عصر انتظار
به نام خدا
قسمت اول : مهدویت از نظر اهل سنت
اهل سنت به این مورد که حضرت مهدی (ع) فرزند بلافصل امام عسکری (ع) و دوازدهمین امام شیعیان باشد اعتقاد ندارند ، اما دراین که آن حضرت از نسل پیامبر و از فرزندان حضرت زهرای اطهر (س) است و زمین را پر از عدل و داد خواهد کرد ، شکی ندارند . نیز معتقدند که حضرت عیسی (ع) از آسمان نازل خواهد شد و در پشت سر آن حضرت نماز خواهد خواند ، مردم در عصر ظهور آن حضرت در رفاه زندگی می کنند و عقیده دارند که امام مهدی ، حسینی و از نسل اوست و خصلت های امام حسین (ع) در آن حضرت است . در این زمینه روایات متواتر زیادی در مآخذ اهل سنت ، مثل کتب صحاح سته مسانید اهل سنت وارد شده است که به عنوان نمونه به گفته بعضی از بزرگان آن ها اشاره می کنم .
۱) حافظ شافعی متوفای ۶۵۸ هجری قمری
در کتاب فتح الباری که در شرح صحیح بخاری نوشته است ، می گوید : « تواترت الاخبار بأن المهدی من هذه الأمه و ان عیسی (ع) سینزل و یصلی خلفه » (۱) یعنی در اخبار متواتر آمده است که حضرت مهدی (ع) از میان امت اسلامی است و حضرت عیسی (ع) به زودی از آسمان نازل خواهد شد و در پشت سر حضرت مهدی (ع) نماز خواهد خواند .
۲) حافظ ابو عبدالله گنجی شافعی متوفای ۶۵۸ هجری قمری در کتاب « البیان » می گوید : « تواترت الاخبار و استغاثت بکثره رواتها عن المصطفی فی امر مهدی (ع) » (۲)
اخبار ِپی در پی و فراوان از محمد مصطفی (ع) درباره ی حضرت مهدی (ع) نقل شده است .
قمست دوم : مهدویت از دیدگاه شیعیان
اما از نظر ما ِپیروان مکتب تشیع ، بحث انتظار موعود الهی یک امر بسیار مهم ، مقدس و قطعی است . قبل از این که به آیات و روایات پیرامون این موضوع بپردازم ، این مقدمه را ضروری می دانم که بعضی از واژه های عقیدتی است که اگر مفهوم صحیح آن روشن نشود ، چه بسا در عقیده جنبه تخریبی پیدا کند و موجب انحراف در دین گردد ؛ واژه هایی مانند شفاعت ، تقیه ، صبر که اگر به مفهوم واقعی آن پی نبریم نه تنها اثر مثبت ندارد ، بلکه به عنوان یک انحراف در عقیده باعث تخریب اعتقادات هم خواهد شد .
یکی از این واژه ها واژه ی انتظار است . درباره ی انتظار می توان دو مفهوم قائل شد ؛ یکی مفهوم منفی و دیگری مفهوم مثبت و صحیح است . مفهوم منفی انتظار در میان بعضی از پیروان عقیده به ظهور حضرت مهدی (ع) این گونه است که معتقدند چون پایان کار عالم به وسیله ی مصلح جهانی و الهی است ، ما به عنوان منتظران آن مصلح و آن رهبر عدل الهی هستیم وخود هیچ رسالتی در اصلاح جامعه نداریم ، بنابراین نابسامانی های اجتماعی ، دینی ، اخلاقی و اعتقادی و امور جهان را باید به انتظار بنشینیم تا آن مصلح الهی بیاید و به سامان برساند و ما فقط باید مواظب شخص خودمان باشیم ، اما مواظب شخصیت و رفتار جامعه و اصلاح اوضاع اجتماعی بودن کار ما نیست و از حدود اختیارات ما خارج است . و باید به انتظار روزی بنشینیم که با همه گیر شدن فساد در جامعه ، خداوند مصلح عالم ، امام زمان (ع) را برساند و فساد عالم را به دست او از بین ببرد و قسط و عدل را حاکم کند . بر اساس مفاهیمی که به غلط از بعضی از روایات مثلا : « یملأ الله الأرض قسطا و عدلا بعد ما ملئت ظلما و جورا » گرفته اند ، می گویند : اگرما با ظلم و فساد و جور مبارزه کنیم چه بسا باعث با تأخیر افتادن ظهور حضرت حجت (ع) باشیم ، بلکه ما نباید کاری به این کارها داشته باشیم اصلا از حدود اختیارات ما خارج است ، همه ی چیزها را خدا به عهده او گذاشته است . طبیعی است که چنین مفهومی نمی تواند مفهوم واقعی انتظار باشد واز مذهب و دین مترقی اسلام چنین مفهومی بر نمی آید .
حال قبل از این که مفهوم صحیح انتظار را شرح دهیم، باید راجع به اهمیت انتظار از دیدگاه قرآن و روایات توجه کنیم تا بتوانیم مفهوم صحیح انتظار را بفهمیم. طبعا آن مفهومی منفی و نادرستی که از بحث انتظار برداشت می کنند یک مفهوم عقیدتی و صحیح نیست . منتظر بودن به معنای دست روی دست گذاشتن و فقط به خود پرداختن و به دیگری و جامعه توجهی نداشتن و دست به اقدام نزدن نیست ، بلکه این مفهوم ، نابجا و ناصواب است .اگر این چنین باشد بحث انتظاری که در قرآن و روایات آن همه بر آن تأکید می کند ، معنی واقعی پیدا نمی کند . حداقل در هشت سوره از قرآن کریم آیاتی راجع به مسأله انتظار آمده است که به عنوان نمونه در دو جای قرآن کریم مشابه هم یعنی عین یکدیگر آمده است : ( فانتظروا إنی معکم من المنتظرین .) (۱) « منتظر باشید همانا من هم با شما از منتظران هستم .»
آیات دیگری هم با همین مفهوم و معنا هست که مفسرین بزرگ شیعه از معانی آن ، انتظار و منتظر فرج امام زمان (ع) بودن را می دانند .خوب انتظاری که خدا به ما دستور می دهد که منتظر باشید و من هم با شما منتظر آن هستم ، نمی تواند به معنی دست روی دست گذاشتن و همه ی کار را به عهده مصلح الهی گذاشتن و با فساد و تباهی کاری نداشتن و با مفسد و ظالم برخورد نکردن باشد ، بلکه باید معنی و مفهوم مترقی تری داشته باشد . درباره ی روایاتی که در این زمینه هست به دلیل محدودیت فرصت فقط به یکی دو تا از آن ها اشاره می کنم . در روایتی از امیرالمؤمنین (ع) آمده است : « انتظروا الفرج و لا تیأسوا من روح الله، فأن أحب الأعمال إلی الله – عزو جل – انتظار الفرج من الله » ؛ (۲) منتظر فرج و گشایش باشید و از روح الهی و آرامشی که خداوند در جامعه بشری باید ایجاد بکند و از رحمت پروردگار که می خواهد به وسیله ی آن فرجی که خودش تصمیم دارد ایجاد کند هرگز ناامید نباشید ؛ زیرا بهترین عمل در پیشگاه الهی انتظار فرج از خدا خواستن است » .
بهترین عمل ، منتظر فرج و گشایش الهی بودن است ؛ بهترین عمل ، نه بهترین کناره گیری از عمل و سکوت و سکون در آرامش وگوشه ای نشستن .
حدیث دیگری از امام زین العابدین (ع) است به فردی به نام ابا خالد که می فرماید :« یا أبا خالد ! إن أهل زمان غیبته ، القائلون بإمامته ، المنتظرون لظهوره أفضل أهل کل زمان ؛ (۳) ای ابا خالد ! اهل آن دورانی که امام زمان در پس پرده غیبت است و معتقد به امامتش و منتظر ظهور آن حضرت باشند بهترین آدم های هر روزگارند ».
اگر ما فرض کنیم آدم گوشه نشین و دست روی دست گذاشته ای که کاری به کار فساد و تباهی جامعه نداشته ، کار به ظالم و ظلم و ستمگران و مظلوم و مظلومیت و عدل و ظلم نداشته ، بلکه گوشه ای نشسته و می گوید ما همه چیز را به عهده امام زمان (ع) می گذاریم ، او بیاید اصلاح کند ، آیا همین مقدار اعتقادش می تواند این فرد را ، یا این مجموعه افراد را به عنوان بهترین شخص یا اشخاص دوران و اهل زمانه به حساب آورد ؟ قطعا چنین تفکری ، نمی تواند منطقی باشد . در روایت دیگری هست که می فرماید : شأن و منزلت انسان هایی که منتظر ظهور امام زمان هستند ، به منزله ی آن هایی هستند که شمشیر به دست گرفته و در کنار پیامبر اکرم (ص) جهاد می کنند . آیا این گروه یا افرادی که با گوشه نشینی در یک جایی که هیچ مسئولیتی را نمی پذیرند و همه را به عهده دیگری می گذارند ، می تواند در یک مرتبه باشند ؟
یا در حدیث دیگری هست که منتظرین « بمنزله من استشهد مع رسول الله » شأن و منزلت و شرف و مقام منتظر ظهور امام زمان، به اندازه آن کسی است که در کنار رسول خدا (ص) و در نبرد با دشمنان دین ، شربت شهادت نوشیده باشد .
پس معلوم می شود مفهوم انتظار ، آن مفهوم منفی که توضیح دادیم نیست بلکه باید مفهوم مثبت ومترقی داشته باشد .
پی نوشت:
۱. منتخب الاثر ، ص ۳۵.
۲. در این مورد به کتاب منتخب الاثر حضرت آیت الله صافی گلپایگانی ( ص ۳۵ و ۳۶) و نیز کتاب « آخرین تحول با حکومت ولی عصر » آقای سید مهدی خلخالی مراجعه فرمایید .
۳. سوره اعراف ، آیه ۷۱.
۴. بحارالانوار : ۹۴/۱۰.
۵. بحارالانوار : ۱۲۲/۵۲.
منبع:کتاب ذکر نور در حضور مشتاقان ظهور
برگرفته از سایت :راسخون
