عصر انتظار
سوره مبارکه اسراء آیه ۲۰
کُلًّا نُمِدُّ هٰؤُلاءِ وَهٰؤُلاءِ مِن عَطاءِ رَبِّکَ ۚ وَما کانَ عَطاءُ رَبِّکَ مَحظورًا﴿۲۰﴾
هر یک از این دو گروه را از عطای پروردگارت، بهره و کمک می‌دهیم؛ و عطای پروردگارت هرگز (از کسی) منع نشده است.
کمک خداوند به هر کس که در راه او تلاش کند
هر کسى که دنبال یک هدفى باشد و نیرویش را به کار بگیرد، خدا کمکش می‌کند. در کار دنیائى هم باشد، خداى متعال کمک می‌کند؛ «کلّا نمدّ هؤلاء و هؤلاء» (۱). همان کسانى که دنبال دنیا هستند، خدا می‌گوید کمکشان می‌کنیم. اگرچه وقتى مصروف دنیا شدند، دیگر از آخرت نصیبى نخواهند داشت. هم آنهائى را که دنبال آخرتند، کمک می‌کنیم، هم آنهائى را که دنبال دنیایند. آخرت هم فقط نماز شب و دعا و ذکر و توسل و این‌ها نیست. البته این‌ها هم وسائل است؛ لیکن خدمت به مردم، حضور در آنجائى که لازم است، این‌ها همه‌اش کارهاى خدایی است.
شما ببینید در صدر اسلام، آن کسانى که ممدوح واقع شدند – حالا توى فرهنگ ما، بر طبق عقیده‌ى ما – بیش از آنچه که به خاطر نماز و عبادتشان ممدوح واقع شدند، به خاطر موضعگیرى‌هاى سیاسىشان، اجتماعىشان و مجاهدتشان ممدوح واقع شدند. ما ابى‌ذر را، یا عمار را، یا مقداد را، یا میثم تمار را، یا مالک اش‌تر را کمتر به عبادتشان مدح می‌کنیم. تاریخ، این‌ها را به آن مواضعى می‌شناسد که این مواضع، تعیین کننده بود؛ حرکت کلان جامعه را توانست هدایت کند، شکل بدهد و به پیشرفت این حرکت کمک کند. آنهائى هم که مذمت شدند، همین جور. خیلى از بزرگان که مورد مذمت قرار گرفتند، به خاطر شرب خمر مذمت نشدند، به خاطر بى‌نمازى مذمت نشدند؛ به خاطر عدم حضور در آنجائى که حضورشان لازم بود، مذمت شدند. تاریخ، اینجورى ثبت کرده؛ نگاه کنید، ببینید.
پس کار خدا، کار معنوى، کار توحیدى، منحصر نیست در نماز خواندن؛ اگرچه نماز را دست‌کم نباید گرفت. نماز پشتوانه‌ى همه‌ى اینهاست. تلاوت قرآن، تدبر در قرآن، تضرع پیش خداى متعال، خواندن ادعیه‌ى مأثور – صحیفه‌ى سجادیه، دعاى امام حسین، دعاى کمیل، بقیه‌ى این ادعیه‌اى که هست – این‌ها همه‌اش کمک کننده است؛ روان کننده‌ى حرکت موتور وجود انسان است؛ که اگر چنانچه شما با خدا انس داشتید و میان خودتان و خدا را درست و اصلاح کردید، این کار‌ها را راحت‌تر انجام می‌دهید؛ با رغبت بیشتر، با شوق بیشتر انجام می‌دهید. بنابراین کسى که می‌خواهد کار خدا را بکند، خداى متعال کمکش می‌کند. کسى بخواهد کار دنیا را هم بکند، همین جور. اینهائى که دنیا، یا مقام دنیا، یا پول دنیا، یا عیش دنیا، لذتهاى جنسى و امثال این‌ها برایشان هدف و غرض و مآل بود – که حالا در دنیا نمونه‌هایش را زیاد مشاهده می‌کنید – این‌ها هم وقتى که در راه همان هدفِ خودشان تلاش کردند، خدا کمکشان می‌کند. کمک الهى به این است که وسائل را در اختیارشان می‌گذارد. همت می‌کنند، از این راه می‌روند، هدفشان هم فقط هدف مادى است؛ لذا به آن هدف می‌رسند. البته چون آنجانب اصلى را که جانب معنوى و الهى و اخروى است، ندیده گرفتند، آنجا ضرر می‌کنند؛ اما در این قسمتى که هدف گرفتند، پیش می‌روند.(۲)
هر کس در راه هدفی تلاش کند به نتیجه می‌رسد
آنهایى که امروز در قله‌ى دانشند، همیشه این‌طور نبوده‌اند. همین امریکا که امروز از لحاظ علمى از همه‌ى مراکز علمى و کشورهاى دنیا جلو‌تر است، صد سال پیش براى ابزارهاى عادى جنگىِ خودش، محتاج انگلیس و فرانسه و ایتالیا بود. تاریخ را بخوانید! در جنگهاى داخلى امریکا – به جنگهاى انفصال معروف است؛ جنگ بین شمال و جنوب امریکا. جنوبى‌ها مى‌خواستند جدا شوند؛ اما شمالی‌ها مى‌جنگیدند و نمى‌گذاشتند که آن‌ها جدا شوند؛ جنگ چهارساله که در حدود سالهاى هزار و هشتصد و شصت تقریباً، صد و پنجاه سال پیش اتفاق افتاد – دو طرف موفقیت خودشان را در این مى‌دانستند که بتوانند مثلاً یک کشتى جنگى یا یک توپِ از فلان نوع را از انگلیس بخرند، از اقیانوس اطلس عبور بدهند و برسانند به این طرف. آن زمان، امکانات نداشتند؛ اما امروز در قله‌ى علمند؛ چون تلاش کردند. تلاش به دین و ایمان و کفر و اسلام، ارتباطى ندارد؛ قرآن این را مى گوید. من بار‌ها این آیه را گفته و خوانده‌ام: «کلاًّ نمدّ هؤلاء و هؤلاء»؛ ما به همه کمک مى کنیم؛ این سنت الهى است. هر کس در راه یک مقصودى تلاش کرد، خداى متعال این سنت را قرار داده است که این تلاش به نتیجه خواهد رسید.(۳)
یک عدّه، ساده‌لوحانه بعضى از کشورهاى ثروتمند دنیا را مورد نظر قرار مى‌دهند و مى‌گویند این‌ها ثروت دارند، اما دین و اخلاق ندارند؛ ما هم به همان راه برویم. خیال مى‌کنند ثروتمند شدن آن‌ها، ناشى از دین نداشتن و اخلاق نداشتن آنهاست! این اشتباه است. هر کشورى اگر ثروتمند و قدرتمند شده است، به خاطر عوامل خاصّ ایجاد قدرت و ثروت است. هر جا تدبیر و کار و تلاش باشد، محصولى خواهد داد؛ این سنّت الهى است. حتّى کسانى هم که دنبال مادیّات صرفِ بدون معنویت مى‌روند، اگر مدیریّت و تدبیر درستى داشته باشند و تلاش و مجاهدت هم بکنند، البته به آن خواهند رسید.(۴)
شکى نیست که خداى متعال به حسب عمل ملت‌ها به آن‌ها پاداش و جزا مى‌دهد، که گاهى آثار آن را ما مى‌فهمیم و گاهى هم متوجه نمى‌شویم. آیات کریمه‌ى قرآن دلالت مى‌کنند که اگر ملتى عمل صالح انجام داد و مخصوصاً آن را با ایمان و تقوا همراه کرد، زندگى و دنیا و عزت و استقلال او تأمین خواهدشد؛ حتّى اگر با ایمان و تقوا هم همراه نبود، باز هم خداى متعال پاداش خواهد داد؛ «کلّا نمدّ هولاء و هولاء»: هم کسانى که براى دنیا کار مى‌کنند، و هم افرادى که براى آخرت تلاش مى‌کنند، خداى متعال همه را جزا خواهد داد.
این‌که مى‌بینید بعضى از ملت‌ها دین و تقوا هم ندارند، اما از زندگى مادّى و على‌الظاهر مطلوبى برخوردارند، به خاطر آن است که کار دنیا را خوب انجام مى‌دهند؛ منتها این‌گونه زندگى عاقبت خوشى ندارد و با فساد همراه مى‌شود و آن شخص را از بین خواهد برد. تمدن مادّى امروز جهان، این روش زندگى را برگزیده است؛ لیکن ملتى که مؤمن باشد و مثل شما تلاش کند، شکى نیست که خداى متعال به او پاداش خواهدداد. این پاداش فقط مخصوص آخرت نیست؛ بلکه در دنیا هم پاداش داده خواهد شد. پاداش دنیا این است که طبق عملى که انجام داده‌اند، خوشبخت و عزیز خواهند شد و از ذلت و زور و تحمیل بیرون خواهند آمد.(۵)
خداى متعال هیچ تلاشى را بى‌نتیجه نمى‌گذارد؛ حتماً نتیجه‌اى دنبالش هست. گاهى افراد انسان مى‌توانند آن نتیجه را بشناسند، همان را هدف مى‌گیرند و به آن هم مى‌رسند؛ اما گاهى آن نتیجه‌اى که بر آن عمل مترتّب است، آن را درست نمى‌شناسند و دنبال نتیجه‌ى دیگرى مى‌گردند؛ ولى آن عمل نتیجه‌ى خودش را مى‌دهد و بالاخره به نتیجه مى‌رسند. بنابراین، خداى متعال هیچ تلاشى را بدون پاداش نگذاشته است.(۶)
پی‌نوشت:
۱) اسراء: ۲۰
۲) بیانات در دیدار جمعى از مسئولان نظام جمهورى اسلامى ۱۳۸۹/۰۱/۱۶
۳) بیانات در دیدار دانشگاهیان سمنان ۱۳۸۵/۰۸/۱۸
۴) بیانات در دیدار جمعی از پاسداران ۱۳۸۱/۰۷/۱۷
۵) بیانات در مراسم بیعت جمع کثیرى از اقشار مختلف مردم سراسر کشور ۱۳۶۸/۰۴/۱۸
۶) بیانات در خطبه‌هاى نمازجمعه ۱۳۷۷/۱۰/۰۴
۷) بیانات در دیدار دانشجویان و اساتید دانشگاه‌هاى استان کرمان ۱۳۸۴/۰۲/۱۹
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) – مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی
