
متن برنامه ی درس هایی از قرآن کریم حجت الاسلام قرائتی؛ تاریخ پخش :: ۱۳۸۷/۶/۱۲
بسم الله الرحمن الرحیم
الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی
السلام علیک یا شهر الله الاکبر. سلام بر تو ای ماه رمضان. قبل از ماه رمضان، من برای اینکه بعضی افراد خواسته باشند تصمیم بگیرند برای آموزش قرآن، روخوانی، تفسیر، ترجمه، چند شب جمعه صحبت کردم. حالا این بحثمان به مناسبت آغاز ماه رمضان ۸۷ در کرمانشاه باز دانستنیهای جلسات قرآن را میخواهم بگویم. تقریباً حدود بیست نکته میخواهم راجع به قرآن بگویم. مستمعین تمام مسلمانها، شیعه و سنی، معلمین دینی، مربیان، پدران، مادران، اصلاً یک مسلمان چون بالاخره قرآن کتاب همهی مسلمانها است. میخواهم راجع به دانستنیها صحبت کنم. و ای کاش اوقاف هم این دانستنیها را تکمیل کند به صورت یک پوستر در همهی دارالقرآنها داشته باشد. چون اینها چیزی است که نتیجهی عمر ما و روایات و آیاتی است که استفاده کردیم. تذکرات مهم دربارهی قرآن و تفسیر. اول اینکه در ترجمهها، ترجمههای افراد عالمتر و روانتر، الآن حدود ۱۵- ۱۶ رقم ترجمه داریم. ترجمههای خوبی است. ولی آن ترجمهای باشد که مترجمش سابقهی تفسیری، حوزوی، فقهیاش بیشتر است. شما در دکتر وقتی به دکتر میروی اگر بدانی این دکتر تخصصش، سابقهاش بیشتر است به آنجا میروی. بنابراین در ترجمه هم نمیخواهم بگویم ترجمهی بیاشکال داریم. بنده که الآن اینجا ایستادم ترجمهی بیاشکال شاید نادر باشد. ولی این یک مسئله.
۱- بهرهگیری از فرصتهای کوتاه برای معارف بلند قرآنی
مسئلهی دوم. در لغات، الفاظ، اقوال، احتمالات نمانیم. ۱- مترجم عالمتر و ترجمهی روانتر. مسئلهی دوم در لغات، تجوید، اقوال، احتمالات، اینها چهارتا دره … نمانیم. متأسفانه بعضی از جلسات تفسیر، بعضی از منبریها، طلبهها، بعضی از ملاّها، در این چهارتا دره میافتند دیگر بیرون هم نمیروند. مثل ماشینی که در جوی میافتد. بعضیها در لغات میمانند. به یک لغت که میرسند ریشهی این چیست؟ عمقش چیست؟ مشابه این چیست؟ یک وقت میبینی این بنده خدا نشسته گوشت کیلویی چند هزار تومان خورده فقط با این لغتها ور رفتیم. بله حالا یک وقت یک کسی در حوزه هست میخواهد هفتاد سال درس بخواند، او طوری نیست. یک کسی خیلی پولدار است، یک تسبیح هم برمیدارد نمیدانم از صدف درست میکند. نخش چه باشد؟ سرش، منگولهاش چه باشد؟ دارد مثلاً با تسبیح ورمیرود. اما یک کسی که یک مبلغ کمی دارد میخواهد جهازیه درست کند، این نمیتواند دائم به سجاده ور برود. چون لحاف هم میخواهیم. پتو هم میخواهیم. ظرف هم میخواهیم. یخچال هم میخواهیم. هزار تا چیز میخواهیم. افرادی که کم حوصله هستند، من بارها این را گفتم. مردم الآن برای چه ساندویچ میخورند؟ حوصلهی پختن ندارند. اخیراً آب میوه میخورند. دیگر حوصلهی جویدن هم ندارند. یعنی یک نسل کم حوصله را نمیشود در لغات ور برویم. «صلاه» یعنی نماز. حالا میشود اینطور گفت. «صلاه» در معنای لغوی معنای دعا بوده است. و اما اینکه به نماز گفتند: «صلاه» چون در نماز دعا هست. آنوقت همینطور… از کافی حدیث گفتیم خلاص! کافی از کلینی بود. کلین نزدیک تهران است. قدیم روستا بوده است. حالا روستایش خراب شده. جادهاش را آسفالت کردند. متأسفانه بد آسفالت کردند آسفالتش بهم ریخت. این کلینی اول کجا بوده. دو تا خواهر داشته. بابا ولم کن! ولم کن! بگو: کلینی چه گفت؟ ور میرود. هرچه میخواهد اتلاف عمر در لغات ور نروید. در تجوید حالا یا «کُوِرَت» یا « کووِرَت» رد شو برو. بعضی عمرشان در تجوید است.
۲- دوری از نقل اقوال و احتمالات تفسیری برای مردم
بعضیها در اقوال میمانند. چه کسی چه گفته؟ چه کسی چه گفته؟ چه کسی چه گفته؟ چه کسی چه گفته؟ بابا ولم کن! مهر نماز باید چقدر باشد؟ به اندازه همین بندی که روز انتخابات انگشت بزنیم. خلاص! ما میآییم میگوییم: مهر نماز باید به اندازه یک درهم باشد. درهم سه رقم است. رقعی داریم. بصری داریم. کوفی داریم. صاحب عروه چه میگوید؟ صاحب تحریر چه میگوید؟ امام چه میگوید؟ مراجع امروز هم با هم اختلاف دارند. مردم میگویند: باز آخوندها با هم دعوایشان شد. بابا این یک مهر نماز است به او بگو چقدر باید باشد. تمامش کنید. خیلی ور میرویم. اقوال را نقل نکنیم. شما یک پرتقال که به مهمانت میدهی چطوری میدهی؟ میگویی: بفرمایید خلاص! نمیگویی: والله ما سه رقم پرتقال داریم. ۳۲ تا بقّالی داریم. این بقّالی نرخش کیلویی اینقدر بود. آن بقالی نرخش کیلویی اینقدر… بابا جان بکن. این پرتقال بفرمایید. تمام شد رفت. یک پرتقالی که میپسندی بگذار پهلوی مهمان بگو: بفرما. دیگر یک بقال شناسی و و پرتقال شناسی و قیمت شناسی و… یک خرده خیلی عمرها تلف شد. متأسفانه حالا اسمش هم برای اینکه آبروریزی نشود میگویند: پژوهش! برای اینکه آبروریزی نشود. ولی روایت داریم «أَعُوذُ بِکَ مِنْ عِلْمٍ لَا یَنْفَع» (بحارالأنوار/ج2/ص63) پناه میبرم از پژوهشهای بیخاصیت!
خوب، احتمالات. آقا بنده مسافرت کردم. در ذهن آدم از مسافرت چه میآید؟ یا با هواپیما، یا با قطار، یا با ماشین. البته احتمال دارد با گاری باشد. احتمال دارد پیاده باشد. احتمال دارد با موتور باشد. موتور ممکن هوندا باشد. ممکن است موتور گازی باشد. ممکن است. ممکن است. ممکن است. ممکن است. این ممکن، ممکنها، بیشتر آدم را گیج میکند. لابد از من در تلویزیون شنیدید. به یک آقا گفتند: شما شبها میخوابید ریشهایت روی لحاف است یا زیر لحاف؟ گفت: ما میخوابیم. نمیدانم حالا امشب امتحان میکنیم. شب رفت بخوابد هی چنین کرد. چنین کرد. چنین کرد. چنین کرد. خواب از سرش رفت. گفت: خدا لعنتت کند با این سؤالی که کردی؟ (خنده حضار) یکی از چالههایی که آخوندها، طلبهها، فضلا، بعضی از علما اساتید دانشگاه، دانشجوها، در آن میافتند و بیرون نمیروند این است. خندقی کندند درست است. یا خندقی بکندند. یا خندقی بکندندی؟ لغتها را بیاوریم. فارسی قدیم، فارسی جدید، کتابخانه افغانستان، کتابخانه هندوستان، کتابخانه پاکستان، کتابخانه مصر، کتابخانه… بابا خندقی کندند. ولم کن! حالا یا کندند. یا بکندند. یا بکندندی. اینها عمر تلف میشود و روز قیامت آن کسی که این را نوشته و آن کسی که این را گفته، و آن کسی که پای حرفهای بیخاصیت نشسته سه تا با هم گیر هستند. چون اگر اسراف آب گناه کبیره است، اسراف عمر به طریق اولی گناه کبیره است و امام خمینی میفرماید: اسراف آب گناه کبیره است. پس عمرتان را تلف نکنید. به مقدار لازم بد نیست. تجوید کمش خوب است. یک دقیقه راجع به لغات عیبی ندارد تا دو دقیقه. اقوال دو تا قول مهم، بس است. احتمالات را خودت مطالعه کن، و آنکسی که احتمال بهتر را گفته بگو. مسئلهی سوم، حرف خیلی دارم میترسم نشود.
۳-تفسیر عمومی آیات، نه تفسیر موضوعی و تخصصی
آشنایی با همهی قرآن بعد تفسیر موضوعی. ببین آدمی که میخواهد حمام برود اول دوش میگیرد. یک دور همهی بدنش تر میشود. بعد مینشیند حالا یا حنا میبندد یا سدر میزند. یا صابون میزند. یا کیسه میکشد. هرکاری میخواهد بکند، بکند. ولی یک دور باید بدنش… خانهها اول یک دور همهی اتاقها را موکت میکنند بعد حالا یکی پول دارد قالی میخرد. یکی بیشتر پول دارد یک صندلی هم روی قالی میگذارد. مبلمان میکند. اول گچ و خاک میکنیم بعد حالا سفید میکنیم. بعد یک گوشهاش را گچبری میکنیم. بعضیها هنوز هیج جا نیامدهاند مثلاً سی جلسه راجع به هجرت. مثل اینکه آدم هرچه پول دارد لحاف کرسی بخرد. تفسیر موضوعی برای خواص است. برای عموم درست نیست یک موضوع را بیست جلسه صحبت کرد. بعضی از قدیمیها این رسم بود… من نمیدانم به چه دلیلی رسم بود؟ مثلاً یک روحانی میگفت: من ده شب راجع به «سدره المنتهی» صحبت کردم. گفتم: خوب ببخشید این مردم هیچ مشکل دیگری جز «سدره المنتهی» نداشتند؟ مشکل نماز، زکات، مشکل اخلاق، همسرداری، بچهداری، خانهداری، لقمه حلال، هیچ مشکلی نداشتند که شما ده شب روی منبر فقط راجع به این صحبت کردی؟
پس نکتهی سوم اینکه اول تمام قرآن، اول آشنایی با تمام قرآن بعد تفسیر موضوعی. تفسیر موضوعی که مفسرین درجه یک برای شاگردهای خواص درجه یک باشد.
۴- تفسیر آیات برگزیده، نه ابتدا تا انتهای قرآن
چهارم، لازم نیست از دم تفسیر بگوییم. قرآن را باز کنیم آیهی ۱۶، آیهی ۱۷،آیهی ۱۸، این غلط است. مثل اینکه شما مریض هستی. بیا آقا جان! امروز این قفسه دارو را میخوری. فردا آن قفسه را میخوری. همینطور این قفسه را تا آخر برو. دارو فروشی که شما میروی یک قرص از این قفسه، یک کپسول از آن قفسه، یک شربت از آن قفسه، آنچه نیاز است. شما وقتی پیشانیات میخارد از پایین پا شروع نمیکنی تا بالا بِخارانی. همان جایی که میخارد، بِخاران. چون گاهی وقتها میرسیم به آیهی «الطَّلاقُ مَرَّتان» (بقره/۲۲۹) آیهی قرآن است. یعنی خانمت را در چند مرحله طلاق بده. یک مرتبه سه طلاقه نکن. این جوان میگوید: تو را به حضرت عباس ببین. ما اصلاً داماد نشدیم این آقا دارد آیهی طلاق میگوید. بعضی آیات فعلاً مورد نیاز ایشان نیست. آنچه مورد نیاز است. بنابراین لازم نیست از دم بگوییم. این هم تذکر چهارم. تفسیر آیاتی انتخابی. انتخاب کنیم. در انتخاب هم باید هنرمند باشد که انتخاب کند. چون گاهی وقتها انتخاب هم بد انتخاب میکند. بیربط انتخاب میکند. مثل اینکه مثلاً یک مسلمان با یک مسلمان میخواهد دست بدهد بگوید: سلام علیکم! «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَه» (حجرات/۱۰) یعنی همهی مسلمانها با هم برادر هستند. میشود گفت: سلام علیکم! «تَبَّتْ یَدا أَبی لَهَبٍ وَ تَب» (مسد/۱) (خنده حضار) سلام علیکم! دست ابولهب قطع شود. یعنی تو هم ابولهب هستی، انشالله دستت قطع شود. اینکه «تَبَّتْ یَدا» آیهی قرآن است. «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ» هم آیهی قرآن است. منتهی وقت دست دادن کدام آیه را باید بگوید؟ اول مهر آیات علم را باید بگوییم. به مناسبت عید آیهی عید را باید بگوییم. یعنی صبر کنیم که به مناسبتها آیه را بگوییم. حضرت مثلاً میدید که باد میآید برگهای درخت میریزد. حضرت فرمود: ببینید چطور برگها میریزد؟ دیدید؟ دو تا مومن که به هم دست میدهند تا مادامی که دستشان در دست هم است مثل این برگها، گناهانشان میریزد. یعنی از مناسبتها استفاده کنیم.
مسئلهی پنجم این است که سه تا کوتاه، آیات کوتاه، سورههای کوتاه، قصه های کوتاه. کوتاه، کوتاه، کوتاه. آیات کوتاه. «اَ أَوْفُوا بِعَهْدی أُوفِ بِعَهْدِکُمْ» (بقره/۴۰) «فَاذْکُرُونی أَذْکُرْکُم» (بقره/۱۵۳) «لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَأَزیدَنَّکُمْ» (ابراهیم/۷) «وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْسانا» (بقره/۸۳) آیات کوتاه. یک بچهی چهار ساله را بردند یک جایی برای حفظ قرآن. وقتی خانهی ما آمد مادرش گفت: این قرآن را حفظ است. گفتم: بخوان ببینم. آیهای را خواند که من شک دارم مراجع تقلید حفظ هستند یا نه؟ الآن مطمئن هستم حفظ نیستند. خیلیهایشان! «وَ الْمَوْقُوذَهُ وَ الْمُتَرَدِّیَهُ وَ النَّطیحَهُ وَ ما أَکَلَ السَّبُع» (مائده/۳) سختترین آیات قرآن را به بچهی چهار ساله گفته است. خوب این مربیاش… نمیدانم باید دعایش کرد. یا مثلاً بچهی ۷ ساله را جمکران میبرند مناجات عارفین. «الهی نفسی معیوب، قلبی محجوب» تو نفس نداری، ۷ سالت است. یعنی مثل اینکه آدم یک کراوات را به یک آیت الله بدهد. مثل اینکه یک عمامه به اتریش بدهد. اصلاً قاطی پاتی میکنند. دو شاخ تلفن را به برق میزنند. دو شاخ برق را به تلفن میزنند. اصلاً بعضیها را آدم فکر میکند خُل هستند. بنابراین تفسیر آیات آن هم آیات انتخابی علت اینکه قرآن مهجور مانده یکی همین کارها هست. یعنی نتوانستیم یک کاری بکنیم مزهی قرآن را بچشیم. بچشانیم. چهار اصل را در نظر بگیرید. پنجم: آیات کوتاه، سورههای کوتاه، چه بود؟ قصههای کوتاه. یعنی طوری باشد در یک ربع قصهاش جمع شود. آدم بفهمد چه شد؟
۵- توجه به سنّ و سواد و نیاز مخاطب
مسئلهی ششم… تذکر ششم اینکه سن، سواد، حوصله، نیاز، این چهار اصل هم باید دقت شود. سنش چقدر است؟ یک حدیث داریم به نام حدیث مناهی. یعنی حضرت از این کارها نهی کرد. فرمود: این کار را نکنید، نکنید، نکنید. این حدیث مناهی مفصل است. این را باید تکه تکه کرد. آقا شما یک گوسفند که میکشی، سیراب شیرادانش را سیراب شیردانی میپزد. کله پاچهاش را کس دیگری میپزد. گوشتهای راستش را کبابی برمیدارد. پر و پورهایش را هم کباب کوبیده و آبگوشت و اینها. تقسیم میکنیم. مثلاً حدیث داریم «نَهَى النبیّ عَنْ تَقْلِیمِ الْأَظْفَارِ بِالْأَسْنَانِ» (الفقیه/ج4/ص3) اظفار با (ظ) «ط» دسته دار. «تَقْلِیمِ» یعنی قیچی کردن. ناخنهایتان را با دندان نگیرید. خوب این کار بچهها است. یعنی بچهها ممکن است چنین کنند. خوب این برای بچهها. «نَهَى النبیّ» از اینکه جنب در مسجد نرو. خوب چه کسی میتواند جنب در مسجد برود؟ بزرگها! «نَهَى» از اینکه قبر خودتان را گچکاری نکنید. چه کسی قبرش را گچکاری میکند؟ پیرمردهای سرمایهدار! پس ببین یکی برای بچهها است. یکی برای جوانها است. یکی برای پیرها است. هرسه هم «نَهَى» نهی کرد. «نَهَى النبیّ عَنْ تَقْلِیمِ الْأَظْفَارِ بِالْأَسْنَانِ» «نَهَى النبیّ» از اینکه جنب در مسجد برود. «نهی» از اینکه قبر را… حدیث را ما باید حساب کنیم که این برای چه سنی خوب است؟ مراعات سن، مراعات سواد. این چقدر سواد دارد؟ مراعات حوصله، چقدر حوصله دارد؟ ماه رمضان، یک آقا روی منبر طولش داد. یک نفر گفت: آقا اجازه هست؟! کاشان، خدا همه آنها را بیامرزد. هم واعظ از دنیا رفت، هم… جوان بودند. گفت که… آقا گفت که: آقا! شما صبح تا حالا استراحت کردی، مطالعه کردی در اتاق خنک. من صبح تا حالا سر کار بودم، بعد هم تو آقا هستی تو را بردند یک جایی لابد افطاری به تو دادند. یا خانهی خودت یک چیز خوبی خوردی. یا به تو افطاری دادند. من آش جو ترش خوردم با سرکه! هم کار کردم. هم افطاری با آش افطار کردم. بابا بس است. قرآن میگوید: وقتی دیدید مردم نمیکشند کوتاه بیا. خدا میگوید: من کوتاه آمدم. «وَ عَلِمَ أَنَّ فیکُمْ ضَعْفاً» «خَفَّفَ اللَّه» (انفال/۶۶) یعنی خدا میداند شما نمیکشید کوتاه آمد. وقتی خدا کوتاه میآید من هم باید کوتاه بیایم. این هم برای نسل نو… بله این هم که تقریباً آیات کوتاه…
متنوع تفسیر بگوییم که اگر مثلاً مسئله که میگوییم یا آیه تفسیر میگوییم، یک آیه مثلاً راجع به قیامت است. یک آیه راجع به دنیا باشد. خود تنوع خودش خوب است. در قرآن ببین چقدر تنوع است. میگوید: «أَ فَلا یَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ کَیْفَ خُلِقَت» (غاشیه/۱۷) نگاه به شتر کن چطور آفریدیم؟ بعد میگوید: «وَ إِلىَ السَّمَاءِ کَیْفَ رُفِعَت» (غاشیه/۱۸) نگاه به شتر کن، نگاه به آسمان کن. یعنی یک مثل از شتر میزند، یک مثل از آسمان. یک کسی حکیم بود ولی هنوز شتر ندیده بود. گفتند: شتر حیوانی است که چنین، چنان، چنین، میخوابد بار رویش میکنند بلند میشود. گفت: چقدر بار میزنند؟ گفتند: اینقدر. گفت: پس باید گردنش دراز باشد. گفتند: تو که شتر ندیدی! گفت: آخر شما میگویی: خوابیده بار بلند میکند. اگر یک باری را خواستی از زمین بکنی، اهرم میخواهد. این باید یک گردن درازی داشته باشد با کلهاش چنین کند، این چنین بشود. این اهرم میخواهد. بار سنگین از زمین همینطوری نمیشود. هلیکوپتر نیست که بلند شود. گفتند: در بیابانها است. گفت: پس باید کف پایش پهن باشد. گفتند: چنین است. این تناسب خیلی مهم است. شما گوسفند را میگویی: گردنش را ببر. اما شتر را نمیگویی: گردنش را ببر. شتر را میگوید در یک چاله یک سیخ فرو کن. خلاص! یعنی اگر میگفت… اگر میگفتند: شتر هم مثل گوسفند گردنش را ببر، هم پدر قصاب در میآمد. هم پدر شتر! چون مثل تنهی درخت است. مگر میشود برید؟! ببینید وقتی گردن کلفت است، سیخچه، یک سیخچه همینطور بزنی تمام. وقتی گردن باریک است، ببر. وقتی گردن… یعنی این حکم خدا با طبیعت هماهنگ است. حالا، متنوع باشد.
مسئلهی دیگر که اینجا یادداشت کردم خدمتتان بگویم، اگر یک طلبهای، یک استاد دانشگاهی، یک کسی غیر اینها یک استفادهی نویی از قرآن کرد، زود نگوید: قرآن این را میگوید. این استفادهی نو را برود به اسلام شناس عرضه کند، به چند تا از علما اگر یک وقت تفسیر به رأی بود، نگوید. هرچه به ذهنتان رسید نقل نکنید.
مسئلهی دیگر تا یک فرضیه و تجربه قطعی نشده، سریع به قرآن نسبت ندهید. یک سری چیزها قطعی است، مثل کرویت زمین. چون قرآن یک آیه میگوید: «بِرَبِّ الْمَشارِقِ وَ الْمَغارِب» (معارج/۴۰) آیهی قرآن است. مشرقها و مغربها. چه وقت این آیه درست است؟ وقتی که زمین کروی باشد دور خودش بگردد همیشه یک جای کرهی زمین مشرق است یک جای دیگر مغرب. این آیهی قرآن که خداوند مشرقها و مغربها دارد، مشرقها و مغربها در جایی درست است که زمین کروی باشد… کروی بودن زمین و چرخش آن دور خودش و خورشید این قطعی است. اگر قطعی شده میتوانیم بگوییم. اما یک سری چیزهایی که هنوز قطعی نشده این را به قرآن نسبت ندهیم.
۶- شناخت مشکلات مردم و بیان راه حل دینی
معلم، مفسر از کتابخانه به مسجد نرود. اصولاً روحانیونی که از خانه به مسجد میروند و برمیگردند شکست خوردهاند. چون نمیدانند در بازار چه میگذرد؟ اینکه در قرآن یک آیه داریم «یَمْشی فِی الْأَسْواق» (فرقان/۷) پیغمبر در بازار راه میرفته. یک آیه داریم «یمشون» همهی انبیا راه میرفتند. «یَمْشی» «یمشون» پیغمبر راه میرفت. همهی انبیا راه میرفتند. این راه رفتن در بازار میخواهد بگوید… نمیگوید: «فی السوق» فقط از بازار زرگرها یا پارچهفروشها میآید برود. «الْأَسْواق» در همهی بازارها تاب میخورد. «یَمْشی» فعل مضارع است. «مشی، یمشی» فعل مضارع هم برای استمرار است.یعنی کار پیغمبر این بود که در همه بازارها تاب میخورد. اگر انسان تاب نخورد، نمیتواند سیاستگذاری کند. یعنی انسان اول باید معاینه کند، الآن میروی دکتر میگوید: عکس بردار. عکس را میبیند، بعد از عکس نسخه میدهد. معاینه میکند، آزمایش خون میدهد، اوره چقدر است؟ قند چطور است؟ چربی چطور است؟ وقتی متوجه شد، میتواند نسخه بدهد. یک دکتری که عکس را ندیده، آزمایش خون را ندیده نسخههایش ممکن است پخته نباشد. همینطور بنده مینشینم سیاست گذاری کنم برای حوزهی علمیه. تو اصلا میدانی طلبهها چه مشکلی دارند؟ سیاست گذاری کنم برای دانشگاه. اصلاً میدانی نیاز دانشگاه چیست؟ آقا این کتاب معارف است. باید بخوانی. خوب این دانشجو مشکلش چیست؟ مشکل دانشجو در این کتاب معارف نیست. اول یک صندوق در دانشگاه بزنیم بگوییم: جوانها! مشکلاتتان را بنویسید. براساس مشکلات جواب بدهم. آنوقت آن کتاب مشکلات جوان، یعنی پاسخ مشکلات جوان کتاب معارف بشود. جوان یک مشکل دیگر دارد ما یک چیز دیگر را به او میگوییم بخوان. ولذا جاذبه ندارد. پایش میخارد ما کلهاش را میخارانیم. این «یَمْشی فِی الْأَسْواق» اگر خواستیم حرفهای ما درست باشد باید… حضرت امیر در بازارها راه میرفت. ما هم باید اگر خواستیم تفسیر بگوییم کلاسداری کنیم باید قبلاً با چند تا طلبه، چند تا دانشمند یک مباحثهای داشته باشیم. خودمان یک خرده ارزیابی کنیم.
۷- تلاوت متن قرآن و مطالعه ترجمه در کنار آن
خوب، قرآن شنیدنش هم مهم است. چون در قرآن دائم میگوید: «تُلِیَت» «تُلِیَت» یعنی تلاوت شد. قرآن… خوب ببین قرآن مثل دریا است. دریا نگاهش کنی لذت میبری. لخت شوی در آن بروی لذت میبری. شنا بلد باشی لذت میبری. شنا بلد نباشی کنارش هم لذت میبری. آنجایی که عمیق نیست. ماهی هم بگیری لذت است. قایقرانی هم لذت است. کشتیرانی هم لذت است. غواص دیگر خیلی چیز درمیآورد. لؤلؤ و مرجان درمیآورد. قرآن هم همینطور است. قرآن را کسی نگاهش کند، بشنود، ترجمهاش را بخواند. تفسیرش را بخواند. تدبر کند، همه لذت است. منتهی هرکس ملّاتر باشد، هرکس ملّاتر باشد مثل هرکس غواص است، لؤلؤ و مرجان… یعنی ملّاها و علمای درجه یک اگر در آیات قرآن تدبر کنند، نکات بیشتری میفهمند. اما معنایش این نیست که متأسفانه، متأسفانه، متأسفانه، متأسفانه بعضی از بزرگان ما اینطور میگفتند. البته من رفتم سخنرانی کردم همان آیت الله هم نشسته بود در جوابش گفتم. میگویند: نه! تا کسی یک دوره اصول و فقه نخواند قرآن نمیفهمد. این حرف غلط است. چون اگر اینطور باشد بگوییم: سلمان هم قرآن را نفهمید. ابیذر قرآن را نفهمید. اصحاب پیغمبر هیچ کدام نه یک دور اصول خوانده بودند، نه یک دور فقه خوانده بودند. هیچ! بله شما اینطور بگو. بگو: آقایانی که علم و اصول و فقه خواندند، فلسفه و عرفان خواندند از بعضی آیات استفادههای بیشتری میکنند. مثل غواص از دریا استفادهی بیشتری میکند. اما بگوییم: تا کسی غواص نشده کنار دریا نرود. شعار است، حرف بیخودی است. عرض کنم به حضورتان متن قرآن همیشه باید حفظ بشود. بعضیها میگویند: آقا ما ترجمه قرآن را میخوانیم. غلط است! ترجمهی قرآن مثل آب است. آدم نمیفهمد چه در آن میریزند؟ باید متن باشد بفهمیم کجا است؟ شما پارچه را متر کن ببینیم که این به این میخورد یا نه؟ باید شاقول باشد. وگرنه اگر شما شاقول را برداری آدم فکر میکند پایهاش صاف است. شاقول و خط کش نشان میدهد که این درست است یا نه؟ یعنی باید ترجمه زیر قرآن باشد. کسانی که قرآن را سوا کردند، ترجمه سوا، یا نمیفهمند یا خائن هستند. چون در ترجمهی خالی میشود یک چیزهایی گنجاند، که در قرآن نیست. چون قرآن مثل لامپ است. لامپ که روشن باشد هرکسی خواست حرکت کند میفهمد چطور حرکت کند. اما بگوید: آقا شما لامپ را خاموش کن، خودم میرقصم. خوب در تاریکی همه رقاص هستند. روشن کن ببینیم چطور میرقصی؟ اگر متن قرآن خاموش شود لامپ خاموش میشود. در تاریکی آدم نمیفهمد این چه خورد مردم داد. بنابراین متن قرآن باید حفظ باشد. شما بگویی: «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیم» (فاتحه/۶) زیر صراط مستقیم ترجمه کن. جون خط کش مستقیم دستمان است. وگرنه صراط مستقیم را برداری. خداوندا ما را به راه روشن هدایت کن. یکی دیگر خداوندا ما را به راه صاف هدایت کن. یکی میگوید: خداوندا ما را به راه نزدیک هدایت کن. یکی میگوید: خدایا ما را به راه بیانحراف هدایت کن. یکی میگوید… هرکسی یک طور ترجمه میکند باید این صراط مستقیم باید باشد. ترجمه زیرش باشد ببیند این به آن میخورد یا نمیخورد؟ شما به خیاط که لباس میدهی میگوید: خودت هم بیا بپوش ببینیم این خورد یا نخورد؟ وگرنه تو برو من برایت میدوزم میفرستم. خوب معلوم نیست دکمه اش را کجا میزنی؟ ممکن است این دکمه پایین و بالا شود. باید خود فرد باشد بعد این لباس با آن هیکل تطبیق شود ببینیم میخورد یا نمیخورد؟ متن باید حفظ باشد. این هم خیلی مهم است. تمام ثوابها هم برای متن هست. اینکه میگویند: اذان ثواب دارد یعنی خودت بگویی: الله اکبر! اگر همه رادیوهای کرهی زمین اذان بگویند یک سر سوزن به شما ثواب نمیدهند. این اذان پلاستیکی است. نوار میگذارند رادیو پخش میکند. اذان حلقومی سواد دارد… ثواب دارد. نه اذان پلاستیکی. متن قرآن ثواب دارد. شما صد دور ترجمهی قرآن را بخوانی هیچ ثواب ندارد. آنچه که ثواب دارد متن قرآن است.
انس با قرآن گرچه نفهمیم. اصلاً به قول امام، صبح یکی از دوستان میگفت. میگفت: یک نامهای که از معشوقت میآید این نامه را میخوانی ولو نفهمی مرادش چیست؟ ولی.. والله من که نفهمیدم. بگذار کنار ببینم. بابا نامهی معشوقت است. عاشق و معشوق نامه را میبوسد. روی چشم میگذارد. گرچه بعضی از کلماتش را نفهمد. نامه از خداست. خالق من این را داده است.
۸- قرائت قرآن، هر چه بیشتر بهتر
قرائت قرآن خیلی مهم است. در قرآن آیهی ۶۱ سورهی یونس میگوید: پیغمبر خدا بر سه چیز تسلط دارد. ۱- همهی کارهای تو پیغمبر. ۲- همهی کارهای همهی مردم. ۳- تلاوت قرآن. یعنی تلاوت قرآن یک کفه است. همهی کارهای همهی مردم هم یک کفه است. سورهی یونس آیهی ۶۱ این است. بسم الله الرحمن الرحیم. «وَ ما تَکُونُ فی شَأْن» ای پیغمبر در هر شأنی که هستی. یعنی همهی کارهایت. همهی کارهای شخص پیغمبر. «وَ ما تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ» همهی کارهای تو یک سمت، تلاوت قرآنت هم یک سمت. «وَ لا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَل» همهی شما هر عملی انجام میدهید «إِلاَّ کُنَّا عَلَیْکُمْ شُهُودا» (یونس/۶۱) خدا میگوید: من شاهد بر سه چیز هستم. تمام کارهای مردم، تمام کارهای شخص پیغمبر، تلاوت پیغمبر. یعنی معنایش این است تلاوت پیغمبر هم وزن همهی کارهای مردم است. این خیلی مهم است. هرچه هم میتوانیم «فَاقْرَؤُا ما تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآن» (مزمل/۲۰)
از روحانیون و طلبهها بخواهید به جای سخنرانی قرآن بگویند. چون این آقا که میرود سخنرانی میکند چه میخواهد بگوید؟ تاریخ میگوید، شک داریم راست است یا دروغ. روایات خوب است. منتهی در روایت هم ممکن است روایات ضعیف باشد. شعرها ممکن است خوب باشد ممکن است پایش به جایی بند نباشد. تحلیلهای سیاسی ممکن است، این آقا خیال میکند. اینطور نیست. از تحلیلهای سیاسی بگویم که… یک شاعری شعر گفت… گفت: بی تو مزرعه آب نخورد. بی تو شیشه می نخورد! گفتند: غرض چیست؟ بی تو مزرعه آب نخورد. بی تو شیشه می نخورد. دادند به حوزه، گفتند: غرض توحید افعالی است. یعنی بدون ارادهی خدا هیچ کاری نمیشود. دادند به بانک، گفتند: غرض پول است. بی پول و سپرده هیچ کاری نمیشود کرد. دادند به ادارهای ها گفتند: بیرشوه کاری نمیشود کرد. (خنده حضار) دادند به مردم گفتند: بی پارتی نمیشود کاری کرد. هرکسی یک چیزی گفت. رفتند پهلوی شاعر گفتند: آقا غرض تو چیست؟ بی تو مزرعه آب میخورد. گفت: غرضم بیل است. (خنده حضار) گفتند: اِ…! گفتند: این جمله یعنی چه؟ بی تو شیشه می نخورد. گفت: غرضم قیف است. چون قیف نباشد نمیشود در شیشه چیزی کرد. یعنی طرف یک چیز دیگر میگوید هرکسی عینک سرخ میگذارد همهی شلغمها را لبو میبیند. عینک سبز میگذارد همهی کاهها را علف میبیند. یعنی براساس … از آقایان بخواهید به جای چیزهای سلیقهای یک مقداری لا اقل بخشی از سخنانشان یک آیه را بگویند. بابا من مخلوق هستم ببینم خالق من چه گفته است؟ بعد ببینم فلان مورخ چه گفته، فلان نمیدانم مهندس چه گفته؟ فلان شاعر چه گفته؟ اول ببینم خالق چه گفته. زشت است مردم ما هنوز نمیدانند «الْمَغْضُوبِ» یعنی چه؟ همه هم میگویند: «غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لاَ الضَّالِّین» (فاتحه/۷) به آقا بگو: آقا «مغضوبین» چه کسانی هستند؟ برای ما معرفی کن. «وَ لاَ الضَّالِّین» ضالین چه کسانی هستند؟ از طلبهها بخواهید بخشی از منبرهایشان تفسیر باشد. خیلی خوب، حدیث داریم روزی ۵۰ تا آیه بخوانید. قرآن ۶۲۳۶ آیه است اگر تقسیم بر ۵۰ کنیم حدود ۱۲۵ روز میشود. یعنی در سال سه بار قرآن دوره میشود. و این تلاوت یک صفحهای که اخیراً در مسجدها هست و بعضی دو صفحه تلاوت، تلاوت نور چه میگویند؟ طرح نور؟ بله تلاوت نور، این کار خوبی است.
حرفهای من تمام شد. خلاصه اینکه در مترجمین دقت کنید. در لغات و تجوید و اقوال و احتمالات وقتتان را تلف نکنید. همهی قرآن را اول یک دور ببینیم بعد تفسیر موضوعی. این برای طلبهها بود. تذکر سوم. تفسیر آیات انتخابی باشد. از دم همهی قرصها را نگوییم بخورد. آیات کوتاه و قصههای کوتاه و سورههای کوتاه را شروع کنیم. عرض کنم که سن و سواد و حوصله و نیاز را در نظر بگیریم و تذکراتی که دادیم. چون این بحث آغاز رمضان ۸۷ پخش میشود این تذکرات راجع به قرآن بود. چون جلسات قرآن و دارالقرآنها راه افتاده ولی متأسفانه بعضیها انحراف میروند. در یکی از استانهای بسیار مهم کشور مسابقه گذاشته بودند، کدام آیه ۱۱ تا (قاف) دارد؟ بچهها از اول تابستان تا آخر تابستان به قاف شماری رفتند. وقتی میگویم: خل هستند، این است. (خنده حضار) بابا قرآن نازل شد که شما قاف بشماری؟ مثل اینکه آدم برود مکه سنگهای کعبه را بشمارد برگردد. یا حسینیه جماران برود، ببیند چند تا موزاییک است، برگردد. بابا امام آنجا نشسته ببین امام چه گفت؟ رفتی موزاییکها را شمردی؟ بله! حسینیه جماران چند تا موزاییک دارد. بسیاری از کارهای پژوهشی و تحقیقاتی که زیر نظر اسلام شناس نیست انحراف است. حواستان جمع باشد.
«والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته»