عصر انتظار
به نام خدا
آنچه مسلّم است, مدت حکومت و حاکمیت مهدى(ع), باید به اندازه اى باشد که پایه هاى ظلم و ستمگرى ویران گردد و بر جاى آن بنیاد عدل و داد استوار گردد بدون تردید, این مسائله اساسى, زمان مى طلبد و فرصت مى خواهد.
پرسشى در این جا مطرح مى شود که حضرت مهدى(ع) چه مدت پس از ظهور زندگى مى کند و چگونه از دنیا مى رود.
آنچه مسلّم است, مدت حکومت و حاکمیت مهدى(ع), باید به اندازه اى باشد که پایه هاى ظلم و ستمگرى ویران گردد و بر جاى آن بنیاد عدل و داد استوار گردد بدون تردید, این مسائله اساسى, زمان مى طلبد و فرصت مى خواهد. کارى است کارستان و بنا نیست که همه امور را آن حضرت براساس معجزه و روش غیر عادى به پیش ببرد, بنابراین عقل و شواهد دیگرى اقتضا مى کند که آن حضرت مدتى طولانى حیات داشته باشد تا بتواند در این دنیاى گسترده, تحولى همه جانبه و فراگیر, ایجاد کند و جهان را به اسلام و ارزشهاى اسلامى آشنا سازد.
اما این مدت چه اندازه به طول مى انجام, خیلى روشن نیست, روایات وارده از طریق عامه و خاصه, گوناگون است:
پنج, بیست, سى و چهل سال, در منابع اهل سنت(۱).
نوزده, بیست, سیصد و نه سال, درمنابع شیعى(۲).
اما این که چگونه از این جهان خواهد رفت, به مرگ طبیعى یا غیر طبیعى؟
اختلافهایى در روایات به چشم مى خورد.
برخى از روایات مى گویند که آن حضرت مدتى حکومت خواهد کرد سپس وفات مى کند و مسلمانان بر او نماز مى گذارند.(۳)
از بعضى از روایات استفاده مى شود که مرگ آن حضرت طبیعى نخواهد بود و به دست جنایتکاران, با مشخصاتى که براى آنان درروایات ذکر شده, به شهادت مى رسد(۴).
بررسى و قضاوت در این امر مبتنى بر دو مسائله است:
۱. آیا همه امامان معصوم(ع) شهید مى شوند, یا امکان دارد که به مرگ طبیعى از دنیا بروند. در فرض اول, دلیل و مستند آن چیست؟
۲. اگر در سایر ائمه(ع) پذیرفتیم که همه به شهادت رسیده اند, نسبت به امام زمان(ع) چه خواهد شد؟ اجل طبیعى یا شهادت؟
بدون تردید, امامان معصوم(ع) تا زمان امام عصر(ع), همگى معاصر با سردمداران پلید و حاکمان قسى القلب و خون آشامى بوده اند, آسایش و آرامش نداشته اند.
اما آیا همه آن بزرگواران, به شهادت رسیده اند, یا خیر, برخى از آنان به مرگ طبیعى از دنیا رفته اند, بین علماى شیعى نزدیک به زمان معصوم, اختلاف است:
شیخ صدوق بر این باور است:
(همه معصومین(ع), به اجل غیر طبیعى از دنیا رفته اند… کسى که چنین عقیده نداشته باشد از ما نیست.)(۵)
شیخ مفید, درجواب صدوق مى نویسد:
(فاما ما ذکره ابوجعفر, رضى اللّه عنه, من مضى نبینا والائئمه(ع) بالسّم والقتل فمنه ثابت ومنه مالم یثبت والمقطوع به ان امیرالمؤمنین(ع) الحسن(ع) والحسین(ع) خرجوا من الدنیا بالقتل ولم یمت احدهم حتف انفه وممن مضى بعدهم مسموماً موسى بن جعفر(ع) ویقوى فى النفس امرالرضا(ع) وان کان فیه شک, فلا طریق الى الحکم فیمن عداهم بانهم سموا اواغتیلوا اوقتلوا صبراً, فالخبر بذلک یجرى مجرى الائرجاف ولیس بتیقنه سبیل)(۶).
آنچه را که شیخ صدوق در رابطه با درگذشت پیامبر(ص) وامامان معصوم(ع) به ستم و قتل گفته, برخى از آنها ثابت است و برخى مشکوک. اما شهادت امیرالمؤمنین على و امام حسن و امام حسین(ع) به قتل حتمى و قطعى است. پس از ایشان, مسمومیّت و شهادت موسى بن جعفر(ع) نیزقطعى و مسلم است. درباره امام رضا(ع) نیز قول قوى مسمومیت و شهادت ایشان است, گرچه جاى تردید هست. اما در دیگر ائمه(ع) راهى براى اثبات این که آنان به وسیله ستم یا ترور و یا قتل صبر, به شهادت رسیده اند, در دست نیست.
آنچه از راه احساسات گفته مى شود, یقین آور نخواهد بود.
علامه مجلسى پس از آن که روایات را زیر عنوان: (انّهم علیهم السلام لایموتون الا بالشهاده) مى آورد, نظر شیخ مفید را مورد نقد و بررسى قرار مى دهد و مى نویسد:
(با توجه به اخبار فراوانى که مبنى بر شهادت ائمه(ع) در دست است و نیز نمونه هاى خاصى که در برخى از آنان وجود دارد, نمى توان آن را نفى کرد. البته غیر از على و فاطمه و حسن و حسین و موسى بن جعفر و على بن موسى الرضا(ع) که دلیل قطعى بر شهادت آنان دادیم در دیگر ائمه(ع) چنین دلیل قطعى نداریم, اما دلیل برنفى هم نداریم و قرائن و و شواهد تاریخى مؤید شهادت آنان نیز هست. شاید مقصود شیخ مفید هم نفى قطع و تواتراست, نه ردّ و نفى اصل مسائله.(۷)) بزرگانى که به شهادت همه امامان معصوم(ع), به دست جنایتکاران قائل هستند دلایلى دارند,از جمله:امام رضا مى فرماید:
(ما منا الامقتول)(۸).
یا امام حسن مجتبى(ع) مى فرماید:
(والله لقد عهد الینا رسول اللّه(ص) ان هذا الائمر علیکم اثنا عشر اماماً من ولد على وفاطمه, مامنا الامسموم او مقتول)(۹).
به خدا سوگند, پیامبر(ص) به ما این عهد و وعده را داد که امر امامت را دوازده تن از فرزندان على و فاطمه(ع) به دست خواهند گرفت و هر یک از آنان, مسموم یا مقتول خواهند شد.
قائلین به شهادت ائمه, اصل کلى رااز این روایات استفاده کرده اند و بر این نظرند که ساختار بدنى پیامبر(ص) و امامان(ع) به گونه اى است که زمینه و ظرفیت حیات و عمر طولانى را دارند, مگر عارضه و حادثه اى از خارج بر آنان تحمیل شود(۱۰).
ولى برخى از بزرگان کلیت این احادیث : (مامنا الامسموم او مقتول) را نپذیرفته اند.
طبرسى مى نویسد:
(بسیارى از اصحاب ما, بر این باورند که امام حسن عسگرى(ع) و سایر ائمه(ع) با شهادت از دنیا رفته اند و بر این معنى به روایتى از امام صادق(ع) استدلال کرده اند که: (ما منا الامقتول او شهید) والله اعلم بحقیقه ذلک).(۱۱)
جمله اخیر ایشان گویاى این معنى است که شهادت همه ائمه(ع) در نظر ایشان قطعى و مسلّم نبوده است.
با توجه به نکات یاد شده روشن شد که اگر نظر شیخ صدوق را بپذیریم و به روایات (مامنا الامسموم او مقتول) پایبند باشیم و آنها را از نظر سندبپذیریم, امام زمان(ع) به دست جنایتکاران به شهادت مى رسد. ولى اگر قول شیخ مفید را بپذیریم و به روایات: (مامنا الامسموم او مقتول) پاینبد نباشیم باید بگوییم که چگونگى مرگ آن عزیز, روشن نیست. واللّه اعلم.
(۱)(سنن ابى داوود), ج;۱۱۶/۴ داراحیاء السنّه النبویّه.
(۲) (اعلام الورى بائعلام الهدى), طبرسى, ۴۳۴, دارالمعرفه, بیروت; (کتاب الغیبه) شیخ طوسى471/,۴۷۴ ; (بحارالائنوار), ج280/۵۲, ۲۹۹.
(۳) (بحار الائنوار), ج383/۵۲.
(۴) (تاریخ ما بعد الظهور), سید محمد صدر;۸۸۱/ مکتبه الائم امیرالمؤمنین العامه, اصفهان.
(۵) (اعتقادات), شیخ صدوق, تحقیق عصام عبدالسید, چاپ شده در مصنفات شیخ مفید, ج ۹۹/۵, کنگره شیخ مفید.
(۶) (تصحیح الاعتقاد) شیخ مفید, حسین درگاهى, چاپ و مصنفات شیخ مفید, ج5 ۱۳۱/..
(۹-۷) (بحارالائنوار),ج27/۲۱۳, ۲۱۶, ۲۱۷ .
(۱۰) (تاریخ الغیبه الصغرى) ۲۳۰/, مکتبه الائمام امیرالمؤمنین, اصفهان.
(۱۱) (اعلام الورى) ۳۴۹/.
برگرفته از سایت :المهدویه
