسته انسان‌های مؤمن و برآورنده همه آرزوهای خردمندان و نابودکننده هرگونه فساد و ستم باشد.
مقدمه
دقت در ابعاد اجتماعی و حیات جمعی انسان، به وضوح نشان می‌دهد که تشکیل حکومت و ایجاد نظام سیاسی از ضروریترین و بدیهیترین نیازهای بشر است و هیچ‌گاه متصور نیست که انسان در روابط اجتماعی با افراد، بدون حکومت و نظام سیاسی باشد.
در گذشته، مارکسیسم داعیه‌دار حکومت واحد جهانی بود و با طرح تز ماتریالیسم تاریخی و روش دیالکتیک، اثبات می‌کردند که دنیا از امت واحد و کوچکی شروع می‌شود و با مسیری که طی می‌کند، سرانجام از دنیای صنعتی و سرمایه‌داری عبور می‌کند و دوباره به کمون جهانی و ملت و امت واحد جهانی، با مرام اشتراکی برمی‌گردد، اما دیری نپایید که این نگرش سرنگون گردید؛ چنانکه با فروپاشی این عقیده، عقیده سرمایه‌داری، یکه‌تاز عرصه جهانی‌سازی شد؛ در حالی‌که خداوند تحقق‌یافتن حکومت واحد جهانی را توسط موعود آخرالزمان(عج) سال‌ها پیش در زبور، تورات، انجیل، کتاب اشعیای نبی و دانیال نبی، بشارت داده است، آن‌جا که می‌فرماید:
«وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ* إِنَّ فِی هَذَا لَبَلاَغًا لِّقَوْمٍ عَابِدِینَ»؛۱
و در حقیقت، در زبور پس از تورات نوشتیم که زمین را بندگان شایسته ما به ارث خواهند برد. به راستى در این [امور] براى مردم عبادتپیشه ابلاغى [حقیقى] است.
در چنین حکومتی است که مهدی موعود(عج) آرزوهای دیرینه بشر چون: عدالت، امنیت و پیشرفت در علوم را که مارکسیسم و نظام سرمایه‌داری مدعی آن هستند، به عقب می‌راند. حضرت قائم(عج) هنگامی زمام امور جهانِ افسارگسیخته را به دست می‌گیرد که دنیا دچار نابه‌سامانی‌هاست. بی‌عدالتی، ظلم، فساد، بیماری‌های جسمی و روحی، تنها گوشه‌ای از ابتلاهایی به شمار می‌آید که جهان در آن زمان دست به گریبان آن است.
در واقع، حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) به دست توانای این تنها بازمانده خاندان عصمت و طهارت(ع)و این تنها مایه امید و دل‌خوشی افسرده‌دلان و منتظران ظهور ساخته خواهد شد؛ جهانی که هیچ‌یک از متفکران حتی نتوانسته‌اند آن را در مخیله خویش طراحی نمایند؛ جهانی که حتی تصورش هم لذت‌بخش و شورانگیز است؛ دنیایی بدون تزاحم و برخورد، بر مبنای خداپرستی و برپا داشتن سنن الهی و دنیایی براساس شناخت حقوق خود و دیگران.
مقاله حاضر ابتدا به مفهوم حکومت و ضرورت وجود حکومت در جامعه می‌پردازد و سپس ویژگی‌های حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) از جمله: حاکمیت فراگیر جهانی حکومت حضرت، حقانیت حکومت ایشان، احیای اسلام، استقرار عدالت، امنیت و نیز شکوفایی علم و دانش و ارتباطات پیشرفته را بررسی می‌کند.
مفهوم حکومت
حکومت از ریشه حکم و به معنای قضاوت کردن، فرمان دادن و فرمان‌روایی است.۱ بنابراین، حاکم یعنی کسی که فرمان می‌دهد و قضاوت و حکومت می‌کند. البته معانی دیگری نیز از این کلمه اراده می‌شود، از جمله:
الف) عمل حکومت و رهبری، یعنی اعمال حاکمیت به وسیله رژیم سیاسی؛
ب) رژیم سیاسی که نوع رژیم حاکم را بیان می‌کند، مانند حکومت ایران که جمهوری اسلامی است.
ج) ارگان‌هایی که در عمل، حکومت را در اختیار دارند، مانند آن‌جا که از معنای خاص دولت اراده می‌شود، مثل قوه مجریه، شورای وزیران یا کابینه.۲
به طور کلی، حکومت مجموعه‌ای از نهادها و سازمان‌های سیاسی ـ اجتماعی است که برای اداره امور کشور و حفظ انتظام جامعه به وجود می‌آید. دولت به مفهوم عام آن، به وسیله این نهادها تجلی مییابد و اعمال حاکمیت می‌کند.۳
ضرورت وجود حکومت در جامعه از منظر قرآن و احادیث
به شهادت تاریخ، بشر بنابر هدایت الهی و برای رفع نیازهایش، به زندگی اجتماعی روی آورده است. جوامع انسانی در طول زمان، تغییر فراوان کرده و از اجتماعات کوچک و ساده به جامعه‌های بزرگ و پیچیده کنونی تغییر یافته‌اند. لذا در جوامع کنونی، احتیاج به تشکیل حکومت، واجب و ضروری به نظر می‌رسد.
اساساً مسئله حکومت از مهم‌ترین مسائل جامعه است و دین اسلام، به دلیل جامعیت و کامل بودن، به این مسئله بسیار اهمیت می‌دهد؛ چنانکه امام صادق(ع) می‌فرماید:
به راستی که خداوند تبارک و تعالی در قرآن، بیان هر چیزی را نازل فرموده و سوگند به خدا که هیچ چیز را ترک نکرده که مردم به آن نیاز داشته باشند!
با بررسی آیات قرآن کریم، به این نتیجه می‌رسیم که بسیاری از پیامبران الهی دارای حکومت بوده، به مسائل مردم رسیدگی می‌کردند و با طاغوت‌های زمان مبارزه می‌نمودند. اساساً از منظر قرآن کریم، از آن‌جا که انسان، مقام ارج‌مند و والایی دارد، مقام جانشینی خداوند در زمین یکی از مقامات و صفات کمالی انسانی وی به شمار می‌آید. خداوند در کتاب آسمانی‌اش می‌فرماید:«إِنِّی جَاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَهً»؛
من در زمین جانشین خواهم گماشت.
در واقع، مقام خلافت الهی، به حضرت آدم و حوا اختصاص ندارد؛ بلکه فراگیر و شامل جنس انسان است. آیه دیگری، مسئله خلافت را به همه انسان‌ها تعمیم می‌دهد:«هُوَ الَّذِی جَعَلَکُمْ خَلاَئِفَ فِی الأرْضِ»؛
اوست آن کسی که شما را در این سرزمین جانشین گردانید.
از سوی دیگر، بر طبق آیات قرآنی، لازمه مقام جانشینی خداوند، انتقال شئون و وظایف مربوط به خلافت به خلیفه یعنی انسان است. مسئله حق حاکمیت یکی از شئون الهی است که این شأن به خلیفه الهی منتقل می‌شود. قرآن کریم بعد از تصریح به مقام خلافت حضرت داوود(ع) حکم‌رانی را برای وی مترتب کرد:«یا دَاوُدُ إِنَّا جَعَلْنَاکَ خَلِیفَهً فِی الأرْضِ فَاحْکُم بَینَ النَّاسِ بِالْحَقِّ»؛
ای داوود! تو را در زمین خلیفه [و جانشین] گردانیدیم؛ پس میان مردم به حق داوری کن.
اساساً علت این‌که خداوند انسان را در زمین خلیفه قرار داد، یعنی این‌که آن‌چه برای پروردگار ثابت به شمار می‌آید، از جمله «حق حاکمیت و اداره جامعه» به انسان، انتقال یافته است. از این‌رو، بنیان حکومت در قرآن و روایات، بر اصل خلافت استوار است و از آن برمیآید که خداوند متعال، حکم‌رانی و به دست گرفتن زمام حکومت جامعه و تصرف بر طبیعت را به انسان بخشیده است.
بنابراین، خلیفه بودن انسان در زمین، خلافت در حکم و حاکمیت را هم شامل می‌شود. حتی خداوند، خلافت و حاکمیت را از آنِ مستضعفان می‌داند، آن‌جا که می‌فرماید:«وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الأرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ»؛
و خواستیم بر کسانى که در آن سرزمین فرودست شده بودند منّت نهیم و آنان را پیشوایان [مردم] گردانیم، و ایشان را وارث [زمین] کنیم.
ضرورت وجود حکومت اسلامی در جامعه از منظر قرآن و احادیث
اسلام که دینی جهانی، کامل و دارای برنامه‌های سعادت انسان‌هاست، به منظور اجرای قوانین الهی خود و نشر معارف دین، به دستگاه اجرایی نیاز دارد که وجوه این دستگاه اجرایی در زمان معصوم در اختیار رسول اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع)است. قرآن کریم در این مورد می‌فرماید:«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی‌الأَمْرِ مِنکُمْ»؛
اى کسانى که ایمان آوردهاید، خدا را اطاعت کنید و پیامبر و اولیاى امر خود را [نیز] اطاعت کنید.
در واقع اسلام، دین خاتم و شریعت نهایی خدا به شمار می‌آید که بر محمد(ص) نازل گشت. اسلام، شیوه زندگی است و هیچ چیز در زندگی انسان رخ نمی‌دهد، مگر این‌که حکم آن در اسلام وجود دارد. در این دین، حکومت در درجه نخست از آنِ خداست، سپس شخصی که او اذن می‌دهد و تابع قانون خدا و مجری عدالت دینی باشد، حکومت را بر عهده می‌گیرد؛ چنانکه هر حکومت غیرخدایی، طاغوتی است، همان‌طور که خداوند می‌فرماید:«یرِیدُونَ أَن یتَحَاکَمُواْ إِلَى الطَّاغُوتِ وَقَدْ أُمِرُواْ أَن یکْفُرُواْ بِهِ»؛
[با این همه] مىخواهند داورىِ میان خود را به سوى طاغوت ببرند، با آن‌که قطعاً فرمان یافته‌اند که بدان کفر ورزند.
این حکومت‌ها، از گم‌راهی و فساد سر در می‌آورند و خداوند با صراحت می‌فرماید:«وَمَن لَّمْ یحْکُم بِمَا أنزَلَ اللّهُ فَأُوْلَئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ»؛
و کسانى که به موجب آن‌چه خدا نازل کرده داورى نکردهاند، آنان خود ستم‌گرانند.
براساس تفکر توحیدی، خدا حق حکومت را به فرد واجد شرایط می‌دهد و حقی برای مردم قرار داده که آن را طبق تکلیف دینی خود برمیگزینند؛ زیرا او «مالکالملوک و أحکمالحاکمین» است و لذا حکومت را برای کسی واجب کرده که وی براساس اسلام و دین توحیدی حکومت کند؛ چنانکه در آیات نورانی قرآن به چنین اموری (حکومت بر طبق قوانین و احکام اسلام)، دستور داده شده و این امور بر همین اساس، دارای مشروعیت می‌شوند.
از دیگر سو، در قرآن کریم، دلایل متعدد و فراوان وجود دارد که برپایی حکومت الهی در جامعه اسلامی را در مرتبه بدیهیات و ضروریات قرار می‌دهد. محقق و فقیه عظیمالشأن، صاحب جواهر چنین می‌فرماید:
علل و مقتضیاتی که موجب لزوم اقامه حدود الهی و اجزای آنهاست و تعطیل شدن حدود الهی که باعث می‌شود، افراد جامعه تجری پیدا کرده و محرمات الهی را مرتکب شده و مفاسد را در میان جامعه منتشر سازند و انسان را به نابودی بکشند، هم در زمان حضور امام و هم در زمان غیبت امام را شامل می‌شود، امر تشکیل حکومت اسلامی را واجب می‌سازد.
پیامبر(ص) نیز در مدینه، حکومت اسلامی تشکیل دادند و تمام امور و مسئولیت‌های مربوط به حکومت، اعم از کشوری و لشکری را عهده‌دار شدند که این سنت، خود محکم‌ترین دلیل بر ضرورت حکومت اسلامی در جامعه است.
مولا علی(ع) نیز وجود حکومت اسلامی در جامعه را امری واجب می‌دانستند. آن حضرت به محض این‌که شرایط فراهم شد، به تشکیل حکومت اسلامی دست زدند. ائمه اطهار(ع)نیز در تمام عمر خویش به دنبال تشکیل حکومت اسلامی در جامعه بودند، ولی متأسفانه این موقعیت برای آنان فراهم نشد.
در واقع، نظام سیاسی یا حکومت دینی از منظر اسلام، نظامی است که چارچوب کلی و سیاستگذاری اصلی حکومت آن را دین، ترسیم می‌کند؛ چنانکه پیامبران حاکمان برگزیده پروردگار بودند. در دوران حکومت حضرت مهدی(عج) نیز با فرمان‌روایی آن حضرت، حکومتی دینی و الهی بر سرتاسر جهان حاکم خواهد شد.
ویژگی‌های حکومت جهانی حضرت مهدی(عج)
بی‌شک، حکومتی که در مدینه فاضله اسلامی و در عصر حاکمیت حضرت مهدی(عج) مستقر خواهد شد، در تمام جهات با حکومت‌های موجود در عالم فرق دارد. حاکم، نوع حکومت، قوانین و نظامات جاری در آن هیچ شباهتی با حکومت‌های موجود در عالم ندارد؛ چنانکه نوع حکومتش، الهی و بر مبنای ایمان به خدای یگانه و توحید خالص است و متحد کردن جماعت‌ها و ملت‌ها، برداشتن دیوارهای امتیازات و اعتبارات بیهوده، برقرار کردن توحید کلمه، ایجاد هم‌کاری و ارتباط بین مردم را در نظر دارد و حاکم آن نیز امام معصوم، احیاکننده شریعت نبوی و مجری قوانین اسلامی و دستورهای الهی است. خداوند نیز تحقق چنین حکومتی را توسط موعود آخرالزمان سال‌ها پیش در زبور، تورات، انجیل، کتاب اشعیای نبی و دانیال نبی(ع) بشارت داده است، آن‌جا که می‌فرماید:«وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ»؛
و در حقیقت، در زبور پس از تورات نوشتیم که زمین را بندگان شایسته ما به ارث خواهند برد.
در این‌جا به تحلیل و بررسی ویژگی‌های حکومت جهانی مهدی موعود(عج) می‌پردازیم:
۱. حقانیت حکومت جهانی حضرت مهدی(عج)
حقانیت، اولین و زیباترین ویژگی حکومت حضرت مهدی(عج) به شمار می‌آید و به تعبیری، شعار راه‌بردی ایشان «نابودی باطل و زنده کردن حق» است و جالب‌تر این‌که آن حضرت با این شعار تولد یافتند؛ چنانکه در کلیمه، دختر امام جواد(ع) می‌گوید:
آن لحظه‌ای که حضرت حجت بن الحسن(عج) به دنیا آمد، در برابر پروردگار به سجده رفت و من دیدم بر بازوی راست او نوشته شده بود: «جَاءَ الحَقُّ وَ زَهَقَ البَاطِلُ إنَّ البَاطِلَ کانَ زَهُوقاً».
امام مهدی(عج) از سوی خداوند متعال به امامت منصوب شده و خلیفه و جانشین معصوم در روی زمین است؛ بر همین اساس، حکومتش مشروع و برحق بوده و با ظهورش هیچ حکومت دیگری نیز در روی زمین باقی نخواهد ماند. لذا دیگر حکومت‌های مشروع، تابع و هضم در حکومت جهانی آن بزرگ‌وار خواهند شد و همه حکومت‌های نامشروع و ناحق، نابود و سرنگون خواهند گردید. از دیگر سو، چون امام(عج) معصوم است، به یقین، همه اندیشه‌ها، برنامه‌ها، روابط، قوانین امر و نهی و اخلاق و رفتار آن حضرت صواب و برحق بوده و خود ایشان محور و معیار حق به شمار می‌آید؛ چنانکه در دوران ظهورش احیاکننده حق و حقیقت و نابودکننده باطل خواهد بود.
برای دست‌یابی به چنین هدف مقدسی، تمام قوانین و مقررات، بخش‌نامه‌ها و قوانین و به طور کلی، جهت‌گیری و روی‌کرد حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) در هنگامه ظهور، بر مدار حق تنظیم خواهد شد و آن حضرت به طور دقیق بر اجرای آن نظارت خواهد داشت و همه کارگزاران ایشان نیز انسان‌هایی صالح و حق‌پو خواهند بود که قرآن کریم درباره آنها فرموده است:«وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ»؛
و در حقیقت، در زبور پس از تورات نوشتیم که زمین را بندگان شایسته ما به ارث خواهند برد.
حضرت مهدی(عج) امام صلح و امام همه زیبایی‌هاست؛ با کشتار و جنگ مخالفت می‌نماید، مگر جایی که ضرورت داشته باشد و عقل جایز بداند. آن حضرت، زمین و همه آن‌چه را که در آن است، برای همه انسان‌ها می‌داند و به همه انسان‌ها عشق می‌ورزد. لذا کسی‌که به انسان‌ها عشق می‌ورزد و مظهر زیبایی و صلح است، هیچ‌گاه اجازه نمی‌دهد از وسایل کشتارجمعی استفاده شود و این از بزرگ‌ترین دلایل حقانیت حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) است.
۲. حاکمیت جهانی حکومت حضرت مهدی(عج)
حاکمیت فراگیر ویژگی دیگر حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) است؛ چنانکه رسول گرامی اسلام(ص) فرمود:سوگند به آن‌که مرا به حق به پیامبری برانگیخت! اگر از دنیا جز یک روز باقی نماند، آن روز را خداوند می‌گستراند تا فرزندم مهدی قیام کند؛ پهنه زمین به نور او روشن گردد و حکومت او شرق و غرب گیتی را فراگیرد.
در حکومت جهانی حضرت مهدی(عج)، همه جامعه‌ها از یک مرکز پیروی می‌کنند و با یک سیاست و برنامه اداره می‌شوند. در آن دوران، جامعه بزرگ بشری و خانواده انسانی تشکیل می‌شود و دوستی و محبت، سراسر دنیا را فرا می‌گیرد و آرزوی همه پیامبران، امامان و مصلحان و انسان‌دوستان تمام دوران تاریخ برآورده می‌شود.
درواقع، حکومت و دولت حضرت مهدی(عج) چنان فراگیر خواهد شد که قدرت و سلطه او از شرق تا غرب دنیا را فرا خواهد گرفت. محدث نوری در این زمینه می‌گوید:از صفات و ویژگی‌های حکومت مهدی(عج) فراگرفتن سلطنت آن حضرت، تمام روی زمین را از شرق تا غرب، بر و بحر، معموره و خراب و کوه و دشت است. نماند جایی که حکمش جاری و امرش نافذ نشود و اخبار در این معنا متواتر است.
از آن‌جا که امروزه ستم‌گران و طاغیان در جامعه بشری حکومت می‌کنند، ستیزه‌ها و اختلاف‌ها به وجود آمده و زمین، این خانه انسان‌ها، بخش‌‌بخش گردیده و به قسمت‌های بزرگ و کوچک تقسیم گشته و این موجب شده تا مردم از یک‌دیگر فاصله بگیرند تا جایی‌که حتی جنگ و برادرکشی را نیز موجب گشته است؛ چون این قدرت‌طلبان، زورگویان و ستم‌گران، مردم را به جنگ و خون‌ریزی مجبور می‌کنند و آنان را در مقابل یک‌دیگر قرار می‌دهند، لذا آنان مهر و محبت‌های انسانی را به کینه‌جویی و انتقام‌گیری تبدیل می‌کنند.
در صورتی که در دوران ظهور حضرت مهدی(عج)، با به وجود آمدن دولتی یگانه در تمام زمین و با مدیریت واحد آن حضرت، دیگر از اختلاف‌ها، جنگ‌ها و خون‌ریزی‌ها خبری نخواهد بود و انسان‌ها با هم برادر و برابر خواهند گشت؛ محبت‌های انسانی دگربار در دل‌ها زنده خواهد شد و مردمان به یک‌دیگر کمک خواهند نمود؛ توان‌مندان دست ناتوانان را می‌گیرند و مشکلات آنها را حل می‌کنند؛ دیگر کشوری به کشور دیگری حمله نخواهد کرد و حقوق دیگران را پای‌مال نخواهد ساخت.
آری! در دوران ظهور، همه انسان‌ها همانند افراد یک خانواده در کنار یک‌دیگر زندگی خواهند کرد و روابط مردمان بر پایه محبت و دوستی خواهد بود. این ایجاد تفاهم و دوستی و محبت را امام موعود(عج) انجام خواهد داد و چهره زندگی را زیبا و دوست‌داشتنی خواهد ساخت.
لذا می‌توان فراگیر بودن حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) را از مهم‌ترین ویژگی حکومت آن حضرت دانست که در آن دوران همه جهان، تحت یک مدیریت واحد و کارآمد خواهد بود؛ به طوری که خودرأیی‌ها، مقام‌پرستی‌ها و خودمحوری‌ها از بین خواهد رفت و همه بر اطاعت از یک حاکم مقتدر جهانی، اتفاق خواهند داشت تا جایی که خود حضرت، برای هر کشور حاکم انتخاب خواهد کرد.
امام باقر(ع) در این‌باره فرمود:هنگامی که قائم قیام کند، برای هر کشوری از کشورهای جهان، فرمان‌روایی برمی‌گزیند.
۳. احیای اسلام
احیای اسلام ناب محمدی، از بارزترین ویژگی‌های حکومت جهانی مهدی(عج) است. امام باقر(ع) در این زمینه فرمود:هنگامی که قائم قیام نمود… کلیه نیروها و پرچم‌ها در برابر وی سقوط می‌کند و هیبت او سراسر گیتی را فرا می‌گیرد و پیروان تمام ادیان به اسلام می‌گروند و به خدای یگانه ایمان می‌آورند.
اساساً برای تشکیل جامعه‌ای واحد، آیین و اعتقاد یگانه موضوعی ضروری است. آیین‌ها و اعتقادهای گوناگون به طور قطع، تفرقه و دوگانگی اجتماعی به وجود می‌آورند و مانع وحدت و یگانگی مردم می‌گردند. در واقع، اگر برنامه‌ریزی‌ها، از طرز فکرها و مرام‌های گوناگون باشد، فعالیت‌های انسانی را در زمینه‌های گوناگون اقتصادی، سیاسی و فرهنگی، مختلف و متضاد می‌سازد و مانع یک‌سانی و یگانگی جامعه میگردد. بنابراین، تنوع و گوناگونی راه‌ها و عقیده‌ها، موجب اختلاف‌ها، تضادها و برخوردهایی در جامعه می‌شود که در این وضعیت، نمی‌توان تشکیل جامعه‌ای واحد و یگانه را انتظار داشت. لذا باید آیین و دین واحدی بر جامعه حاکم باشد تا امت واحد به معنای واقعی به وجود آید.
بر همین اساس، اسلام در حکومت جهانی حضرت مهدی(عج)، تنها دین حاکم و رسمی خواهد بود و آن حضرت، با بینش و دانش خدادادی خویش، تمام ادیان و مذاهب غیرالهی را از روی زمین برخواهد داشت و همه بشر را به یک دین و یک آیین رهنمون خواهد ساخت و به اجرا و احیای احکام واقعی اسلام خواهد پرداخت و فطرت همگان را با این آیین فطری الهی، سیراب خواهد نمود؛
چنانکه امام صادق(ع) فرمود:سوگند به خدا! [امام قائم] از میان ملت‌ها و آیین‌ها، اختلاف را برمی‌دارد و یک دین بر همه حاکم می‌شود.
از دیگر سو، از آن‌جا که در زمان غیبت کبرا، بدعت‌هایی در دین گذاشته می‌شود، بسیاری از مفاهیم ارزش‌مند اسلام، نزد عده زیادی از مسلمانان دگرگون میگردد. هم‌چنین برخی از احکام اسلام به دست فراموشی سپرده می‌شود؛ توحید به انواع شرک‌ها آلوده میگردد؛ قدر و منزلت اهل‌بیت(ع)در میان گروه زیادی از مسلمانان ناشناخته می‌ماند؛ معیارهای ارزشی جامعه دگوگون می‌شود و چنان گرد و غبار تحریف، چهره اسلام واقعی را می‌پوشاند که وقتی حضرت، ظهور می‌کند، با تمام قوا با بدعت‌ها مبارزه خواهد کرد و گرد و غبار را از چهره اسلام واقعی برطرف خواهد ساخت تا جایی که عده‌ای تصور می‌کنند که دین آن حضرت، اسلام جدیدی است که با اسلام متعارف زمان غیبت، تفاوت دارد. امام صادق(ع) این موضوع را به خوبی تبیین نموده، می‌فرماید:حضرت مهدی(عج) انحرافات موجود را نابود می‌سازد، همان‌طور که پیامبر اساس جاهلیت را ویران ساخت. آن‌گاه اسلام را از نو بنا می‌کند.
حضرت مهدی(عج) مأمور است تا آیین الهی اسلام را در حکومت جهانی خویش، به اجرا درآورد و جهانیان را به آیین و طریقتی یگانه دعوت نماید و این جز به وسایل غیرعادی ممکن نخواهد بود، یعنی کاری که باید امام عصر(عج) انجام دهند، هیچ‌یک از رهبران الهی به انجام دادن آن مأمور نبوده‌اند. بنابراین، باید به این مهم، یعنی احیای اسلام، به وسیله قدرتی فوق طبیعی در جامعه مهدویت و به دست با کفایت امام زمان(عج) جامه عمل پوشانده شود.
درواقع، امام مهدی(عج) همگان را به اسلام دعوت خواهد کرد و با بینات و روشن‌گری‌های امام، به‌ویژه با نزول حضرت عیسی(ع) و اقتدای آن بزرگ‌وار به امام زمان(عج)، همگان به دین اسلام، رو خواهند آورد و نجات و سعادت خود را در پیروی از آن دین خواهند دانست. امام حسن مجتبی(ع) در این‌باره می‌فرماید:خداوند در آخرالزمان مردی را برانگیزد و او را با فرشتگان خود، یاری دهد… و او را بر تمام زمین چیره فرماید تا این‌که [مردم] از روی میل یا از روی اکراه، دین را بپذیرند.
حضرت مهدی(عج) با چنین اصلی در ساختن جامعه یگانه بشری به موفقیتی بزرگ و چشم‌گیر دست مییابد و همه علت‌ها و عوامل ناسازگاری و درگیری را از بین می‌برد و ناسازگاری‌ها و اختلافات اجتماعی را که از اختلافات عقیدتی و دینی به وجود می‌آیند، نابود می‌سازد و با یکی کردن عقیده‌ها و ایدئولوژی‌ها، راه هرگونه اختلافی را می‌بندد تا جایی که آن حضرت، وحدتی واقعی را براساس اصول توحید و ایدئولوژی اسلامی پی می‌ریزد و همه انسان‌ها را در زیر پرچم توحید گرد می‌آورد.
۴. استقرار عدالت
استقرار عدالت، از ویژگی‌های دیگر حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) است؛ هم‌چنان‌که امام رضا(ع) فرمود:آن‌گاه که حضرت مهدی(عج) ظهور می‌کند، ترازوی عدالت را در جامعه برقرار می‌سازد و از آن پس، کسی به دیگری ستم نمی‌کند.
«عدل»، ضد جور و آن چیزی است که در نفوس، محترم شمرده شود و میانه‌رو باشد و ترک افراط و تفریط و حکم به حق است؛ چنانکه مولا علی(ع) فرمود:عدل، کارها را بر جای خود می‌نهد و عادل، آن کسی است که هوای نفس، او را از حق منصرف نمی‌کند که حکم به جور بدهد. ۲
راغب می‌گوید:عدل، تقسیم و تقسیط کردن به مساوات است. لذا روایت شده، آسمان‌ها و زمین، بر عدل و تقسیم مساوی و برابر برپاست.۳
اساساً برپاداشتن عدل و دادگری در میان مردم، مقصد اصلی خداوند از برانگیختن پیامبران و فرود آوردن کتاب‌های آسمانی است. خداوند در قرآن اهداف والای پیامبران الهی را برقراری قسط و عدل در جامعه، معرفی می‌نماید:«لَقَدْ أرْسَلْنا بِالْبَیِّناتٍ وَ أنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ و الْمیزانَ لِیَقُومَ النّاسَ بِالْقِسْط»؛
ما پیامبران خویش را با دلایل روشن فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو فرود آوردیم که میان مردم به عدالت قیام کنند.
برپایی عدل و داد در جامعه انسانی، سرچشمه همه خیرها و نیکی‌هاست؛ زیرا اگر عدل و داد در جامعه‌ای وجود نداشته باشد، هیچ خیر و فضیلتی در آن نخواهد بود و اگر هم خیر و فضیلتی باشد، پایدار نخواهد ماند. امیرالمؤمنین(ع) نیز هدف از تشکیل حکومتش را اجرای «عدالت» معرفی می‌فرماید:من حکومت را به این علت قبول کردم که خداوند تبارک و تعالی از علمای اسلام، تعهد گرفته و آنان را ملزم کرده که در مقابل پرخوری و غارت‌گری ستم‌گران و گرسنگی و محرومیت ستم‌دیدگان، ساکت ننشینند.
اساساً بشر در طول تاریخ، از خلقت حضرت آدم(ع) تاکنون، روزگاری را آرزو می‌کند که عدل و برابری و مساوات، در آن حاکم باشد و جرم و جنایت و ظلم و بی‌عدالتی در آن نباشد؛ زیرا انسان در ذات و سرشت خود، میل و گرایش به حکومت عدل الهی و جهانی را احساس می‌کند. از آن‌جا که خداوند هیچ گرایشی را بی‌دلیل در وجود انسان قرار نداده، لذا همه جهانیان، چه مسلمانان و چه غیرمسلمانان، در وجود خویش، آرزوی روزگاری را دارند تا حکومتی براساس عدل و مساوات و برابری تحقق یابد.
امروزه، خودخواهی‌های کشورهای خودکامه، دنیا را به مرحله‌ای رسانده است که هر لحظه، احتمال وقوع جنگ جهانی سوم و از بین رفتن بشر می‌رود. بر همین اساس، متفکران دنیا تنها راه برای بیرون رفتن از این بحران را تشکیل «حکومتی جهانی براساس عدل» دانسته‌اند. البته از این افکار، در گذشته بسیار دور در اندیشه بزرگانی چون: افلاطون و ارسطو با عنوان «مدینه فاضله» و «آرمان‌شهر» مطرح شده و آن نیز عبارت است از شهر و دیار و کشوری که همه چیز در آن سر جای خود قرار می‌گیرد و هیچ بی‌عدالتی و ستمی در آن راه ندارد؛ هم‌چنان‌که این افکار در اندیشه دانش‌مندان معاصر چون انیشتین، برتراند راسل، فولیتر فرانسوی، پروفسور آرنولد توین‌بی، ویلیام لوکار اریستون فیلسوف امریکایی، دانته، کانت و… نیز تبلور یافته است.
در حالی‌که باید بگوییم، اداره کشوری به مساحت جهان و حاکم شدن عدل و داد در آن، تنها از کسی ساخته است که از جانب خداوند مدد شود که او همان مسیحای یهودیان و نصارا، سوشیانت زرتشتیان، موعود و منجی ادیان و مهدی صاحب‌الزمان مسلمانان است. او می‌آید تا حکومت زمین را به وارثان واقعی خود که همان مستضعفان هستند، باز گرداند. تشکیل دولت مستضعفان و تحقق بخشیدن به آرمان والا و الهی حکومت فرودستان و تهی‌دستان، از برنامه‌های اصلی و اقدام‌های اساسی و تردیدناپذیر امام موعود(عج) است.
درواقع، گسترش عدالت در سراسر جهان و ریشه‌کنی بیداد از همه آبادی‌های زمین، از نخستین برنامه‌های انقلاب جهانی مهدی موعود(عج) بوده و از هدف‌های اصلی آن امام بزرگ و نجات‌بخش است؛ زیرا مشکل اصلی و نخستین آن نجات‌دهنده انسان، مشکل خداباوری یا انکار خداوند نیست، بلکه ظلم و ستم جهان‌سوز و همه‌جایی است که بشر را در کام خود فرو برده و در آتش خود سوزانده و دین و عقیده و آزادی و خواب و خوراک و آسایش و همه چیز انسان را نابود ساخته است. بدین جهت امام مهدی(عج) پس از ظهور مبارک خویش، اصول عدالت و دادگری را در میان همه انسان‌ها برقرار می‌سازد و مردم را از ستم رهایی می‌بخشد.
رسول خدا(ص) در این زمینه فرمودند:قیامت برپا نمی‌شود تا این‌که زمین از ظلم و جور پر گردد. آن‌گاه مردی از خاندان من خروج می‌نماید که زمین را از عدل و داد آکنده سازد، همان‌گونه که از ظلم و جور پر باشد.
بدیهی است، در جامعه و نظامی که امام مهدی(عج) بنیاد می‌نهد، زمام همه امور در دست طبقات محروم است و مستضعفان بر آن حکم می‌رانند و به اداره جامعه می‌پردازند. چنین آرمانی، هدف اصلی همه ادیان آسمانی به ویژه اسلام بوده است. حضرت رضا(ع) می‌فرماید:خداوند به وسیله او (حضرت مهدی) زمین را از هر جور و ظلمی پاک و مقدس می‌نماید. او همان کسی است که مردم در ولادتش به شک می‌افتند. او قبل از خروجش، صاحب غیبت است و آن‌گاه که خروج کرد، زمین را به نور پروردگارش روشن می‌گرداند و ترازوهای عدل بین مردم قرار می‌دهد و در آن هنگام هیچکس به کس دیگر ظلم نخواهد کرد.
در حقیقت، حضرت قائم(عج) هنگامی زمام امور را به دست می‌گیرد که دنیا دچار انبوهی از نابه‌سامانی‌هاست؛ بی‌عدالتی، ظلم، فساد، بیماری‌های جسمی و روحی، تنها گوشه‌ای از ابتلاهایی به شمار می‌آید که جهان در آن زمان دست به گریبان آن است. امام باقر(ع) در تفسیر آیه شریفه «واعملوا ان الله یحیی الارض بعد موتها»؛ «بدانید و آگاه باشید که خداوند زمین را پس از مرگش زنده می‌کند»، می‌فرماید:خداوند زمین را با حضرت قائم(عج) زنده می‌گرداند. آن حضرت در زمین به عدالت رفتار می‌کند و زمین را با گسترش عدالت زنده می‌نماید، پس از آن‌که در اثر گسترش ستم، مرده بود.
هم‌چنین امام صادق(ع) می‌فرماید:به خدا سوگند! به طور حتم عدالت مهدی(عج) به درون خانه‌ها و اتاق‌هایشان نفوذ می‌کند؛ هم‌چنان‌که سرما و گرما در آن وارد می‌شود، تا جایی که حج ابراهیمی که یکی از شعائر الهی است، بر اثر گسترش حکومت اسلامی، دیگر مانعی برای ره‌سپاری به سوی آن وجود نخواهد داشت و مردم برای انجام حج، مانند سیلی خروشان، به سوی کعبه خواهند شتافت و در نتیجه، گرداگرد کعبه شلوغ شده، برای همه حج‌گزاران کفایت نخواهد کرد. امام(ع) در این هنگام، دستور خواهند داد که اولویت را به کسانی دهند که حج واجب بر عهده دارند و این نخستین جلوه‌گاه عدالت مهدی موعود(عج) خواهد بود.
در مدینه فاضله اسلامی و در عصر ظهور آن منجی عالم، دامنه عدالت او تا اقصی نقاط منازل و زوایای ناپیدای جامعه گسترده خواهد شد و همه انسان‌ها و حتی تمام موجودات را دربر خواهد گرفت.
۵. تکامل عقول بشری
تکامل عقول بشری یکی دیگر از ویژگی‌های حکومت جهانی مهدی(عج) است. امام باقر(ع) در این زمینه می‌فرماید:
هنگامی‌که قائم ما قیام کند، دستش را بر سر بندگان گذارد و عقول آنها را با آن، کامل می‌کند.
اساساً انقلاب فکری، مسئله مهمی است که با ظهور امام در آن دوران، انجام خواهد گرفت. این انقلاب فکری در زمانی انجام می‌گیرد که مکتب‌های مختلف، افکار انسانی را تاریک کرده‌اند و از نور اسلام، جز پرتویی در دل‌های خاص و افراد سرافراز از آزمایش‌های الهی، چیزی باقی نمانده است.
بر همین اساس، هنگامی که خورشید آسمان ولایت و امامت، ظهور کند، اولین لطفی که به مردم می‌فرماید، این است که عقول مردم آن عصر را کامل می‌نماید. درواقع، هم‌چون خورشیدی که از مشرق زمین طلوع می‌کند و نورش تمام کره خاکی را روشن می‌نماید، نور خورشید ولایت آن حضرت، عقل‌ها را کامل می‌گرداند؛ چنانکه تجلی نور عقل به روح و جان انسان‌ها در نخستین مرحله طلوع فرجش واقع می‌شود و طلوع ظهورش با تکمیل عقل برابری دارد؛ چون وجود مقدسش خود عقل است.
بدیهی است، وقتی انسان دارای عقل کامل شد، دیگر پرده از روی فطرت انسانی کنار زده می‌شود و علوم لدنی الهی که در درون فطرت است، همراه با شعور باطن و وجدان و درک صحیح، همه در اختیار عقل، قرار می‌گیرد و به کار برده می‌شود.
در نتیجه، پذیرش دین و عمل به قوانین الهی برای انسان آسان میگردد؛ زیرا هرچه عقل بشری تکامل پیدا کند، نیاز بشر به دین از یک طرف و نیز پذیرش و تسلیم او در برابر قوانین و احکام دین، از سوی دیگر، بیشتر احساس می‌شود و میان این دو امر، ملازمه بیشتری به وجود می‌آید و در نتیجه انسان‌ها به پذیرش دین، راغب‌تر می‌شوند. مهم‌تر از آن، هنگامی که خردها و اندیشه‌ها کامل گردید، مؤمنان واقعی، روشن‌فکرانه حقایق و مسائل جهانی را درک خواهند نمود.
آری! سرانجام بشر با گذشت زمان و با کسب تجربه‌های تلخ، از چارچوب قوانین نارسا که خود به وجود آورده است، رهایی خواهد یافت و از پای‌بندی به ادیان منسوخ و عقاید خرافی کتب تحریف‌شده، دست برخواهد داشت و لذا رشد فکری خواهد یافت و ادراکش نیرومند خواهد گردید و به جهان با دید وسیع‌تری خواهد نگریست.
۶. تکامل اخلاق بشری
تکامل اخلاق مردم از دیگر ویژگی‌های حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) است. امام باقر(ع) در این‌باره می‌فرماید:
هنگامی‌که قائم قیام کند، دست به سر بندگان خدا کشیده، بدین وسیله نیروهای عقلانی آنها را متمرکز می‌کند و اخلاق آنها را به کمال می‌رساند.
به طور کلی، انسان جزء اصلی تشکیل جامعه صالح و سالم و محور اصلی برنامه‌ریزی‌ها، قوانین، علوم و دیگر مسائل جامعه است. انسان برای اصلاح جامعه و تشکیل اجتماعی سالم باید نخست، اصلاحات و تحولات را از درون خود آغاز کند؛ زیرا تمام مسائل اقتصادی، سیاسی، جنگ، صلح، نظم، بی‌نظمی و… در اجتماع به انسان مربوط است. پس انسان با ایجاد انقلابی در درون خود، می‌تواند در جامعه نیز انقلاب و تحول به وجود آورد.
اساساً در هر جامعه‌ای بهترین برنامه‌ها و قوانین باید به دست بهترین و شایسته‌ترین افرد و مجریان اجرا شود. به همین دلیل، ساختن انسان و پرورش و رشد افراد صالح، مقدمه اصلی برای تشکیل هر نظام صالح و انسانی است. بر همین اساس، حضرت مهدی(عج) در دوران حکومت جهانی خویش، ابتدا به تربیت انسان‌ها می‌پردازد تا دیگر برنامه‌های اجتماعی خود را به شایستگی انجام دهد و سپس عدالت، دادگری، قانون‌شناسی، دیگردوستی، ایثار و… را در سطح جامعه پایدار می‌سازد.
از دیگر سو، ثروت‌پرستی و مال‌اندوزی، پدیده‌ای روحی و باطنی است؛ زیرا حرص و جاه‌طلبی و ثروت‌پرستی در وجود هر انسانی ریشه دارد. این ثروت‌پرستی و مال‌اندوزی در خارج، فرد حریص را به تجاوز به اموال عمومی می‌کشاند و به ظلم و ستم‌های اقتصادی وادار می‌سازد. بی‌شک این مشکل بزرگ در تمام دوران‌ها وجود دارد، لذا این بیماری باطنی و روحی انسان، تا از درون انسان درمان نگردد، به کار بردن شیوه‌ها و روش‌هایی از بیرون، برای جلوگیری از آن، نتیجه چندانی ندارد و اگر داشته باشد، درازمدت و پایدار نیست.
بنابراین، از آن‌جا که برنامه‌های تربیتی و اخلاقی سازنده، از فواید بسیار والایی برخوردار است، از جهت کمالات در حد اعلای مدارج عالی انسانی قرار دارد و برای تحول و اصلاح اساسی در جهان از عنایات خاص الهی برخوردار است که از آن جمله می‌توان به تحول و تربیت انسان‌های پاک و شایسته و با فضایل اخلاقی والا اشاره کرد. لذا حضرت مهدی(عج) پس از ظهور، با تربیت و راه‌نمایی خود، اخلاق مردم را به کمال خواهد رساند و تکامل اخلاق بشری در سطحی وسیع، انجام خواهد گرفت.
۷. تکامل فضایل انسانی
تکامل فضایل انسانی، یکی دیگر از ویژگی‌های حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) است. اصولاً حکومت جهانی صالحان، به محض تشکیل و استقرار، به پایداری و ثبات خواهد رسید و افراد صالح و فاضل، بلافاصله در جایگاه‌های مدیریتی جامعه قرار خواهند گرفت و به خدمت‌گزاری مردمان صالح خواهند پرداخت. این افراد، آمادگی تجربه و معرفت را که از آن به فضیلت یاد می‌کنیم، باید پیش از انقلاب جهانی، کسب کرده باشند. لذا ظهور و انقلاب جهانی حضرت، تنها زمانی نیست که ظلم و جور و بی‌عدالتی، زمین را فراگرفته باشد. مهم‌تر از آن، زمانی است که افراد شایسته و مفید به حال انقلاب و جامعه صالح، تربیت شوند و آماده یاری و امداد نهضت جهانی مهدی(عج) باشند.
در این مدینه فاضله اسلامی، تنها سخن از آسایش تن و وفور ثروت و رفاه مادی نیست، بلکه در این حکومت الهی و جهانی، تکامل و رشد انسان در گرو رشد متوازن تمامی ابعاد مختلف اوست. تربیت و پرورش روح انسان‌ها و توجه به اخلاق و فضایل معنوی که از اساسی‌ترین برنامه‌های ظهور به شمار می‌آید، در همین جهت معنا مییابد. لذا مدینه فاضله در عین آن‌که شهر عدالت است، شهر رفاه، امنیت، تربیت، سجایا و فضایل انسانی نیز خواهد بود؛ چنانکه در آن محیط، انسان‌های صالح تربیت می‌یابند تا جامعه‌ای آرمانی و صالح بنا نهند.
انسان‌ها در حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) علاوه بر دست‌یابی به غنای مالی، از غنای قلبی و روحی نیز بهره‌مند خواهند شد و در کنار اتمام نعمت و وفور ثروت، به اکمال اخلاق و فضیلت‌های انسانی نیز راه خواهند یافت. کینه‌های اخلاقی از قلب‌ها ریشه‌کن میگردد؛ دروغ، تزویر و نامردمی، در روابط اجتماعی جای خود را به یک‌رویی و یک‌رنگی می‌دهد. درواقع، در چنین بستری، رفاه، عدالت و امنیت نیز معنا مییابد و به حقیقت خویش می‌رسد. جز با این نگرش همه‌جانبه به انسان و در کنار هم چیدن اجزای حقیقی او، نمی‌توان به تعبیر رؤیای همیشگی انسان در تأسیس مدینه فاضله انسانی دست یافت.
آری! در دوران ظهور، حضرت مهدی(عج) روح و روان مردم را از تاریکی‌ها و آلودگی‌ها پاک کرده، چنان روح و روان آنان را تربیت خواهد نمود که صفات پست و ناپسند روحی و باطنی انسان‌ها، زایل خواهد شد و به جای آن صفات و اخلاق پسندیده و متعالی در وجودشان جای خواهد گرفت و در نهایت، فضایل الهی و انسانی در وجود مردمان عصر ظهور، تبلور خواهد یافت.
۸. برقراری دوستی و برادری
برقراری دوستی و برادری در میان مردم یکی دیگر از ویژگی‌های حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) است. امام باقر(ع) در این زمینه فرمود:
چون قائم قیام کند، دوستی و برادری برقرار می‌شود و هرکس، بدون ممانعت [و] به قدر حاجت از جیب برادرش [پول] برمی‌دارد.
بی‌شک ایجاد یک‌پارچگی، برادری و دوستی در میان انسان‌ها و نزدیک کردن دیده‌گاه‌ها، افکار و آمال آنها به یک‌دیگر، از خواسته‌ها و آرزوهای دست‌نیافتنی در وضعیت کنونی جهان است. اما با ظهور مصلح کل جهان، بینش و آگاهی مردم بالا خواهد رفت و با از بین رفتن منیت‌ها و خودخواهی‌ها، هم‌بستگی، دوستی و برادری در میان انسان‌ها به وجود خواهد آمد.
اساساً تربیت، اخلاق، دوستی و برادری میان همه انسان‌ها برای پیشرفت هر نوع حکومتی، خاصه حکومت‌های الهی، از مهم‌ترین جنبه‌ها به شمار می‌آید. از آن‌جا که پلیدی‌های اخلاقی، کینه‌توزی و… از خصایص و خوهای شیطانی است و از پایین بودن سطح فرهنگ انسانی سرچشمه می‌گیرد، با رشد تربیت و تکامل عقل، کینه‌ها به محبت و دوستی تبدیل می‌شود و انسان‌دوستی در روابط اجتماعی استوار میگردد.
در حکومت حضرت مهدی(عج) اخلاق و افکار مردم به حد اعلای خود می‌رسد و فضایل انسانی در میان مردم، تکامل مییابد. در نتیجه، پلیدی‌های اخلاقی و کوته‌بینی‌ها که منشأ بسیاری از درگیری‌های سیاسی و اجتماعی است، از بین خواهد رفت و جنگ و خون‌ریزی در میان آنان به پایان خواهد رسید و در نتیجه، برادری و دوستی با یک‌دیگر، در میان مردم در تمام امور زندگی برقرار خواهد شد. در آن زمان، پیوندهای ظاهری، جسمانی و معنوی، دل‌ها را استحکام می‌بخشد، به گونه‌ای که جهانیان به راستی به شکل یک خانه و مردمانش، هم‌چون اهل یک خانواده در می‌آیند.
در حکومت جهانی حضرت مهدی(عج)، چنان صلح و صفا و صمیمیت و اتحاد و اعتمادی حاکم خواهد شد که اگر کسی به پول نیاز داشت، دست در جیب برادر مؤمن خود خواهد کرد و به قدر نیاز پول بر خواهد داشت، بدون این‌که برادر مؤمنش، از او جلوگیری کند. در چنین جامعه‌ای، صلوات فرستادن و اظهار عشق و علاقه به خاندان عصمت و طهارت(ع)معیار تبادل کالا خواهد بود و این سرمایهای است که هرکس خواهد توانست از آن برخوردار شود.
۹. گسترش امنیت اجتماعی
گسترش امنیت اجتماعی یکی دیگر از ویژگی‌های حکومت جهانی مهدی(عج) است. مولا علی(ع) در حدیثی می‌فرماید:
… راه‌ها امن می‌شود، به طوری که زن از عراق تا شام می‌رود [و] قدم‌های خود را نمی‌گذارد، مگر بر روی گیاهان و از هیچ درنده و درنده‌خویی نمی‌ترسد. امنیت و آسایش از هر نظر دنیا را فرا می‌گیرد…
امنیت از جمله نیازهای اساسی بشری است که در هرم نیازهای وی، جایگاه ویژه‌ای دارد. درواقع این نیاز در ابعاد مختلف تجلی مییابد؛ امنیت اخلاقی، اقتصادی، حقوقی، اجتماعی و… . اصولاً اگر امنیت در بخش‌های گوناگون زندگی اجتماعی، یعنی بخش‌های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی پدید آید، زمینهساز فعالیت‌های صحیح فردی و گروهی می‌شود؛ زیرا در محیطهای امن و آرام، روابط اجتماعی بر قوانین استوار است و چیزی جای حق را نمیگیرد و حقوق افراد کاملاً رعایت می‌شود.
درواقع با امنیت اجتماعی، قانون بر جامعه حکومت می‌کند و مانع زورگویی و تجاوز میگردد، منافع مردم تأمین شده، افراد قدرت‌مند نمیتوانند به دیگران ستم کنند و نیز سرمایه‌داران بر جامعه تسلط ندارند و سرنوشت تهی‌دستان در دست آنان نیست.
اساساً جهان پیش از برقراری حکومت جهانی امام زمان(عج) به جهت خون‌ریزی‌های خودکامانی چون سفیانی، دچار ناامنی می‌شود، ولی با ظهور مهدی(عج)، آن حضرت در مدت کوتاهی، امنیت از دست رفته را در همه زمینه‌ها به جامعه جهانی باز می‌گرداند و مردم در محیطی پر از امنیت، به زندگی خود ادامه می‌دهند. از دیگر سو، امنیت کامل قضایی تا بدان‌جا برقرار می‌شود که کسی از این‌که ممکن است حقش پای‌مال شود، کوچک‌ترین بیمی ندارد. هم‌چنین راه‌ها به گونه‌ای امن می‌شود که زنان جوان از جایی به جایی دیگر، بدون همراه داشتن محرمی سفر می‌کنند و از هرگونه تعرض در امان هستند؛ هم چنانکه پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید:حکومت مهدی(عج) به گونه‌ای است که دو زن شبانه حرکت کرده، مسافرت می‌کنند و از بی‌عدالتی و ستم هراسی ندارند.
از آن‌جا که مال و ثروت منشأ بسیاری از گناهان، کشتارها، دشمنیها و قطع رابطههاست، یعنی افراد بی‌ایمان برای رسیدن به مال و ثروت، از ارتکاب هیچ عملی، پروا ندارند، با فراوانی امکانات مادی در آن زمان، کشتارها و نیز انواع فسادها و جرمها به کمترین حد خود خواهد رسید و امنیت کامل بر جامعه حاکم خواهد شد.
از دیگر سو، در دوران حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) به موزات تلاش آن حضرت، برای اصلاح امور و فداکاری یاران ایشان، خداوند به امدادهای غیبی خود که به زمان آن حضرت اختصاص دارد، خیر و برکت به مردم ارزانی خواهد کرد؛ به گونه‌ای که تمام شهرها، آباد و سرسبز خواهد گشت و عدالت چنان حاکم خواهد شد که هیچکس جرأت ظلم کردن به کسی را پیدا نخواهد کرد. در نتیجه، راه‌ها چنان امن خواهد شد که هرکس با هر چیز ارزش‌مندی که همراه داشته باشد، می‌تواند بدون ترس از سرقت سفر کند.
درواقع، امنیت در دوران حکومت آن حضرت تا جایی فراگیر می‌شود که صلح جهانی، در حد صلح در طبیعت حاکم می‌شود، یعنی حتی حیوانات درنده نیز از برکات و فراوانی نعمت، چنان بهره‌مند می‌شوند که نه‌تنها به دیگر انسان‌ها، بلکه به یک‌دیگر نیز تعرض نمی‌کنند؛ زیرا دعوای حیوانات اغلب برای گرسنگی است، لذا وقتی سیر باشند، در کنار یک‌دیگر با کمال امنیت زندگی می‌کنند. در نتیجه، در آن زمان، همه حیوانات چنان در امنیت و رفاه هستند که دعوا و ستیز آنان با هم از بین می‌رود.
ابنعباس درباره گسترش امنیت، در روزگار حضرت مهدی(عج) می‌گوید:
حتی در عصر ظهور گرگ، گوسفند را نمیدرد و شیر، گاو را از بین نمی‌برد و مار به انسان آسیبی نمیرساند و موش، انبانی را نمیجود و به آن دست‌برد نمیزند.
هم‌چنین مولا علی(ع) در این زمینه می‌فرماید:در آن زمان [که قائم قیام کند] گرگ و گوسفند در یک مکان زندگی می‌کنند؛ کودکان خردسال با مارها و عقرب‌ها بازی می‌کنند و آسیبی به آنها نمی‌رسد؛ شر از جهان رخت برمی‌بندد و تنها خیر و نیکی باقی می‌ماند.
مهدی موعود(عج) چنان امنیت اجتماعی به وجود می‌آورد که برای بشر، بی‌سابقه است. آن حضرت نگرانی و ترسها را نابود می‌سازد و کسانی را که در جامعه ایجاد نگرانی و ترس می‌کنند، کنار میزند. هم‌چنین، قانون و عدل را اجرا می‌کند و احترام به حقوق و ارزش انسان را در روابط اجتماعی استوار می‌سازد. از آن‌جا که در آن دوران امنیت در جامعه حاکم می‌شود، هیچکس از دیگری ترس و نگرانی نخواهد داشت، انسان‌ها به یک‌دیگر نزدیک خواهند شد و دوستی و مهربانی، جای دشمنی و کینه‌توزی را خواهد گرفت و رقابت انسان‌ها سالم و انسانی خواهد گردید و رشد اقتصادی در همه بخش‌های جامعه آشکار خواهد شد.
۱۰. گسترش رفاه اقتصادی و آسایش عمومی
رفاه اقتصادی و آسایش عمومی از دیگر ویژگی‌های حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) است، رسول خدا(ص) فرمود:در حکومت او (مهدی) چنان مردم در رفاه و آسایش به سر میبرند که هرگز نظیر آن دیده نشده است. مال به قدری فراوان می‌شود که هرکس نزد او بیاید، اموال فراوانی زیر پایش می‌ریزد.
در آن دوران، جامعه بشری واحدی تشکیل میگردد که در آن، همه مانند خانواده‌ای در کنار هم زندگی می‌کنند و تقسیم‌بندی جامعه‌های پیشرفته و جامعه‌های محروم و عقب‌مانده از بین می‌رود و همه جامعه‌ها و انسان‌ها به رشد و رفاه اقتصادی دست می‌یابند تا جایی که ابرقدرت‌ها دیگر وجود نخواهند داشت و بهبود زندگی و بی‌نیازی اقتصادی، نصیب همه انسان‌ها خواهد شد.
از دیگر سو، رفاه و تنعم در آن دوران به گونه‌ای خواهد رسید که دیگر نیازمندی، در سطح جامعه یافت نخواهد شد؛ زیرا توزیع عادلانه ثروت، جایی برای فقر و طبقه ضعیف باقی نمی‌گذارد. در یک کلام، مدینه فاضله اسلامی، آرمان‌شهر آسایش و رفاه همگانی خواهد بود که این آسایش، موجبات رشد و برتری معنوی و فکری و نیز رفاه و تنعم اقتصادی و مادی انسان را فراهم خواهد آورد.۲
امام صادق(ع) در مورد رفاه اقتصادی مردم آن زمان می‌فرماید:او (مهدی) به منادی دستور می‌دهد که در میان مردم اعلام کند، هرکس نیازی به مال دارد، برخیزد. از میان مردم، تنها یک نفر برمی‌خیزد. [حضرت] به او می‌فرماید: «برو نزد کلیددار و بگو مهدی به تو امر می‌فرماید که مالی به من بدهی.» کلیددار می‌گوید: «جامه‌ات را بیاور. او جامه‌اش را پهن می‌کند و آن را پر می‌کند.»
بدیهی است، حضرت مهدی(عج) برای رسیدن به این هدف بزرگ انسانی خویش، از عوامل مختلفی استفاده خواهد نمود تا همه مشکلات را از میان بردارد و به زندگی انسان‌ها سروسامان ببخشد.
از جمله این عوامل به موارد ذیل، می‌توان اشاره کرد:
یکم. برقراری عدالت اجتماعی
عدالت اجتماعی که قبلاً به آن اشاره شد، به معنای تعادل و هم‌سانی در تمام جریان‌های اقتصادی جامعه است. در پرتو چنین عدالتی، فاصله‌های اقتصادی از میان می‌رود و دیگر افراد تهی‌دست و محروم فراوان و سرمایه‌دار اندک یافت نمی‌شود.
دوم. اجرای اصل مساوات
رعایت قاطع اصل مساوات نیز تساوی ثروت‌ها و برابری در پخش کالاها و مواد مورد نیاز همه مردم را موجب میگردد و از جمع شدن و تراکم و اسراف‌کاری گروهی از مردم مانع می‌شود و زمینه‌های کمبود و نیازمندی را برطرف می‌سازد.
سوم. عمران و آبادانی زمین
آبادانی و بهره‌برداری از امکانات تا حد امکان، از دیگر عوامل است. در دوران پیش از ظهور، با وجود پیشرفت علوم مختلف، از همه قابلیت‌ها به نحو مطلوب استفاده نمی‌شود، مانند استفاده مناسب از زمین‌های کشاورزی و ذخیره آب‌های جاری.
هم‌چنین در بعضی مناطق به علت نفوذ استعمار و وابستگی و محرومیت، از امکانات استفاده نشده است، اما در دوران ظهور، از تمام زمین‌ها و آب‌ها استفاده خواهد شد و همه‌جا آباد و خرم خواهد گشت.
چهارم. بازپس‌گیری ثروت‌های غصب‌شده
برداشتن طاغیان و زورگویان و بازپس‌گرفتن سرمایه‌ها و ثروت‌های آنها که از راه‌های نامشروع و نادرست به دست آورده‌اند، از دیگر اقدامات مهدی موعود(عج) است. آن حضرت، این سرمایه‌ها را در راه آسایش و رفاه جامعه و تمامی مردم به کار می‌برد و همه محرومان و تهی‌دستان را از این اموال بهره‌مند می‌سازد.
پنجم. کنترل و نظارت دقیق مرکزی
کنترل و نظارت دقیق بر حاکمیت مرکزی جهان از جمله اقدامات حضرت مهدی(عج) برای رسیدن به رفاه اقتصادی و آسایش عمومی است. آن حضرت با تشکیل یک مرکز، تمام منابع ثروت و درآمد جامعه را بدون هیچ‌گونه فرقی در اختیار کل افراد بشر قرار خواهد داد و همه امکانات را به تساوی، میان مردم تقسیم خواهد کرد و با این کنترل دقیق، دولت‌های ظلم و کفر و سرمایه‌داران که عوامل اصلی فقر و محرومیت هستند، از میان خواهند رفت. لذا در آن دوران، آن‌گونه نخواهد بود که بخش‌هایی از جامعه، عقب‌مانده، فقیر، بی‌سواد و مریض باشند و بخش‌هایی ثروت‌مند و در حد بالای خدمات بهداشتی و رفاهی به سر برند.۱
۱۱. گسترش نعمات و برکات الهی
گسترش رحمت و برکات الهی از دیگر ویژگی‌های حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) است. مولا علی(ع) در این زمینه می‌فرماید:
سوگند به خدایی که دانه را شکافت و انسان را آفرید! در آن زمان همه در اوج قدرت و نعمت زندگی خواهند کرد و از دنیا نخواهند رفت، مگر این‌که هزار فرزند بر آنها متولد شود…
اساساً میان رحمت‌های الهی و برکات آسمانی و زمینی، از یک‌سو و عمل‌کرد مردم در روی زمین از سوی دیگر، رابطه‌ای تنگاتنگ برقرار است، یعنی اگر مردم، اهل تقوا، ایمان و عمل صالح باشند، خداوند متعال نیز از زمین و آسمان، برکت‌ها و رحمت‌های خویش را بر آنها نازل می‌فرماید، ولی اگر مردم برعکس عمل کنند، نتیجه معکوس می‌گیرند؛ چنانکه قرآن کریم به این حقیقت اشاره می‌فرماید:
«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُواْ وَاتَّقَواْ لَفَتَحْنَا عَلَیهِم بَرَکَاتٍ مِّنَ السَّمَاء وَالأَرْضِ وَلَکِن کَذَّبُواْ فَأَخَذْنَاهُم بِمَا کَانُواْ یکْسِبُونَ»؛
و اگر مردم شهرها ایمان آورده و به تقوا گراییده بودند، قطعاً برکاتى از آسمان و زمین برایشان مىگشودیم، ولى تکذیب کردند؛ پس به [کیفر] دستاوردشان [گریبان] آنان را گرفتیم.
با توجه به این‌که در حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) علم، عدالت، حق، ایمان و تقوا در میان مردم گسترش مییابد، خداوند نیز رحمت و برکات فراوان خویش را فزونی می‌دهد تا جایی که همه از آن بهره‌مند می‌گردند. علاوه بر این، کیفیت نعمت، در سطح بسیار مطلوبی خواهد بود و خوراکیها، پوشیدنیها، دیدنیها و سایر لذت‌ها از نظر لذتبخشی در سطح بالایی قرار خواهد گرفت و هم‌چنین از لحاظ تنوع، چون زمین هرچه دارد، از درون خود بیرون خواهد ریخت و آسمان از دادن باران، دریغ نخواهد ورزید و انسان‌ها نیز در کار خویش با آگاهی و بینش، علم و تقوا عمل خواهند کرد، همه مردمان از این دو عامل، در جهت بهبود نعمتهای الهی و تنوع آنها بیشترین استفاده را خواهند کرد.
از جمله این نعمت‌ها و برکات الهی، به موارد ذیل می‌توان اشاره کرد:
بارندگی فراوان
رسول خدا(ص) فرمودند:امت من در دوران ظهور حضرت مهدی(عج) از چنان نعمتی برخوردار می‌شوند که تا آن روز مانندش را ندیده‌اند؛ آسمان برایشان بسیار می‌بارد.
بدیهی است، در دوران ظهور به علت گسترش ایمان، تقوا، انسان‌دوستی و ایثار در میان مردم، خداوند رحمتها و برکات خویش را به صورت بارش باران بر مردم نازل خواهد نمود تا جایی که بر اثر بارش فراوان، هوا باطراوت و مطلوب خواهد گشت؛ سفره‌های آب‌های زیرزمینی غنی شده، دریاچه‌ها، رودخانه، تالاب‌ها و… زنده خواهند شد و نه تنها مردم آن زمان با کمال آرامش و نشاط، زندگی مسرت‌بخشی خواهند داشت، بلکه مردگان، در درون قبرهای خود شاد و خوش‌حال خواهند شد و نیز حیوانات در کمال سرور و شادی زندگی خواهند کرد.
ظاهر شدن ذخایر زمین
رسول خدا(ص) فرمود:زمین جگرگوشه‌های (گنج‌ها و معادن) خود را برای آن حضرت (مهدی) ظاهر می‌سازد و ثروت، چنان فزونی یابد که قابل شمارش نباشد.
در دوران ظهور و در حکومت جهانی حضرت مهدی(عج)، معادن و گنج‌ها استخراج خواهد شد و همه مردم از آن منتفع شده، هیچ فقیری در زمین باقی نخواهد ماند. در واقع، این پیشرفت‌ها و سرافرازی مسلمانان در حکومت حضرت مهدی(عج) در زمینه‌های مختلف، نصیب مستضعفان عالم خواهد شد که می‌توان در آن میان، از پیشرفتهای عظیم اقتصادی، کشاورزی، دام‌پروری، آبادانی و بهداشت نام برد تا جایی که محصولات باغی و کشاورزی به حد وفور خواهد رسید و چنین امری، پس از بارندگی فراوان و به موقع، امری طبیعی و مورد توقع است؛
چنانکه رسول خدا(ص) می‌فرماید:… و زمین همه گیاهان خویش را می‌رویاند.
نتیجه این عوامل یعنی ظاهر شدن برکات زمین و خارج شدن گنج‌ها، این است که در آن دوران، به جهت اجرای عدالت، نه آسمان از ریزش برکاتش بر مردم دریغ می‌ورزد و نه زمین امساک می‌کند، بلکه هرچه دارند در اختیار بشر قرار می‌دهند. از این‌رو، هم مسئله زراعت و کشاورزی به اوج ترقی خواهد رسید و هم تمام منابع زیرزمینی، کشف و از آنها استفاده خواهد شد؛ در نتیجه درآمد سرانه افراد، آن‌قدر بالا خواهد رفت که در هیچ جامعه‌ای، فقیری پیدا نخواهد شد و همه به سر حد بی‌نیازی خواهند رسید. مولا علی(ع) در این زمینه می‌فرماید:در عصر حضرت مهدی(عج) انسان، یک مُد کار می‌کند و هفت‌صد مُد برداشت می‌کند.
۱۲. شکوفایی علم و دانش
شکوفایی علم و دانش یکی دیگر از ویژگی‌های حکومت جهانی مهدی(عج) است. امام باقر(ع) می‌فرماید:
هنگامی که قائم ما قیام کند، دستش را بر سر بندگان گذارد و عقول آنها را با آن کامل و افکارشان را پرورش داده، تکمیل می‌کند.
اساساً از آغاز تاریخ تاکنون، انسان‌ها همواره به کارهای فرهنگی و علمی پرداخته‌اند و تجربه‌ها و دانش‌هایی به دست آورده‌اند که در میان این آموخته‌ها، آموزش‌ها و دستورهای پیامبران جایگاه ویژه‌ای دارد. درواقع، گسترش علم و دانایی یکی از اصول و هدف‌های اصلی انبیاست؛ چنانکه آنان انسان‌ها را به فراگیری علم در تمام زمینه‌ها دعوت کرده‌اند. در سایه این دستورها بود که انسان به تفکر و تعقل پرداخت و در هر رشته از علوم، به مسائل جدیدی رسید و علوم گسترش فراوانی یافت و بدین‌گونه تا قرن حاضر پیش آمد.
امروزه این علوم، بسیاری از مشکلات انسان‌ها را حل کرده و وسایل زندگی بهتر را پدید آورده و انسان در همه بخش‌های زندگی خود از آنها استفاده فراوانی برده است، ولی متأسفانه این پیشرفت‌ها فقط در مسائل مادی جهان و زندگی مادی انسان کارساز بوده، اما در بُعد معنوی، هیچ سودی نصیب انسان نمی‌شود.
در صورتی که در دوران ظهور، در پرتو ارشاد و هدایت حضرت مهدی(عج) و با عنایات ایشان، مغزها در مسیر کمال به حرکت در خواهند آمد و اندیشه‌ها شکوفا خواهد شد؛ کوته‌بینی‌ها، تنگ‌نظری‌ها و افکار پست و پلید که سرچشمه بسیاری از تضادها و برخوردهای خشونت‌آمیز اجتماعی است، برطرف خواهد گردید؛ مردمی بلندنظر، با افکاری باز و سینه‌هایی گشاده و همتی والا و بینشی وسیع پرورش خواهند یافت.
اساساً در روزگار حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) دانش و فرهنگ اسلامی، به قدری شکوفا می‌شود که در وصف نیاید تا جایی که از لطف خداوند، معارف اسلامی، معنویت و اخلاق، به حد اعلای خود خواهد رسید و این همه به مدد علومی است که در ید بیضای آن حضرت قرار دارد؛ زیرا آن حضرت، خزانه‌دار علم الهی هستند، یعنی تمام علوم نزد ایشان است و همه عالم، محتاج علم آن وجود مقدس هستند و همه باید در مقابلش زانوی ادب بزنند تا از ذره‌ای از خزانه علمش بهره برند؛ چنانکه مولا علی(ع) به کمیل فرمود:
ای کمیل! هیچ علمی نیست، مگر این‌که من افتتاح او کردم و قائم ختم می‌کند.
و نیز فرمود:[مهدی] علم را در قلوب مؤمنین قذف می‌کند (می‌اندازد)، پس هیچ مؤمنی به برادر خود در هیچ علمی محتاج نیست. پس در آن روز، تأویل آین آیه ظاهر می‌شود: «یُغنِ اللهُ کُلّاً مِن سَعَتِه»؛ «بی‌نیاز می‌سازد، خداوند هرکس را از سعت خود».
بی‌شک، هیچ برنامه‌ای بدون جهش فکری و فرهنگی، پایا و پویا نخواهد بود و رشد و تکامل لازم را نخواهد یافت، لذا نخستین گام در تحقق بخشیدن به چنین هدفی، اقدام به انقلابی فرهنگی است که افکار را از دو سو به حرکت درآورد: از طرفی، در زمینه علوم و دانش‌هایی که مورد نیاز جامعه آباد و آزاد و سالم است که این ساخت مادی و روبنایی حکومت مهدی(عج) خواهد بود. از سوی دیگر، در زمینه آگاهی به اصول زندگی صحیح انسانی آمیخته با ایمان است که ساخت معنوی و زیربنایی حکومت مهدی موعود(عج) را شامل می‌شود که این از جمله مسائل بنیادین و زیربنایی حکومت آن حضرت، خواهد بود.
درواقع، علم و دانش در زمان ظهور، به حد کمال خواهد رسید و دریچه‌های حکمت و دانش‌ها به روی بشر گشوده خواهد شد تا جایی که زنان نیز در خانه‌های خود به کتاب خدا و سنت پیامبر(ص) حکم خواهند کرد. امام باقر(ع) در این‌باره می‌فرماید:در آن زمان، حکمت و دانش بدیشان ارزانی می‌شود تا جایی که زنان، در خانه خود به کتاب خدا و سنت پیامبر حکم خواهند کرد.
از دیگر سو، با ظهور مهدی(عج) و با رعایت دقیق مسائل بهداشتی، اجتماعی و روانی، پیشرفت علم و دانش در زمینه‌های پزشکی و معالجه بیماران چنان گسترش مییابد که هر نوع مرض سختی، معالجه و پیش‌گیری می‌شود؛ امراضی که امروزه بشر دچار آن است و هر سال هزاران نفر را به کام خود فرو می‌برد، درمان میگردد تا جایی که هیچ کور و زمین‌گیر و بیماری، در زمین نخواهد ماند. امام سجاد(ع) می‌فرماید:وقتی قائم ما قیام کند، خداوند متعال از برکت وجود آن حضرت، تمام سختی‌ها و امراض را از بین خواهد برد.
وقتی خداوند نور مطلق ملکوتش را در عالم وجود به وسیله مصدر کون و مکان، حضرت ولی‌عصر(عج) به ظهور برساند، چشم و گوش دل مؤمنان با نور ولایت باز خواهد شد و شناخت و معرفت معبود، عشق را به وجود خواهد آورد و همه بندگان از عشق پروردگار، سر از پا نخواهند شناخت و با وجود این توانایی و نور ایمان، دیگر، ناتوانی در علوم و دانش و دیگر مسائل، برایشان مفهومی نخواهد داشت.
۱۳. ارتباطات پیشرفته
ارتباطات پیشرفته یکی دیگر از ویژگی‌های حکومت جهانی مهدی(عج) است. امام صادق(ع) در حدیثی می‌فرماید:
وقتی کارها به صاحب اصلی ولایت (حضرت مهدی) برسد، خداوند هر نقطه فرورفته‌ای از زمین را برای او مرتفع [می‌کند] و هر نقطه مرتفعی را پایین می‌برد؛ آن‌چنان‌که تمام دنیا نزد او به منزله کف دستش خواهد بود. کدام یک از شماها اگر در کف دستش مویی باشد، آن را نمی‌بیند؟
بدیهی است، در عصر ظهور به سبب جهش علمی و پیشرفت فن‌آوری و صنعت، وسایل ارتباطات و اطلاعات آن‌قدر پیشرفته خواهد شد که دنیا را هم‌چون کف دست نشان خواهد داد؛ چنانکه برای آگاهی به اقصی نقاط کشور، دیگر به وسایل و ابزار ارتباطی امروزی نیازی نخواهد بود. بدین معنا که پیشرفت تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات که آن را مهم‌ترین عامل در آن دوران یاد می‌کنند، کامل خواهد شد، به گونه‌ای که همگان در آنِ واحد از طریق امواج صوتی، پیام‌ها را دریافت خواهند نمود. از این‌رو، حکومت مرکزی، به کل عالم که تحت حکومت واحد هستند، تسلط کامل خواهد داشت و به موقع و بدون فوت وقت، وارد عمل شده، مشکلات را حل خواهد نمود و هرگونه توطئه و فساد را در نطفه، خفه خواهد ساخت.
در حقیقت، پس از ظهور حضرت مهدی(عج) وسایل ارتباطات و اطلاعات، پیشرفت تصورناپذیر و شگفت‌انگیزی خواهند کرد. ابزار صنعتی که کارها را به خوبی و راحتی و بدون اتلاف وقت انجام می‌دهد، در اختیار همگان قرار خواهد گرفت؛ از جمله صدا و سیما، چنان مدرن و مجهز می‌شود که اصحاب آن حضرت، پیام‌ها و مطالب خود را هرچند از فاصله دور، در کوتاه‌ترین زمان به مخاطبان خواهند رساند. لذا در آن زمان، دیگر به تلفن، تلگراف و پست تصویری نیازی نیست؛ چون ا‌ینها در مقایسه با ابزارهای جدید، بسیار قدیمی به حساب خواهند آمد و هرکس سخنی دارد، بدون مراجعه به پست و مخابرات، با طرف مقابل، در هر کجای زمین که باشد، در میان خواهد گذارد و او را مشاهده کرده، با وی صحبت خواهد نمود. مهم‌تر از آن، بین امام مهدی(عج) و مردم، نامه‌رسانی وجود نخواهد داشت و مردم در هر نقطه‌ای از کره زمین باشند، امام را مشاهده خواهد کرد و امام با آنان سخن خواهند گفت. امام صادق(ع) این مسئله را به روشنی تبیین کرده، می‌فرماید:زمانی که قائم ما قیام کند، خداوند به چشم و گوش شیعیان ما چنان قدرتی عطا می‌کند که حضرت مهدی از هرجا با آنها صحبت کند، آنها می‌شنوند و هرجا باشد، او را می‌بینند.
باید بگوییم این مسئله به امام و رعیت اختصاص ندارد، بلکه مردم عادی نیز در هرکجای عالم باشند، چنان‌چه اراده کنند، خواهند توانست یک‌دیگر را مشاهده نمایند و با هم سخن بگویند؛ در حالی‌که یکی در مشرق عالم و دیگری در مغرب آن خواهد بود. امام صادق(ع) در حدیثی می‌فرماید:مؤمن در زمان حضرت مهدی در حالی‌که در مشرق است، برادر خود را در مغرب می‌بیند و هم‌چنین کسی‌که در مغرب است، برادرش را در مشرق مشاهده می‌کند.
بدیهی است، در حکومت جهانی مهدی(عج)، سیستم نیرومند و مجهزی برای انتقال تصویرها به وجود خواهد آمد که شاید تصور آن، امروزه برای ما مشکل باشد. در آن زمان، تمام جهان به منزله کف دست خواهد شد و پستی‌ها و بلندی‌های کره زمین، مانع از رؤیت موجودات روی زمین نخواهد بود.
البته حکومت واحد جهانی بدون چنین سلطه اطلاعاتی و ارتباطی بر تمام کره زمین، نخواهد توانست صلح، امنیت، عدالت و… را به صورت همه‌جانبه، در همه جهان برقرار سازد؛ زیرا برای اداره چنان حکومتی، امکانات زیادی لازم است که خداوند آنها را در اختیار آن حضرت و تشکیلاتش، قرار خواهد داد.
از دیگر سو، در حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) ارتباط مستقیم، نه تنها در سطح حکومت، بلکه در میان عموم نیز عملی می‌شود تا جایی که وسایل انتقال صدا و تصویر، به طور همگانی، ساده و آسان در اختیار همه پیروان آن حضرت، قرار خواهد گرفت و مسائل جاری در حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) بدون نیاز به کاغذبازی، حل‌وفصل خواهد شد؛ زیرا همه دستورها و برنامه‌ها با سیستم «شهود و حضور» ابلاغ و اجرا خواهد گردید.
درواقع، این موضوع در روایات اهل‌بیت(ع)به خوبی تبیین شده است. امام باقر(ع) در حدیثی می‌فرماید:حضرت مهدی از این جهت مهدی نامیده شده است که به امور مخفی و پنهان هدایت می‌شود تا آن‌جا که گاه او به سراغ کسی می‌فرستد که مردم او را بی‌گناه دانسته و به قتل می‌رساند [زیرا آن حضرت] از گناه نهانی او همانند قتل نفس که موجب قصاص است، آگاه است و تا آن‌جا که برخی از مردم هنگامی که درون خانه خود سخن می‌گویند، می‌ترسند دیوار بر ضد آنها شهادت دهد.
این حدیث، گواه آن است که در عصر حکومت مهدی(عج) نیکان و پاکان در نهایت آزادی به سر خواهند برد، ولی خلاف‌کاران، چنان تحت کنترل خواهند بود که ممکن است امواج صوتی آنان، با وسایل پیشرفتهای از دیوار خانه‌هایشان باز گرفته شود و به هنگام لزوم، می‌توان فهمید که آنها در درون خانه چه گفته‌اند.
اگر در گذشته، درک مضمون این احادیث با تردیدهای علمی روبه‌رو بود، امروزه توسعه و پیشرفت خیره‌کننده تکنولوژی اطلاعات و ارتباطی، این مضامین را تأیید می‌کند و کمترین تردیدی برای آن باقی نمی‌گذارد.
این پیشرفتهای عظیم در حکومت جهانی مهدی(عج) محصول تکامل علمی عصر بعد از ظهور است، نه اعجاز؛ زیرا زندگی بشر در این عالم، باید مطابق سنت‌های طبیعی باشد، نه اعجازی که امری استثنایی و برای موارد ضروری و فوق‌العاده است، آن هم در مسیر اثبات حقانیت دعوت نبوت یا امامت.
در پرتو چنین جامعه‌ای است که مردمانی با افکار و اندیشه‌های بلند و بینش وسیع تربیت می‌شوند که بیش از پیش حاکمیت جهانی اسلام و برخورداری از جامعه‌ای همراه با ثبات و عدالت را فراهم می‌آورند تا جایی که شهروندان این جامعه، در پرتو عقلانیت ناشی از تعالیم عصر ظهور و با پشتوانه توسعه علمی، به تعامل و برقراری روابط اجتماعی در سایه حکومت مهدوی همت می‌گمارند.
۱۴. امکان سفر به فضا
امکان سفر به فضا از دیگر ویژگی‌های حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) است؛ چنانکه امام باقر(ع) فرمود:برای صاحب و سرور شما مهدی، آن وسیله سرکش ذخیره شده است.
راوی گوید: «منظور از وسیله سرکش چیست؟»
امام فرمود: «ابری است که در آن غرش رعد و شدت صاعقه یا برق است. او بر این وسیله سوار می‌شود. آگاه باشید! او به زودی بر ابرها سوار می‌شود و به آسمان‌ها و زمین‌های هفت‌گانه صعود می‌کند».
بدیهی است، در عصر ظهور، به سبب وسایل فوق‌مدرنی که در اختیار مردم قرار می‌گیرد، سفر به فضا و کرات بالا، همانند سفرهای زمینی، امری عادی خواهد شد. این روایت، سفر به آسمان‌ها را برای خود آن حضرت می‌داند، ولی ظاهراً وضع آن زمان، به گونه‌ای خواهد بود که سفر به آسمان‌ها همانند سفر از قارهای به قاره دیگر در عصر ما بوده و امکانات سفر به فضا، در اختیار همه قرار خواهد گرفت؛ یعنی زندگی بر روی زمین در آن مدینه فاضله، وارد مرحله جدیدی خواهد شد که به طور کلی، با وضعیت گذشته فرق دارد.
بی‌شک، منظور از ابر در این روایت ابر معمولی نیست؛ زیرا با ابرهای معمولی، نمی‌توان سفر فضایی کرد؛ چون آنها در جو زمین در حرکتند و با زمین فاصله چندانی ندارند و نمیتوانند از آن بالاتر روند. پس منظور وسیله فوق‌العاده سریعی است که در آسمان، به صورت تودهای فشرده از ابر به نظر می‌رسد و غرشی همانند رعد، و قدرت و شدتی هم‌چون صاعقه دارد و به هنگام حرکت، دل آسمان را با نیروی فوق‌العاده خود میشکافد و به پیش می‌رود و می‌تواند تا هر نقطه‌ای از آسمان حرکت کند. لذا وسیلهای فوق‌مدرن بوده که شبیه آن در وسایل کنونی وجود ندارد و از تصور ما بیرون است.
امروزه بشر به پیشرفتهایی در صنایع و نرمافزار دست یافته که اگر در گذشته صورت می‌گرفت، پذیرش آن تنها از طریق اعجاز، پذیرفته میشد. از این‌رو، پیشرفتهای آن عصر برای مردم امروز ما نیز به آسانی تصورشدنی نیست تا جایی که عده‌ای، آن را از باب اعجاز حضرت مهدی(عج) قبول می‌کنند.
نتیجه
حکومتی که در مدینه فاضله اسلامی و در عصر حاکمیت حضرت مهدی(عج) مستقر خواهد شد، در تمام جهات با حکومت‌های موجود در عالم فرق دارد. حاکم، نوع حکومت، قوانین و نظامات جاری در آن با حکومت‌های موجود در عالم هیچ شباهتی ندارد؛ چنانکه نوع حکومتش الهی و بر مبنای ایمان به خدای یگانه و توحید خالص است و هدفی جز متحد کردن جماعت‌ها و ملت‌ها، برداشتن دیوارهای امتیازات و اعتبارات بیهوده، برقرار کردن توحید کلمه و ایجاد هم‌کاری و ارتباط بین مردم ندارد. حاکم آن نیز امام معصوم، احیاکننده شریعت نبوی و مجری قوانین اسلامی و دستورهای الهی است.
اداره کشوری به مساحت جهان، تنها از کسی ساخته است که از جانب خداوند مدد شود و او همان مسیحای یهودیان و نصارا، سوشیانت زرتشتیان، موعود و منجی ادیان و مهدی صاحب‌الزمان مسلمانان است. او می‌آید تا حکومت زمین را به وارثان واقعی خود یعنی مستضعفان، باز گرداند. تشکیل دولت مستضعفان و تحقق بخشیدن به آرمان والا و الهی حکومت فرودستان و عقب‌نگه‌داشته‌شدگان، از برنامه‌های اصلی و اقدام‌های اساسی و تردیدناپذیر امام موعود(عج) است. در جامعه و نظامی که امام مهدی(عج) بنیاد می‌نهد، زمام همه امور در دست طبقات محروم است و مستضعفان بر آن حکم می‌رانند و به اداره جامعه می‌پردازند. چنین آرمانی هدف اصلی همه ادیان آسمانی به ویژه اسلام بوده است.
در این حکومت جهانی، تمامی اختلافات نژادی، طبقاتی، ملی، وطنی، جغرافیایی، مسلکی، حزبی و زبانی از میان خواهد رفت و سبب امتیاز، افتخار و اعتبار نخواهد بود و حتی در آن حکومت، اختلافات دینی نیز کنار گذاشته خواهد شد و همه مردم در زیر پرچم اسلام، تسلیم فرمان خدا خواهند بود. در این حکومت واحد جهانی، کره زمین با یک حاکم، یک نوع حکومت و با یک شیوه و روش عادلانه اداره خواهد شد. اسلام چنین حکومتی را برای بشر پیش‌بینی کرده و در حدودی که وظیفه تشریع است، مقدمات آن را فراهم ساخته و عملی شدن آن را به آماده شدن زمینه کامل آن موکول کرده است.
منابع
۱. قرآن کریم.
۲. محمّد معین، فرهنگ معین، انتشارات امیرکبیر، تهران ۱۳۶۰.
۳. کلینی، اصول کافی، ج1، اسلامیه.
۴. شیخ صدوق، کمال‌الدین و اتمام‌النعمه، ج1، نشر اسلامی، قم، بی‌تا.
۵. شیخ عباس قمی، سفینه‌البحار، ج1، نجف ۱۳۵۵.
۶. لطف‌الله صافی گلپایگانی، منتخب الاثر فی علامه مهدی ثانی‌عشر،چاپ احیاء التراث، بی‌تا.
۷. یوسف بن یحیی‌علی‌بن عبدالعزیز مقدس الشافعی السلمی، عقدالدرر فی اخبار المنتظر.
۸. شیخ علی یزدی حائری، الزام الناصب فی اثبات الحجه الغائب، تهران ۱۳۵۱.
۹. سیدبن طاووس، الملاحم و الفتن.
۱۰. شیخ مفید، الارشاد، ج2، احیاء التراث، ۱۳۵۳.
۱۱. سیدهاشم بحرانی، تفسیر البرهان، ج2، بی‌تا.
۱۲. شیخ حر عاملی، اثبات الهداه، ج7.
، چاپ چهارم: حاذق، قم:۱۳. استاد عباس آقایی، اسرار آفرینش اهل‌بیت ۱۳۸۱.
۱۴. عبدالرحمن انصاری، در انتظار خورشید ولایت، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۳۷۲.
۱۵. حبیب‌الله احمدی، امام علی(ع) و جمهوریت، چاپ اوّل: فاطیما، قم ۱۳۷۹.
۱۶. اسدالله بیات، نظام سیاسی اسلام، سروش، تهران ۱۳۶۷.
۱۷. احمد جهان بزرگی، اصول سیاست و حکومت، پژوهش‌گاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران ۱۳۷۸.
۱۸. محمّدرضا حکیمی، خورشید مغرب، چاپ بیست و سوم: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران ۱۳۸۱.
۱۹. شیخ جواد خراسانی، مهدی منتظر، بنیاد پژوهش‌های علمی و فرهنگی نورالاصفیاء، قم ۱۳۷۰.
۲۰. سید عبدالحسین دستغیب شیرازی، مهدی موعود(عج)، چاپ سوم: دفتر انتشارات اسلامی، قم ۱۳۷۰.
۲۱. علی دوانی، موعودی که جهان در انتظار اوست، چاپ چهارم: دبیرخانه دائمی اجلاس حضرت مهدی(عج)، ۱۳۸۵.
۲۲. حسن رحیم‌پور، مهدی(عج) ده انقلاب در یک انقلاب، چاپ دوم: انتشارات صدا و سیما، تهران ۱۳۸۱.
۲۳. علی ربانی گلپایگانی، دین و دولت، پژوهش‌گاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران ۱۳۷۷.
۲۴. لطف‌الله صافی گلپایگانی، امامت و مهدویت، ج2، انتشارات حضرت ، قم ۱۳۷۷.3معصومه
۲۵. ناصر مکارم شیرازی، حکومت جهانی مهدی، چاپ یازدهم: نسل جوان، قم ۱۳۸۰.
۲۶. محمّدجواد صالحی، جهانی‌شدن و دین فرصت‌ها و چالش‌ها، احیاگران، قم ۱۳۸۲.
۲۷. ابوالفضل قاضی، حقوق‌های سیاسی و نهادهای سیاسی، ج1، دانشگاه تهران، تهران ۱۳۶۸.
۲۸. سیدحسین موسوی زنجانی، بحث ظهور حضرت ولی عصر(عج) از نگاهی دیگر، چاپ دوم: سلسبیل، ۱۳۸۴.
۲۹. محمّدعلی مبشر، توجه به حضرت ولی عصر امام زمان(عج)، بوستان دانش، قم ۱۳۸۴.
۳۰. مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علمیه قم، معارف مهدوی، چاپ اوّل: دبیرخانه دائمی اجلاس حضرت مهدی(عج)، ۱۳۸۵.
۳۱. مرکز تحقیقات اسلامی نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران، نظام سیاسی اجتماعی اسلام، چاپ چهارم: معاونت آموزش سازمان عقیدتی سیاسی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، ۱۳۷۷.
۳۲. مرکز تحقیقات اسلامی نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران، انقلاب‌های اسلامی و انقلاب‌های جهان، چاپ اوّل: معاونت آموزش سازمان عقیدتی ساسی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، ۱۳۷۶.
۳۳. مرکز تحقیقات اسلامی سپاه، نهضت انتظار و انقلاب اسلامی، معاونت آموزش نیروی مقاومت بسیج سپاه، تهران ۱۳۸۱.
۳۴. هاشمی شهیدی، ظهور حضرت مهدی(عج) از دیدگاه اسلام و مذاهب و ملل جهان، تهران ۱۳۷۵.
۳۵. فصل‌نامه علمی و تخصصی انتظار، سال اوّل، ش ۲، زمستان ۸۰.
۳۶. فصل‌نامه علمی و تخصصی انتظار، سال دوم، ش ۴ و6، تابستان81
برگرفته از سایت :المهدویه
