عصر انتظار
به نام خدا
روزگارى شیفتگان خاندان عصمت و طهارت در مسجد اعظم کوفه پیروان منبر امیر بیان، مولاى متقیان )علیهالسلام( گرد آمده، از بیانات درُر بارش کسب نور مىکردند(۲)، در هنگامى ظهور نیز در پیرامون منبر آخرین امام نور گرد آمده از سخنان گهر بارش فیض مىبرند.
مسجد اعظم کوفه یکى از کهنترین اماکن زیارتى منتسب به حضرت بقیه اللَّه )ارواحنا فداه( مىباشد.
مرکز قضاوت، محل نصب منبر، محل تاسیس کلاسهاىآموزش قرآن و محل اقامهى نماز جمعه و جماعت آن حضرت در عهد ظهور مىباشد.
مسجد کوفه در اصل بسیار گسترده بود. مهدى موعود )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( به هنگام ظهور آن را منهوم کرده، به پایههاى نخستین برمى گرداند و سه مسجد دیگر در کنار آن بنیاد مىنهد.
سیماى مسجد کوفه از منظر، آیات، روایات. حوادث تاریخى و تشرف نیک بختان به محضر آن کعبه مقصود، در این نوشتار در حد توان ترسیم گشته است.
مرکز دادرسى آن امام نور در هنگامهى ظهور
روزگارى مسجد اعظم کوفه مرکز داورى و دادرسى مولاى متقیان امیر مومنان )علیهالسلام( بود به هنگام ظهور نیز مرکز داورى و دادرسى فرزند برومنداش حضرت بقیه اللَّه )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( خواهد بود.
۱. ششمین امام نور در این رابطه مىفرماید:
دارُ مُلِکِه الکُوفَهُ وَ مَجلِسُ حُکمِهِ جامِعُها.(۱)
مرکز حکومت او، کوفه، و مرکز قضاوت و دادرسى او مسجد اعظم کوفه مىباشد.
پایگاه تبلیغاتى امام زمان )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف(
روزگارى شیفتگان خاندان عصمت و طهارت در مسجد اعظم کوفه پیروان منبر امیر بیان، مولاى متقیان )علیهالسلام( گرد آمده، از بیانات درُر بارش کسب نور مىکردند(۲)، در هنگامى ظهور نیز در پیرامون منبر آخرین امام نور گرد آمده از سخنان گهر بارش فیض مىبرند.
۲. امام صادق )علیهالسلام( در این رابطه مىفرماید:
کأنّى اَنظُرُ اِلىَ القائِمِ عَلى مِنبَر الکُوفَهِ وَ حَولَهُ اصحابُهُ، ثَلاثُ مائَه و ثَلاثَه عَشَرَ رَجُلا عِدَّهَ اهلِ بَدر، وَ هُم اَصحابُ الألوِیَه، و هُم حُکّامُ اللَّهِ فى أرضِهِ عَلى خَلقِهِ.(۳)
گویى به سوى قائم )علیهالسلام( مىنگرم که بر فراز منبر مسجد کوفه قرار گرفته، تعداد ۳۱۳ تن یاراناش در اطراف او حلقه زدهاند. که پرچم داران و فرمان روایان خداوند برفراز گیتى در میان بندگان خداىاند.
۳. امام باقر )علیهالسلام( در همین رابطه مىفرماید:
یَدُخُل المَهدَىُّ )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( الکوفُوفَه وَ بها ثَلاثُ رایات قَد اضطَرَبَت، فَیَصطفّوُا لَهُ و یَدخُلُ حَتّى یَاتِىَ المِنبَرَ، فَیخطُبُ فَلا یَدرىِ النّاسُ ما یَقوُلُ مِنَ البُکاء.(۴)
مهدى )علیهالسلام( وارد کوفه مىشود سه گروه درگیر در یک صف براى او گرد آیند، او بر فراز منبر قرار گرفته، خطبه مىخواند، مردم آن قدر اشک شوق مىریزد که متوجه سخنان او نمىشوند.
۴. ابان بن تغلب گوید: در محضر امام صادق )علیهالسلام( در ناحیهى کوفه بودم. در سه نقطه پیاده شدند و در هر نقطه دو رکعت نماز گزاردند، در توضیح آن سه نقطه فرمودند: یکى از آنها محل قبر امیر الؤمنان )علیهالسلام( و دیگرى محل نهادن سر مقدس امام حسین )علیهالسلام( بود، اما سّومى:
و الثّالِثُ مَوضِعُ القائِمِ )علیهالسلام(.(۵)
سومى محل منبر حضرت قائم )علیهالسلام( بود.
ستاد اقامه جمعه و جماعت حضرت بقیه اللَّه )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف(
روزگارى مسجد کوفه محل برگزارى جمعه و جماعت میر هدایت، شاه ولایت، حضرت على )علیهالسلام( بود، روزگارى بس دراز نیز محل اقامهى جمعه و جماعت آخرین سفیر الهى خواهد بود.
۵. امیرمؤمنان )علیهالسلام( در یک خطبهى طولانى به تفصیل از ویژگیهاى مسجد کوفه سخن گفته مىفرماید:
اى اهل کوفه خداوند به شما نعمتهایى عطا فرموده که به هیچ کس عطا نکرده است. از برترى محل برگزارى نماز شما این است که اینجا خانهى آدم، خانهى نوح، خانهى ادریس، عبادتگاه حضرت ابراهیم خلیل و عبادتگاه برادرم حضرت خضر )علیهالسلام( بود و امروزه محل عبادت و مناجات من است.
سپس در ادامه فرمود:
وَلَیأتِیَنَّ عَلَیهِ زَمان یَکوُنُ مُصَلَّى المَهدَىّ )علیهالسلام( مِن وُلدى و مُصَلّى کُلِّ مؤمِنٍ. و لا یَبقى عَلىَ الاَرضِ مُؤمِنٌ اِلاّ کانَ بهِ، او حَسنَّ قَلبُهُ اِلَیه.(۶)
براى مسجد کوفه زمانى فرا مىرسد که محل برگزارى نماز حضرت مهدى )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( از تبار من، محل عبادت هر مؤمن مىشود. هیچ مؤمنى در روى زمین نمىماند جز این که به این مسجد بیاید، یا قلب اش براى این مسجد پربزند.
۶. امیرمؤمنان )علیهالسلام( گشت و گزارى در سرزمین فعلى نجف داشتند، از توسعهى روز افزون کوفه صحبت کردند و فرمودند:
در سرزمین حیره(۷) مسجدى با ۵۰۰ در ساخته مىشود که نمایندهى حضرت قائم )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( در آن نماز مىگذارد، زیرا مسجد کوفه براى آنها گنجایش نخواهد داشت.
و در آن دوازده امام عادل، امامت مىکند.
راوى پرسید: آیا مسجد کوفه گنجایش آن همه جمعیت را مىخواد داشت؟
فرمود:
تُبنى لَهُ اَربَعُ مَساجِدَ، مَسجِدُ الکوُفَهِ اَصغَرُها و هذا و مَسجِدان فى طَرَفىِ الکُوفَه مِن هذَا الجانَبَ.(۸)
براى آن حضرت چهار مسجد ساخته مىشود که مسجد کوفه کوچکترین آنها خواهد بود، و این مسجد )مسجد حیره با ۵۰۰ در( و دو مسجد در دو طرف کوفه، از این سمت. )با دست مبارک اشاره فرمودند به سوى بصره و نجف(.
۷. امام صادق )علیهالسلام( در این رابطه مىفرماید:
اذا قامَ قائَمُ آلِ مُحمّدٍ )علیهالسلام( بَنى فى ظَهرِ الکُوفَه مَسجِداً لَهُ اَلفُ بابٍ، و اتّصَلَت بُیُوتُ اَهلِ الکوُفَهِ بِنَهرى کربَلا.
هنگامى که قائم آل محمد )علیهالسلام( قیام کند در پشت کوفه مسجدى تاسیس مىکند که ۱۰۰۰ در دارد و خانههاى کوفه به دو رود کربلا متصل مىشود.
توسعهى مسجد اعظم کوفه
نخستین بنیانگذار مسجد کوفه حضرت آدم )علیهالسلام( مىباشد و در گذشته خیلى وسیعتر از ساختمان فعلى آن بوده است.
۸. امیرمؤمنان )علیهالسلام( در مقابل درب مسجد مىایستاد. تیرى در چلّهى کمان نهاده پرتاب مىکرد، تیر در میان خرما فروشها مىافتاد، مىفرمود:
تا آنجا جز و مسجد بوده است و مىفرمود:
قَد نَقَصَ مِن اساسِ المِسجِدِ مِثلُ ما نَقَصَ فى تَربیعهِ.(۱۰)
از اساس مسجد به مقدارى کم از مربّع شدن آن کاسته، کم شده است.(۱۱)
۹. حذیفه بن یمان گوید:
به مقدار ۱۲۰۰۰ ذراع از مساحت آن کم شده است.(۱۲)
۱۰. مفضل گوید: در محضر امام صادق )علیهالسلام( بودم، هنگامى که در آخر بازار سرّاجها، به طاق زیّاتین رسیدیم، از اسب پیاده شد و به من فرمود:
انِزِل، فَاِنَّ هذا الموَضِعَ کانَ مَسجَدَ الکوُفَهِ الَاوَّلر الَّذى خَطّهُ آدَمُ )علیهالسلام( و اَناَ اکرَهُ اَن اَدخُلَهُ راکِباً.(۱۳)
پیاده شو، زیرا اینجا جز و نخستین مسجد کوفه است که حضرت آدم )علیهالسلام( آن را طرح ریزى کرده بود، من دوست ندارم که سواره وارد شوم.
پرسیدم: چه کسى آن را تغییر داد؟
فرمود: نخستین دگرگونى آن در هنگامهى طوفان رخ داد، سپس کسان کسرى،(۱۴) بعداً نعمان(۱۵) و بعدها زیاد )ابن ابیه( آن را تغییر دادند.
۱۱. سابق بربرى گوید: دیدم که امیرمؤمنان )علیهالسلام( مسجد کوفه را وجب به وجب تا طاق زیاتها بنیاد نهاد.(۱۶)
و این دقیقا منطبق مىشود با آخر بازار سراجها که در حدیث پیشین از امام صادق )علیهالسلام( نقل کردیم.
۱۲. امام صادق )علیهالسلام( فرمود:
اِنَّ القائِمَ )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( اِذا اقامَ رَدَّ البَیتَ الحَرامَ الى اساسَه، وَ رَدَّ مسجدَ رسُولِ اللهَ )صلّىاللهُعلیهوآلهوسلّم( الى اساسِهِ، و رَدَّ مسجِدَ الکوُفَه الى اساسهِ.(۱۷)
۱۳. امام باقر )علیهالسلام( در فرازى از یک حدیث طولانى مىفرماید:
اذا قامَ القائِمُ )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( دَخَلَ الکوُفَهَ و امَرَ یهدَم المَساجِدِ الاَربَعَهِ حَتّى یَبلُغَ اَساسَها. (۱۸)
هنگامى که قائم )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( قیام کند وارد کوفه مىشود و فرمان مىدهد که چهار مسجد را ویران کنند تا به پایههاى نخسین برگردد.
۱۴. امیرمؤمنان )علیهالسلام( در مسجد کوفه خطاب به مسجد کوفه فرمود:
واى بر کسى که ترا ویران کند واى بر کسى که مقدمات ویرانى ترا فراهم سازد واى بر کسى که ترا با آجر بسازد و قبلهى حضرت نوح را تغییر دهد.
و در پایان فرمود:
طوُبى لِمَن شَهِدَ هِدمَکَ مَعَ قائِمِ اَهلِ بَیتى، اُولئکَ خَیارُ الاُمَّهِ مَعَ اَبرارِ العَترهِ.(۱۹)
خوشا به حال کسى که ویران کردن ترا در حضور قائم اهل بیت من درک کند. آنان برگزیدگان امت در محضر نیکان عترت هستند.
در این حدیث شریف از دگرگون شدن قبلهى حضرت نوح )علیهالسلام( گفت و گو شده، در این رابطه علامه مجلسى )طاب ثراه( تحقیق بسیار ارزشمندى داردند، علاقهمندان به دائره المعارف بزرگ بحار مراجعه فرمایند.(۲۰)
۱۵. امیرمؤمنان )علیهالسلام( در حدیث دیگرى در این رابطه مىفرماید:
اما اِنَّ قائمَنا اِذا قامَ کسَرَهُ و سَوّى قِبلَتَهُ.(۲۱)
چون قائم ما )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( قیام کند، مسجد کوفه را در هم مىکوبد و قبلهى آن را صلاح مىفرماید.
کلاسهاى قرآن در مسجد کوفه
در احادیث فراوانى از تاسیس پایگاههاى آموزش قرآن در مسجد کوفه بحث شده که به چند نمونه از آنها اشاره مىشود:
۱۶. امام صادق )علیهالسلام( مىفرمایدک
کیفَ اَنتُم لَو ضَرَبَ اَصحابُ القائِمِ )علیهالسلام( الفَطیطَ فى مَسجِدِ کوُفانَ، ثُمَّ یُخرَجُ اِلَیهِمُ المِثالُ المُستَأنَفُ، اَمرٌ جَدیدٌ عَلَى الَرَبِ شَدیدٌ.(۲۲)
چگونه خواهید بود هنگامى که اصحاب قائم )علیهالسلام( در مسجد کوفه خیمه زده، )قرآن را( به شیوهى جدید عرضه مىدارند، شیوهاى تازه که )آموزش و یا پذیرش آن( بر عرب دشوار است.
منظور از شیوهى جدید آموزش قرآن به ترتیب نزول آیات است، چنان که در احادیث دیگر به آن اشاره شده:
۱۷. امیرمؤمنان )علیهالسلام( در این رابطه مىفرماید:
کَاَنّى اَنظُرُ اِلى شیعَتنا بمسجِدِ الکُوفَهِ، قَد ضَرَبُوا الفَساطیطَ یُعَلّموُنَ النّاسَ القُرانَ کَما اُنزِلَ.(۲۳)
گویى شیعیان خود را مىبینیم که در مسجد کوفه خیمه زده، به مردم قرآن را آن گونه که نازل شده آموزش مىدهند.
۱۸. و در حدیث دیگرى در همین رابطه فرمود:
کَاَنّى بِالعَجَمِ فَساطیطُهُم فى مَسجدِ الکُوفَهِ یُعَلّمُونَ النّاسَ القُرآنَ کَما اُنزِلَ.(۲۴)
گویى ایرانیان را با چشم خود مىبینم که در مسجد کوفه خیمه زده قرآن را آن گونه که نازل شده، به مردمان آموزش مىدهند.
از نشانههاى ظهور در مسجد کوفه
در منابع فراوانى فرو ریختن دیوار مسجد اعظم کوفه را در شمار نشانههاى ظهور آخرین امام نور بر شمردهاند،(۲۵) که در برخى از احادیث به صورت شفاف بیان شده است:
۱۹. امام صادق )علیهالسلام( در این رابطه مىفرماید:
اذا هَدَمَ حائِطُ مَسجِدِ الکُوفَهِ مِماّ یَلى دارَ عَبدِ اللّهَ بنِ مَسعُودٍ، فَعِندَ ذلِکَ زَوالُ مُلکِ القَومِ و عندَ زَوالِهِ خُرُوجُ القائِمِ )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف(.(۲۶)
هنگامى که دیوار مسجد کوفه از سمت خانهى عبدالله بن مسعود فرو بریزد، سیطرهى قوم از بین مىرود و هنگامهى ظهور قائم )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( فرا مىرسد.
علامهى مجلسى از صاحب »العدد القویّه« نقل کرده که دیوار مسجد کوفه فرو ریخت و این نشانه به وقوع پیوست(۲۷)، صاحب تاریخ کوفه نیز مىگوید: قسمتى از دیوار مسحد کوفه از سمت خانهى مختار فرو ریخت و یوسف بن عمر آن را ساخت.(۲۸)
یکى دیگر از نشانههاى ظهور کشتار دسته جمعى در نزد مسجد کوفه است:
۲۰. امام صادق )علیهالسلام( در این رابطه مىفرماید:
اِنَّ لِوُلدِ فُلانٍ عِندَ مَسجِدِ کُم – یعنى مسجد الکوفه – لَوَقعَهً عَرُبَه، یُقتَلُ فیها اربَعَهُ آلافٍ مِن بابِ الفیلِ الى اصحابِ الصّابُونِ.
براى فرزندان فلان، در روز جمعهاى در نزد مسجد شما )مسجد کوفه( حادثهاى هست که در آن در میان باب فیل تا اصحاب صابون، ۴۰۰۰ نفر کشته مىشود، از این رهگذر از این مسیر به شدت دورى بجویید.
مسجد کوفه در عصر رجعت
در احادیث فراوانى از رجعت پیشوایان و فرمانروائى آنان بعد از حکومت جهانى حضرت بقیه الله )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( گفت و گو شده که به برخى از آنها اشاره مىکنیم:
۲۱. امام صادق )علیهالسلام( در یک حدیث طولانى از رجعت امیرمؤمنان )علیهالسلام( و فرمان روائى آن حضرت به تفصیل سخن گفته، در پایان مىفرماید:
و عِندَ ذلِکَ تَظهَرُ الجَنَّتانِ المُدهامَّتانِ عِندَ مَسجِدِ الکوُفَهِ وَ ما حَولَهُ بَما شاءَ اللّهُ.(۲۹)
در آن زمان آن دو باغستان سبز و خرم در نزد مسجد کوفه و در پیرامون آن آن گونه که خداى بخواهد پدیدار مىگردد.
۲۲. امام صادق )علیهالسلام( در فراز دیگرى از حدیث یاد شده از نابودى شیطان و یاراناش به دست امیرمؤمنان )علیهالسلام( در واپسین رجعت آن حضرت سخن گفته است.(۳۰)
۲۳. در حدیث دیگرى امام صادق )علیهالسلام( از کشته شدن ابلیس توسط حضرت بقیه اللّه )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( در مسجد کوفه سخن گفته مىفرماید:
انَّ اللّهَ انظَرَهُ الى یَوم یُبعَثُ فیهِ قائِمُنا، فَاِذا بَعَثَ اللّهُ قائِمَنا کانَ فى مَسجِدِ الکوُفَهِ وَ جاءَ اِبلیسُ حَتىّ یَحبثّوَ بَینَ یَدرَیِه عَلى رُکبَتَیهِ، فَیَقُلُ: یا وَیلَهُ مِن هذَا الیَم. فَیَأخُذُ بِنَا صَیِتِه فَیَضرِبُ عُنُقَهُ. فَذلِکَ الیَمُ هُو الوَقتُ المَلوم.(۳۱)
خداوند او را تا روز خروج قائم ما )علیهالسلام( مهلت داده است. هنگامى که قائم ما را خداوند ظاهر مىکند، او در مسجد کوفه خواهد بود، پس ابلیس به حضوراش مىآید و در مقابل اش زانو مىزند و مىگوید: اى واى بر او از چنین روزى. پس او را با دست قدرت مىگیرد و گردن اش را مىزند. آن روز همان وقت معلوم است.
سیماى مسجد کوفه در آیینهى آیات و روایات
آیات فراوانى از قرآن کریم به مسجد کوفه مربوط مىشود که به شمارى از آنها اشاره مىشود:
الف. )وَ اصنَعِ الفُلکِ بِاَعیُنِنا وَ وَحینا((۳۲)
خداوند به حضرت نوح )علیهالسلام( وحى فرمود:
کشتى را به یارى ما )در حضور ما( و به فرمان ما بساز.
۲۴. امام صادق )علیهالسلام( فرمود:
حضرت نوح )علیهالسلام( فرمود:
حضرت نوح )علیهالسلام( نجار بود او نخستین کسى است که کشتى ساخت، او ۹۵۰ سال قوم خود را ارشاد و هدایت کرد، آنها همهاش او را مسخره کردند، پس از خدا خواست که احدى از آنها را روى زمین باقى نگذارد. خدا به او وحى کرد که کشتى را بسازد.
فَعَمِلَ نُوحٌ سَفیَنتهُ فى مسجِد الکلُوفهِ بِیَدِهِ، فَاتى بِالخَشَبِ مِن بُعدٍ حَتّى فَرَغَ مِنها.(۳۳)
حضرت نوح کشتى را با دست خود در مسجد کوفه ساخت و تختهها را از راههاى دور آورد تا کار ساختن کشتى به اتمام رسید.
ب. )حَتّى اِذا جاءَ اَمرُنا وَ فارَ التّنّوُرُ(:(۳۴)
تا هنگامى که فرمان ما فرا رسید و از تنور آب جوشید.
۲۵. امیرمؤمنان )علیهالسلام( در ضمن شمارش ویژگىهاى مسجد کوفه فرمود:
فیهِ نَجَرَ نوُحٌ سَفینَنَهُ، و فیهِ فارَ التّنّورُ، و بهِ کانَ بَیتُ نوُحٍ و مَسجِدُهُ، وَ فى زاویَتهِ الیُمنى فارَ التّنّوُرُ.(۳۵)
حضرت نوح کشتىاش را آن جا ساخت، از تنور نیز همان جا آب جوشید. خانهى نوح و محل عبادت او نیز آن جا بود. در زاویهى راست آن آب از تنور جوشید.
۲۶. امام باقر )علیهالسلام( نیز در این رابطه فرمود:
مسجدُ کوُفانَ فیهِ فارَ التّنّورُ، نُجِرَتِ السَّفینهُ، و هُوَ سُرَّهُ بابِلَ وَ مَجمَعُ الاَنبیاءِ.(۳۶)
در مسجد کوفه از تنور آب جوشید کشتى آن جا ساخته شد، آنجا ناف بابل و محل اجتماع پیامبران است.(۳۷)
۲۷. امام باقر )علیهالسلام( در حدیث دیگر با تفصیل بیشترى فرمود:
مَسجِدُ کوُفانَ رَوضَهٌ مِن ریاضِ الجَنّه، صلّى فیهِ الفُ نَبىٍّ وَ سَبعوُنَ نَبیّاً، وَ مَیمَنَتُهُ رَحمَهٌ و مَیسرِتُهُ مَکرٌ، فیهِ عَصا موسُى و شَجَرهُ یَقطینَ و خاتَمُ سُلیمانَ، و مِنهُ فارَ التّنّوُرُ و نَجَرتِ السَّفینَهُ و هِىَ صُرَّهُ(۳۸) بابِلَ و مَجمَعُ الانبَیاءِ.(۳۹)
مسجد کوفه باغى از باغهاى بهشت است، هزار و هفتاد پیامبر در آن نماز گزارده، سمت راست آن رحمت و سمت چپ آن نیرنگ(۴۰) مىباشد. عصاى حضرت موسى، درخت کدوى )حضرت یونس( و انگشترىِ حضرت سلیمان در آن است.
تنور از آن جا جوشید، کشتى در آن جا ساخته شد. آن جا قلّهى شرف بابل و خیمهى اجتماع پیامبران است.
۲۸. بر اساس روایات این تنور همان تنور حضرت آدم )علیهالسلام( بود که بعدها به حضرت نوح )علیهالسلام( منتقل شد و محل فعلى آن در شمت راست کسى است که از باب کنده وارد مسجد شود.(۴۱)
ج. )و قیلَ یا ارضُ ابلَعى ماءَکِ(:(۴۲)
سر انجام گفته شد: اى زمین اب خود را فرو بر.
۲۹. امام صادق )علیهالسلام( در تفسیر این آیهى شریفه فرمود:
هنگامى که کشتى نوح به وسط مسجد کوفه رسید خدا به زمین فرمان داد که آب خودش را فرو ببرد.
فَبَلَعَت ماءَها مِن مَسجِدِ الکُوفَهِ، کَما بَدَءَ الماءُ مِنهُ.(۴۳)
پس زمین آب خودش را از مسجد کوفه فرو برد، چنان که در آغاز نیز از همان جا شروع شده بود.
د. )و جَعَلنَا ابنَ مَریَمَ و اُمَّهُ آیَهً و آوَیناهُما اِلى رَبوَهٍ ذاتِ قرارٍ و مَعینٍ((۴۴):
ما عسیى بن مریم و مادرش را آیت و نشانهاى قرار دادیم و آنها را در سرزمین مرتفعى که داراى امنیت و آب جارى بود، جاى دادیم..
۳۰. امیرمؤمنان )علیهالسلام( در تفسیر این آیهى شریفه فرمودند:
الرّبوهُ: الکوفَهُ، و القرارُ: المسَجِدُ، و المعَینُ: الفُراتُ.(۴۵)
منظور از »رَبوه« )مکان مرتفع( »کوفه«، مقصود از »القَرارُ« )محل امن و آسایش( »مسجد کوفه«، و هدف از »معین« )آب روان و خوش گوار( همان »فرات« مىباشد.
مسجد کوفه از منظر پیشوایان
در مورد ویژگىهاى مسجد کوفه از دیدگاه آیات قرآن به همین مقدار بسنده کرده، فضایل برجستهى آن را از منظر احادیث وارده از پیشوایان معصوم به صورت فشرده در این جا مىآوریم و یاد آور مىشویم که نقل همهى احادیث وارده در این صفحات نمىگنجد.
۳۱. پیشواى پروا پیشگان، امیرمؤمنان )علیهالسلام( مىفرماید:
اربعَعهٌ مِن قُصُور الجنّهِ فى الدُّنیا: المسجِدُ الحرامُ و مسجدُ الرّسوُلِ و مسجدُ بیتِ المقدِسِ و مسجِدُ الکوفَهِ.(۴۶)
چهار قصر از قصرهاى بهشتى در دنیاست: ۱) مسجد الحرام، ۲) مسجد النّبى، ۳) مسجد اقصى، ۴) مسجد کوفه.
۳۲. در حدیث دیگرى به هنگام شمارش قصرهاى چهارگانه فرمود:
و مسجِدُ الکُوفَهِ و هُوَ قُبَّهُ الاِسلامِ.(۴۷)
و مسجد کوفه که آن »قبه الاسلام« است.
تعبیر »قبه الاسلام« را رسول اکرم )صلّىاللهُعلیهوآلهوسلّم( در مورد حرم مطهر سالار شهیدان،(۴۸) و جناب سلمان در مورد کوفه(۴۹) به کار برده بودند.
۳۳. امام صادق )علیهالسلام( فرمود:
مسافر در چهار جا مىتواند نمازش را کامل بخواندک
۱) مسجد الحرام، ۲) مسجد النبى، ۳) مسجد کوفه، ۴) حرم امام حسین )صلواتاللهعلیه(.(۵۰)
۳۴. امام صادق )علیهالسلام( فرمود:
اعتکاف روانیست به جز درمسجدى که امام عادل در آن جا نماز جماعت اقامه کرده باشد. در مسجد کوفه، در مسجد بصره، در مسجد النبى و مسجد الحرام اعتکاف مانع ندارد.(۵۱)
۳۵. امیرمؤمنان )علیهالسلام( فرمود:
لا تُشدُّ الرّرحالُ الّا الى ثلاثَهِ مَساجِدَ:
المَسجدُ الحرامُ، و مسجِدُ رسوُلِ اللهِ )صلّىاللهُعلیهوآلهوسلّم( و مسجدُ الکوفَهِ.(۵۲)
بار و بنهى سفر بسته نمىشود، جز با به سه مسجد: ۱) مسجد الحرام، ۲) مسجد النبى، ۳) مسجد کوفه.
۳۶. فخر الساجدین، زین العابدین، امام سجاد )علیهالسلام( از مدینه منوره، صرفا به قصد نماز گزاردن در مسجد کوفه آمد، چهار رکعت نماز گزارد، آنگاه بر مرکب خود سوار شده، راهى مدینه گردید.(۵۳)
۳۷. امام باقر )علیهالسلام( فرمود:
لو یَعلَمُ النّاسُ ما فى مسجِدِ الکُوفَهِ، لا عَدّوُا لهُ الزّادَ و الرَّواحِلَ من مَکانٍ بَعیدٍ.(۵۴)
اگر مردم فضائل مسجد کوفه را مىدانستند از راههاى دور زاد و راحله فراهم کرده به سوى آن مىشتافتند.
۳۸. امیرمؤمنان )علیهالسلام( در این رابطه فرمود:
و انَّ مسجِدکُم هذا لَاحَدُ المَساجِدِ الَاربَعَهِ الّتى اختارِها اللّهُ لاَهِلها.(۵۵)
این مسجد شما )مسجد کوفه( یکى از چهار مسجدى است که خداوند آنها را براى اهلشان برگزیده است.
و در آخرین فراز از همین حدیث فرمود:
آن را هرگز فرو نگذارید، با نماز گزاران در آن به خداوهد تقرب بجویید، براى بر آورده شدن نیازهاى خود به آنجا روى بیاورید. آگر مردمان مىدانستند که چه برکتى در آن هست از همهى اقطار زمین به سوى آن مىشتافتند، اگر چه با سینه خیز رفتن بر روى برفها باشد.(۵۶)
۳۹. یکى از اصحاب به محضر امیرمؤمنان )علیهالسلام( آمده عرضه داشت: من زاد و توشه برگرفتم، مرکبى تهیه کردم، کارهایم را ردیف نمودم، عازم بیت المقدس هستم.
امیرمؤمنان فرمود: توشهات را برگیر، مرکبات را بفروش، از این مسجد هرگز جدا مشو، که این مسجد یکى از چهار مساجد برگزیده است.
و در فرازى از آن حدیث فرمود:
و یُحشَرُ مِنهُ یَومَ القِیامَهِ سَبعوُنَ الفاً لا عَلَیهِم حِسابٌ و لا عَذابٌ.(۵۷)
در روز رستاخیز ۷۰۰۰۰ نفر از این مسجد بر انگیخته مىشوند که بر آنها حساب و و عقابى نیست.
۴۰. امیرمؤمنان )علیهالسلام( در فراز دیگرى از این حدیث مىفرماید:
و فیهِ ثَلاثُ اَعیُنٍ یَزهَرنَ…
عَینٌ مِن لَبَنٍ، و عَینٌ مِن دُهنٍ، و عَینٌ مِن ماءٍ.(۵۸)
در مسجد کوفه سه چشمه برق مىزند…
چشمهاى از شیر، چشمهاى از روغن، و چشمهاى از آب.
علامهى مجلسى در توضیح این حدیث مىفرماید: این چشمهها از دیده ما پنهان است تا در زمان حضرت قائم )علیهالسلام( پدیدار شوند.(۵۹)
آن گاه امیرمؤمنان )علیهالسلام( دست بر سینه نهاده فرمود:
ما دَعا فیهِ مَکروُب بِمسألَهٍ فى حاجتَهٍ مِنَ الحَوائِجِ الّا اَجابَهُ اللهُ و فَرَّجَ عنَنهُ کُربَتَهُ.(۶۰)
هیچ غم زدهاى در این مسجد حاجتى از حوائج خود را از خدا مسألت نمىکند جز این که خداوند او را حاجت روا مىکند و اندوهاش را مىزداید.
۴۱. امام صادق )علیهالسلام( در این رابطه فرمود:
هر کس حاجتى دارد آهنگ مسجد کوفه کند، وضوى پاکیزه سازد، دو رکعت نماز، در هر رکعت سورههاى: حمد، فلق، ناس، توحید، حجر، نصر، اعلى و قدر بخواند، تا از نماز فارغ شود، حاجتاش به یارى پروردگار بر آورده شود.(۶۱)
۴۲. امام صادق )علیهالسلام( در فرازى از حدیثى فرمود:
نِعمَ المسجِدُ الکوُفَهِ، صَلّى فیهِ اَلفُ نَبِىٍّ و اَلفُ وَصِىٍّ.(۶۲)
مسجد کوفه چه مسجد زیبائى است هزار پیامبر و هزار وصى پیامبر در آن نماز گزار بودهاند.
۴۳. امام صادق )علیهالسلام( فرمود:
در شب مواج جبرئیل به پیامبر اکرم )صلّىاللهُعلیهوآلهوسلّم( عرض کرد:
این جا نماز گاه پدرت آدم و عبادتگاه پیامبران است، در اینجا فرود آى و نماز بگزار. پس آن حضرت فرود آمد و نماز گزارد، آن گاه به سوى آسمان معراج نمود.(۶۳)
۴۴. امام صادق )علیهالسلام( به صراحت فرمودند: مسجد کوفه از مسجد بیت المقدس )مسجد اقصى( برتر است.(۶۴)
۴۵. و در همین رابطه فرمود:
لو یَعلَم النّاسُ مِن فضلِلهِ ما اعلَمَ، لا زدَ حَملوُا عَلَیهِ.(۶۵)
اگر مردم از فضیلت مسجد کوفه مىدانستند آن چه را که من مىدانم در آن جا ازدحام مىکردند.
۴۶. جبریل امین در شب معراج به رسول اکرم )صلّىاللهُعلیهوآلهوسلّم( عرضه داشت:
مسجِدٌ مبارَکٌ کثیرُ الخیر، عظیمُ البَرَکهِ، اختارَهُ اللّهُ لاَهِلِه و هُوَ یَشفَعُ لَهُم یومَ القیامَهِ.(۶۶)
مسجد مبارک، پر فضیلت و پر برکتى است خداوند آن را براى اهلاش برگزیده است، این مسجد در روز قیامت براى آنها شفاعت مىکند.
۴۷. رسول اکرم )صلّىاللهُعلیهوآلهوسلّم( در همین رابطه فرمود:
مسجد کوفه در مورد هر کس که در آن دو رکعت نماز بگزارد در روز قیامت شفاعت مىکند.(۶۷)
۴۸. امام صادق )علیهالسلام( از هارون به خارجه پرسید: با مسجد کوفه چقدر فاصله دارى؟ آیا به یک میل )دو کیلومتر( مىرسد؟ گفت: نه.
فرمود: آیا همهى نمازهایت را در آن جا مىخوانى؟ گفت: نه.
فرمود: اگر من در آنجا حضور داشتم هیچ نمازى را در هیچ وعدهاى جز در آنجا نمىخواندم.
آنگاه در ضمن شمارش فضیلتهاى مسجد کوفه فرمود:
ما بَقىَ مَلَکٌ مُقرَّبٌ و لا نَبىٌّ مُرسلٌ، و لا عَبدٌ صالِحٌ الاّ و قَد صَلّى فیهِ.(۶۸)
هیچ فرشتهى مقرب هیچ پیامبر مرسل و هیچ بندهى شایستهاى نیست جز این که در آن مسجد نماز گزارده است.
۴۹. امام صادق )علیهالسلام( در ضمن شمارش فضیلتهاى برجستهى مسجد کوفه فرمود:
انَّ الصّلاه المکتوُبَهَ فیهِ لَتعَدِلُ اَلفَ صَلاهٍ، و انَّ النّافِلَه فیه لَتعدلُ خَمسَ مِائهِ صلاهٍ و انَّ الجلُوسَ فیهِ بغیر تَلاوهٍ و لاذکرٍ لَعِباده.(۶۹)
نماز واجب در مسجد کوفه معادل یک هزار نماز مستحبى معادل ۵۰۰ نماز مىباشد و نشستن در آنجا بدون ذکر و تلاوت قرآن پاداش عبادت دارد.
۵۰. و در حدیث دیگرى فرمود:
صَلاهٌ فى مسجدِ الکوُفَهِ بالفِ صَلاهٌٍ.(۷۰)
یک نماز در مسجد کوفه معادل یک هزار نماز است.
۵۱. امیرمؤمنان )علیهالسلام( در همین رابطه فرمود:
الصَّلاهُ المَکتُوبَهُ فیهِ حَجَّهٌ مَبروُرَهٌ و النّافَله فیه عُمرَهٌ مبروُرهٌ.(۷۱)
نماز واجب در مسجد کوفه معادل یک حج مقبول و نماز مستحبى در آن معادل یک عمرهى مقبول است.
۵۲. امام باقر )علیهالسلام( نیز فرمود:
یا اَبا حَمزهَ، الفَریضَهُ فیها تَعدِلُ حَجَّهً و النّافلهُ تَعدِلُ عُمرَهً.(۷۲)
اى ابا حمزه، نماز واجب در آن معادل یک حج و نماز مستحبى معادل یک عمره مىباشد.
۵۳. امیرمؤمنان )علیهالسلام( در همین رابطه فرمودک
النّافلهُ فى هذا المسجدِ تَعدِلُ عُمرهً معَ النّبىّ )صلّىاللهُعلیهوآلهوسلّم( و قد صلّى فیه الفُ نبىٍّ و الفُ وصىٍّ.(۷۳)
نماز مستحبى در این مسجد معادل یک عمره در محضر پیامبر و نماز واجب در آن معادل یک حج در حضور پیامبر )صلّىاللهُعلیهوآلهوسلّم( مىباشد. یک هزار پیامبر یک هزار وصى پیامبر در آن نماز گزاردهاند.
۵۴. امام صادق )علیهالسلام( فرمود:
الکُوفَهُ حَرَم اللهِ و حرَمُ رسوُلُِهِ و حِرِمُ امیرالمؤمینَ عَلىٍّ )علیهالسلام(، الصّلاهُ فى مسجِدِها بالفِ صلاهٍ(۷۴)
کوفه حرم خدا حرم پیامبر و حرم امیرمؤمنان )علیهالسلام( است، نماز در مسجد آن معادل هزار نماز است.
۵۵. و در حدیث دیگرى فرمود:
صَلاهٌ فى مسجِدِ الکوُفَهِ تَعدِلُ الفَ صلاه فى غَیره من المساجِد.(۷۵)
یک نماز در مسجد کوفه، معادل یک هزار نماز در دیگر مساجد است.
۵۶. امام باقر )علیهالسلام( از یک نفر از اهالى کوفه پرسید: آیا تو همهى نمازهایت را در مسجد کوفه مىخوانى؟ گفت: نه. فرمود: تو شخص محرومى هستى، که از چنین خیرى در ماندهاى.(۷۶)
۵۷. و به ابو عبیده توصیه فرمود: هرگز نماز در مسجد کوفه را فرو مگذار.(۷۷)
۵۸. امام رضا )علیهالسلام( در این رابطه فرمود:
الصّلاهُ فى مسجِدر الکوُفَهِ فَرداً، افضَلُ من سَبعینَ صَلاهٍ فى غیرهِ جَماعَهً.(۷۸)
نماز فرادى در مسجد کوفه، از ۷۰ نمازى که در دیگر مساجد با جماعت خوانده شود بهتر است.
نکاتى چند پیرامون مسجد کوفه
اگر بخواهیم همهى احادیث وارده از پیشوایان معصوم را پیرامون مسجد اعظم کوفه در این مقال بیاوریم، مطلب به درازا مىکشد. از این رهگذر به احادیث یاد شده بسنده مىکنیم و در بخش پایانى این نوشتار به چند نکته در رابطه با مسجد کوفه اشاره مىکنیم:
الف – حجر الاسود بر دیوار مسجد اعظم کوفه
۵۹. مولاى متقیان، امیرمؤمنان )علیهالسلام( در فرازى از یک خطبهى طولانى در مسجد اعظم کوفه مىفرماید:
و لا تَذهَبُ الایّامُ و الّلیالى، حتىّ یُنصَبَ الحَجَرُ الاَسوَدُ فیه.(۷۹)
طولى نمىکشد که حجر الاسود در این مسجد نصب مىشود.
۶۰. در احادیث ملاحم نیز آمده است:
تُغَیّرُ الحَبَشهُ البیت فیکَسِرونهُ، وَ یؤُخَذُ الحجَرُ، فَیُنصَبُ فى مسجدِ الکوُفَهِ.(۸۰)
اهالى حبشه خانهى خدا را دگرگون ساخته، در هم مىشکنند، حجر الاسود را مىگیرند و در مسجد کوفه آن را نصب مىکنند.
این حادثه در قرن چهارم هجرى واقع شد، قرامطه کعبه را تخریب کردند، حجر الاسود را بردند و در مسجد کوفه نصب کردند.(۸۱)
مشروح این فاجعه را در کتاب »تاریخ وهابیان« مشروحاً آوردهایم.
ب – تشریف فرمائى پیشوایان معصوم به مسجد کوفه
۶۱. بر اساس احادیث فراوران رسول اکرم )صلّىاللهُعلیهوآلهوسلّم( در شب معرج در مسجد کوفه فرود آمده، نماز گزارده است.(۸۲)
۶۲. امام سجاد )علیهالسلام( صرفاً براى نمازگزاردن در مسجد کوفه رنج سفر برخود هموار نموده از مدینه منوره به مسجد آمده است.(۸۳)
۶۳. امام کاظم )علیهالسلام( احمد تبّان را از طریق اعجاز به مسجد کوفه آورده تا اعمال مسجد را در محضر آن حضرت انجام دهد.(۸۴)
۶۴. امام جواد )علیهالسلام( على بن خالد زیدى را با اعجاز امامت به مسجد کوفه برده، اعمال مسجد را در حضور آن سرور انجام داده است.(۸۵)
معجزات شگفت امیرمؤمنان )علیهالسلام( در مسجد کوفه
۶۵. معجزهى باهرهاى از رسول اکرم )صلّىاللهُعلیهوآلهوسلّم( )در مسجد کوفه« به وقوع پیوسته.(۸۶)
۶۶. معجزات شگفت فراوانى از مولاى متقیان امیرمؤمنان )علیهالسلام( در مسجد کوفه پدیدار گشته، که فقط به منابع آنها در پاورقى اشاره مىکنیم.(۸۷)
۶۷. داورىهاى شگفت امیرمؤمنان )علیهالسلام( در مسجد کوفه بیرون از شمار است به برخى از منابع آنها در پاورقى اشاره مىکنیم.(۸۸)
محرابهاى مسجد کوفه
در سمت قبلهى کوفه در محراب به عنوان محراب امیرمؤمنان )علیهالسلام( موجود است، علامهى مجلسى محدث نورى نکات فراوانى را براى تعیین محراب شهادت امیرمؤمنان )علیهالسلام( نقل کردهاند و سرانجام به این نتیجه رسدیدهاند که احتمالا یکى از آنها محراب ضربت خوردن مولى و دیگرى محراب عبادت آن حضرت باشد.(۸۹) و لذا بهتر است از هر دو محراب تبّرک شود.
محرابهاى موجود در صحن مسجد یادگار علامه سید بحر العلوم است، که آنها را به جاى اسطوانههاى مسجد که غالباً بر چیده شده بود تاسیس کرد.(۹۰)
ه – مقامهاى مسجد کوفه
در مسجد اعظم کوفه مقام جبرئیل، مقام نوح، مقام ابراهیم، مقام امیرالمؤمنین، مقام امام سجاد و مقام امام صادق )علیهالسلام( هست، که هر کدام نماز و دعاى مخصوص دارد.(۹۱)
در منابع فراوانى درمورد تعیین هر یک از مقامهى یاد شده، دکّه القضا، بیت الطشت و دیگر اماکن متبرکهى مسجد کوفه بحث شده، علاقهمندان به منابع یاد شده در پاورقى مراجعه فرمایند.(۹۲)
و – نکات پراکنده
۶۸. با اسناد گوناگون روایت شده که هر شب ۶۰۰۰۰ فرشته بر مسجد کوفه فرود آمده، در نزد ستون هفتم نماز مىگزارند. دیگر تا روز رستاخیز به آنها نوبت نمىرسد که بر گردند و در آن جا نماز بگذارند.(۹۳)
ستون هفتم مقام امیرالمؤمنین )علیهالسلام( است.(۹۴)
۶۹. ابوحمزهى ثمالى گوید: اصبغ بن نباته دست مرا گرفت و ستون هفتم را به من نشان داد و گفت: اینجا مقام امیرامؤمنین )علیهالسلام( است.(۹۵)
۷۰. در شب معراج جبرئیل به پیامبر اکرم )صلّىاللهُعلیهوآلهوسلّم( عرضه داشت: اینجا مسجد کوفه است، من ۲۰ بار ویرانى و ۲۰ بار آبادانى آن را دیدهام که میان دو ویرانى و دو آبادانى ۵۰۰ سال فاصله بود.(۹۶)
۷۱. یکى از درهاى مسجد کوفه »باب السّده« نام داشت که گذرگاه امیرمؤمنان )علیهالسلام( بود.(۹۷)
۷۲. یکى دیگر از درهاى مسجد کوفه »باب الفیل« است که در اصل »باب الثعبان« نام داشت و آن معجرهى باهرهى امیرمؤمنان )علیهالسلام( در آن جا رخ داد.(۹۸) نظر به این که باب ثعبان یاد آور معجزهى امیرمؤمنان )علیهالسلام( بود، بنى امیه نام آن را به باب الفیل تغییر دادند .(۹۹)
۷۳. امیرمؤمنان )علیهالسلام( فرمود:
به مسجد کوفه از در بزرگ )باب الفیل( وارد شوید که آن باغى از باغهاى بهشت است.(۱۰۰)
۷۴. سنگى در مسجد کوفه پدیدار شد که به قلم تکوین بر آن نام مقدس »محمّد« )صلّىاللهُعلیهوآلهوسلّم( نقش بسته بود.(۱۰۱)
۷۵. امام رضا )علیهالسلام( فرمودک
مسجد کوفه خانهى حضرت نوح بود اگر کسى یک صدبار وارد شود، یک صد بار خداوند براى او آمرزش مىنویسد زیرا دعا طلب آمرزش حضرت نوح در آنجاست.(۱۰۲)
منظور از این دعا دعاى: )رَبّ اغفِرلى وَ لِوالِدَىَّ و لِمَن دَخَلَ بَیتىَ مُؤمِناً( مىباشد.(۱۰۳)
بار یافتگان
در طول قرون و اعصار صدها نفر در مسجد اعظم کوفه توفیق تشرّف به پیشگاه مقدس حضرت بقیه الله )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( پیدا کردهاند به ۱۰ نمونه از این سعادتمندان به طور فشرده اشاره مىکنیم، طالبان تفصیل بیشتر را به منابع یاد شده در پاورقى ارجاع مىدهیم.
به امید روزى که خورشید جهان افروز امامت، از افق غیبت طالع گشته، جهان آفرینش را با نور خود منّور ساخته سعادت تشرف به پیشگاه آن قبلهى موعود و کعبه مقصود را به همه شیفتگان دلسوخته ارزانى بدارد.
۱. ملاّ احمد مقدّس اردبیلى
یکى از زیباترین تشرّفاتى که در طول قرون و اعصار در مجسد اعظم کوفه رخ داده، تشرّف نادرهى دوران، محقّق بىنظیر زمان، مولى احمد، معروف به: »مقدّس اردبیل« )متوفّاى ۹۹۳ ه( مدفون در ایوان مقدس حرم مطهّر مولاى متقیان امیر مؤمنان)علیهالسّلام( مىباشد.
داستان این تشرّف با اسناد مختلف از سرآمدِ شاگردان محقق اردبیلى، سیّد سند، حبر معتمد »میر علاّم« روایت شده است.
حجّت تاریخ علاّمهى تهرانى مىنویسند: به هنگام ارتحال مقدّس اردبیلى از او پرسیدند که بعد از شما به چه کسى مراجعه کنیم؟ ایشان فرمود: »در احکام شرعى به میر علاّم و در مسائل عقیدتى به میرفضلاللّه مراجعه نمایید.«(۱۰۴)
و اینک داستان تشرّف مقدّس اردبیلى به نقل میرعلاّم:
علامهى مجلسى از گروهى از اساتید خود، از سید فاضل »امیر علاّم« شاگرد برجستهى مقدس اردبیلى روایت مىکند که گفت:
شبى در صحن مقدس مولاى متقیان امیرمؤمنان)علیهالسّلام( بودم، مقدار زیادى از شب گذشته بود، من در صحن مطهّر قدم مىزدم، ناگاه دیدم که شخصى به سوى حرم مطهر در حرکت است، نزدیک رفتم، دیدم استاد بزرگوارم عالم پرهیزکار، فاضل عالى مقدار، ولى احمد اردبیلى است.
من خود را مخفى کردم، تا استاد به درب حرم رسید، درب حرم بسته بود، به مجّرد این که استاد به درب حرم رسید، درب به رویش باز شد.
او وارد حرم شد و من مىشنیدم که با کسى در داخل حرم گفت و گو مىکند. پس از دقایقى از حرم بیرون آمد، درب حرم بسته شد، ایشان حرکت کرد و من نیز به دنبالاش روان گشتم.
مقدس اردبیلى از نجف اشرف خارج شد و راه مسجد کوفه را در پیش گرفت. من نیز چون شاید به دنبالاش در حرکت بودم، به گونهاى که متوجّه من نمىشد. تا داخل مسجد اعظم کوفه شد و در محرابى که محلّ شهادت امیرمؤمنان)علیهالسّلام( بود، قرار گرفت.
مدّت طولانى رد آن جا توقّف نمود، آنگاه از مسجد بیرون رفت و راه نجف را در پیش گرفت.
تا نزدیکى مسجد »حنّانه«(۱۰۵) پشت سرش در حرکت بودم، آن جا مرا سرفهاى در گرفت، که نتوانستم خوددارى کن، پس به سوى من نگاهى کرد و در آن تاریک شب مرا شناخت و فرمود: »تو میر علاّم هستى؟«. گفتم: آراى. پرسید: تو این جا چه کار مىکنى؟!
گفتم: از لحظهاى که شما قدم در صحن مهر نهادى، تا الآن پشت سرِ شما بودم، شما را قسم مىدهم به صاحب آن قبر مطهر )على)علیهالسّلام(( آنچه امشب براى تو پیش آمد، از آغاز تا فرجام برا یمن بازگوى.
فرمود: مىگویم، به شرط این که تا من زنده هستم به احدى بازگو نکنى من تعهد کردم، هنگامى که از عهد و میثاق من مطمئن شده فرمود: در مورد برخى از مسایل مىاندیشیدم، برخى از آنها بر من مشکل شد، به دلم گذشت که به محضر مولاى متقیان)علیهالسّلام( برسم و مشکل خود را از محضر آن حضرت بپرسم.
چون به درب حرم رسیدم، به طورى که مشاهده کردى، درب حرم به رویم گشوده شد، وارد حرم شدم، از خداوند منّان مسألت نمودم که امیرمؤمنان مشکل مرا بازگشاید. ناگهان صدایى از قبر مطهر به گوشم رسید که:
»اِئتِ مَسِجدَ الکُوفَهِ وَسَل عَنِ القائِمِ)علیهالسّلام( فَاِنَّهُ إمامُ زَمانِکَ«:
»به مسجد کوفه برو، و مسائلات را از حضرت قائم)علیهالسّلام( بپرس، که امام زمانات او مىباشد«.
پس به مسجد کوفه آدم و در محراب مسجد پرسشهاى خود را از آن حضرت پرسیدم و پاسخهاى لازم را دریافت کردم، و اینک به منزل خود باز مىگردم.(۱۰۶)
این داستان را با اندک تغییرى در تعبیر، معاصر علامهى مجلسى، محّدث والامقام، مرحوم سید نعمه اللّه جزایرى )متوفّاى 1112ه.( توسّط استادش »سیدهاشم احسائى«(۱۰۷) از استاد وى »میر علاّم« شاگرد برجستهى مقدّس اردبیلى نقل کرده است.(۱۰۸)
این داستان در منابع فراوانى به نقل از علامهى مجلسى(۱۰۹) و در منابع دیگر به نقل از مرحوم جزایرى آمده است.(۱۱۰)
در نسخهى چاپى انوار نعمانّیه، براى »میرعلاّم« نسخه بدلى به عنوان »مدیر فیض اللّه« آمده، از اینرهگذر در برخى منابع به جاى میرعلاّم، میرفیضاللّه(۱۱۱) و در برخى به عنوان نسخه بدل(۱۱۲) و در برخى دیگر »میرغلام« آمده(۱۱۳)، ولى صحیح آن »میرعلام« مىباشد.(۱۱۴)
۲. سیدمهدى بحرالعلوم
شخصیت والاى سید بحر العلوم بر احدى پوشیده نیست، مرحوم کاشف الغطاء شیخ جعفر کبیر با آن جلالت قدر و مرجعیّت عامّه که داشت خاک نعلین سید را از روى تبرک با تحت الحنک عمامهاش پاک مىکرد(۱۱۵)، به قدرى کرامات و خارق عادات از وى صادر شد که صاحب جواهر از او به عنوان »صاحب کرامات باهره و معجزات قاهره« تعبیر مىکرد.(۱۱۶)
محدث قمى،(۱۱۷) محدّث نورى(۱۱۸)، مرحوم خیابانى(۱۱۹) و بسیارى از محدثان و مورخان تصریح کردهاند که تشرف او به پیشگاه حضرت بقیه الله )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( به تواتر رسیده است.(۱۲۰)
افتخار قرون و اعصار علامهى بحر العلوم را تشرفات فراوانى است که یکى از آنها در مسجد کوفه رخ داده است.
سید جواد عاملى، صاحب مفتاح الکرامه )متوفاى ۱۲۲۶ ه.ق( استاد صاحب جواهر و شاگرد برجستهى بحر العلوم مىگوید:
شبى از شبهاى استادم سید بحر العلوم را دیدم که از دروازهى شهر نجف بیرون رفت، من نیز به دنبال او حرکت کردم تا وارد مسجد کوفه شد، من نیز پشت سر ایشان وارد شدم.
استاد را مشاهده کردم که به مقام حضرت صاحب الأمر )علیهالسلام( رفت و در آن جا به امام زمان )عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( به گفت و گو پرداخت.
امام زمان)عجّلاللّهتعالىفرجهالشّریف( در پاسخ یکى از پرسشهاى بحرالعلوم فرمود:
»شما در احکام شرعیه به ادلّهى ظاهریّه مأمور هستید و مکلّف به همان چیزى هستید که از آن ادلّه استفاده نمودهاید، شما مأمور به احکام واقعیّه نیستید«.(۱۲۱)
برگرفته از سایت :المهدویه
