کار کرد های امام در عصر غیبت و ثمرات وجودی امام در هستی

به نام خدا

پرسش: امامی که غایب است چه اثری دارد ؟

پاسخ: گویا مراد شما آثار و فواید امام زمان(ع) در زمان غیبت است.
بهتر است تعبیر لطیف‌تری به کار برده شود و بگوییم نقش حضرت در زمان غیبت در زندگی مردم چگونه است:
از زمانی که سخن از غیبت حجت خدا از زبان پیامبر مطرح شد، این سؤال نیز ذهن انسان را به خود مشغول کرد که «در صورت غیبت، فلسفه‌ی وجودی امام چه خواهد بود؟ امام چه نقش و تأثیری در زندگی انسان خواهد گذاشت؟ و آدمی چگونه از امام غایب نفع می‌برد و از او کسب فیض می‌کند؟»
وجود مقدس پیامبر(ص) در پاسخ به سؤال جابر بن عبدالله انصاری درباره انتفاع انسان‌ها از امام غایب فرمود: «ای و الذی بعثنی بالنبوه انهم یستضیئون بنوره و ینتفعون بولایته فی غیبته کانتفاع الناس بالشمس و ان تجللها سحاب؛ آری! قسم به خدایی که مرا به نبوت برگزید! به درستی که آنان طلب روشنایی می‌کنند به نور او و در دوران غیبت‌اش به ولایت او نفع می‌برند، مانند انتفاع مردم از خورشید، هر چند ابر آن را پوشانده باشد».(کمال الدین، ج1، ب23، ح3).
نظیر این تشبیه و تعبیر، از خود حضرت ولی عصر(ع) نیر بیان شده است: «و اما وجه الانتفاع بی فی غیبتی فکالانتفاع بالشمس اذا غیبتها عن الابصار السحاب؛ اما کیفیت انتفاع از من در غیبت‌ام، مانند انتفاع از خورشید است، زمانی که ابر آن را از دیدگان پنهان می‌کند»(کمال الدین، ج2، ب45، ح4).
در مقام تبیین این تشبیه، گفته شده است که همان گونه که خورشید، محور منظومه شمسی است و سیارات از جمله زمین، در حرکتی منظم، دور آن می‌چرخند و اگر خورشید را بردارند، این نظام در هم پیچیده می‌شود، جایگاه امام نیز چنین است و بقای عالم انسانی و به تبع آن عالم ما سوی الله، به وجود امام است و اگر حجت نباشد، نظام انسانی در هم پیچیده شده و پایان عمر جامعه انسان‌ها فرا می‌رسد. امام باقر(ع) فرمود: «لو بقیت الارض بغیر امام لساخت؛ اگر زمین، از امام خالی شود و بدون امام باشد، اهلش را فرو می‌برد و نابود می‌کند»(اصول کافی، ج1، ص179).
همان‌گونه که حرارت و نور خورشید، حتی از پشت ابر نیز به زمین می‌رسد و باعث روشنایی و گرمای مناسب زمین می‌شود و حیات موجودات، ممکن پذیر می‌شود، برکات امام نیز هر چند ایشان در پشت پرده غیبت است، به انسان‌ها می‌رسد و جامعه انسانی از وجود شریفش بهره‌مند می‌شود.
مناسب است درباره اثرات وجودی امام، کامل‌تر صحبت شود، به نظر می‌آید، آثار وجودی امام و حجت خدارا می‌توان به سه گروه تقسیم کرد:
ـ آثاری که بر اصل وجود امام در عالم هستی مترتب می‌شود، چه امام ظاهر باشد و چه غایب؛
ـ آثاری که بر افعال امام مترتب می‌شود، چه امام ظاهر باشد و چه غایب؛
ـ آثاری که بر وجود امام ظاهر مترتب می‌شود.
واسطه‌ی فیض:
اولین اثری که بر وجود امام مترتب است، این که امام، واسطه فیض الهی بر مخلوقات است و فیض الهی، به واسطه‌ی ایشان بر بندگان نازل می‌شود. واسطه فیض بودن، دو گونه قابل تصور است:
الف. نظام جهان اساس اسباب و مسببات است و هر پدیده‌ای از راه سبب و علت، ایجاد می‌شود. در رأس این سلسله اسباب، وجود مقدس حجت خدا است. به این بیان که در فلسفه ثابت شده که میان علت و معلول، سنخیت لازم است. مخلوقات مادی و حتی مجردات، به علت ضعف وجودی، نمی‌توانند مستقیماً از خداوند که در نهایت شدت وجود است، پدید آیند. لذا لازم است اول معلول، از لحاظ شدت وجودی، به گونه‌ای باشد که بتواند صادر از خدا باشد. بنابراین، باید معلول اولی باشد که دو حیث دارد: یکی آن که دارای شدت وجودی است تا معلول مستقیم خدا باشد و دوم آنکه می‌تواند جهت کثرت داشته باشد و به واسطه‌ی او، مخلوقات دیگر پدید آمده و از فیض وجود بهره برند. پس در واقع، فیض و خلقت اصلی، واسطه و صادر اول است و فیض خدا، از طریق او و در امتداد وجود او به کاینات می‌رسد. در عرفان نیز ثابت شده که نحوه وجودی خداوند، به گونه‌ای است که فیضان وجود و پیدایش موجودات گوناگون، نیاز به واسطه دارد. در عرفان به این واسطه یا اول مخلوق، انسان کامل و قطب می‌گویند.
ب. نظام جهان بر اساس هدف و غایتی خلق شده است و تا زمانی که غایت از این نظام و هدف آن پابرجا است، نظام نیز به وجود خود ادامه می‌دهد. هدف از خلقت عالم، امکان حیاط انسان است و هدف از خلقت آدمی، عبادت و عبودیت است. عبادت و عبودیت کامل که همراه با معرفت کامل است، فقط از طریق امام و حجت خدا تحقق می‌یابد. پس تا زمانی که امام هست، هدف از خلقت نیز باقی است و لذا در سایه وجود او نظام هستی پا برجا است.
بنابراین، امام، واسطه فیض است و به واسطه‌ی او، فیض به عالم هستی می‌رسد و به واسطه او، عالم وجود باقی است، چه امام ظاهر باشد و چه غایب.
دفع بلا:
روایت معروفی از وجود مقدس پیامبر صادر شده که «جعل الله النجوم امانا لاهل السماء و جعل اهل بیتی امانا لاهل الارض؛ خداوند قرار داد ستارگان را امان برای اهل آسمان و قرار داد اهل بیت‌ام را امان برای اهل زمین».(بحار، ج27،ص ۳۰۸، ب8).
نظیر این تعبییر، از وجود مقدس امام زمان(ع) نیز صادر شده است که: «انا خاتم الاوصیاء و بی یدفع الله عزوجل البلاء عن اهل بیتی و شیعتی؛ من آخرین اوصیا هستم و به واسطه من، دفع می‌کند خدا، بلا را از خاندان و شیعیان‌ام».(کمال الدین، ج2، ب43، ح12)
به نظر می‌آید مراد از بلا عذاب‌هایی باشد که به خاطر اعمال ناشایست انسان‌ها باید نازل می‌شد، ولی به جهت آنکه وجود مقدس حجت خدا در میان مردم است، عذاب دفع می‌شود. خداوند، به پیامبر(ص) می‌فرماید: «و ما کان الله لیعذبهم و انت فیهم؛ و خداوند آنان را عذاب نمی‌کند در حالی که تو در میانشان هستی».(انفال/۳۳)
بنابراین یکی از آثار وجودی امام، دفع بلا است. البته از روایات استفاده می‌شود دایره دفع بلا، برای سه گروه بوده و دارای وسعت و ضیق است: دفع بلا از اهل زمین؛ دفع بلا از امت اسلام؛ دفع بلا از شیعه و نزدیکان.
از امام باقر(ع) در حدیث نسبتاً بلندی نقل شده است که پیامبر فرمود: «النجوم امان لاهل السماء و اهل بیتی امان لاهل الارض … و اذا ذهب اهل بیتی اتی اهل الارض ما یکرهون …. بهم یمهل اهل المعاصی و لا یجعل علیهم بالعقوبه و العذاب … ؛ ستارگان، امان‌اند برای اهل آسمان و اهل بیت من امان‌اند برای اهل زمین … و زمانی که اهل بیت‌ام بروند، می‌آید اهل زمین را از آنچه کراهت دارند … به واسطه‌ی آنان، اهل عصیان، مهلت داده‌ می‌شوند و مورد عقوبت و عذاب واقع نمی‌گردند».(بحار، ج23، ص19، ح14).
امید بخشی:
آدمی به امید زنده است، امید به آینده‌ای سبز و روشن که در آن، اثری از پلیدی و تباهی نباشد. انسان، منتظر چنین ایام زیبایی است و بهترین عمل او نیز انتظار فرج و دمیدن صبح ظفر است. پیامبر فرمود: «افضل اعمال امتی انتظار الفرج؛ برترین عمل امت من، انتظار فرج است».(کمال الدین، ج2، ب55) وجود امامی که منتظر اذن الهی برای ظهور است، به مردم، دل گرمی می‌دهد و گام‌های آنان را در جاده‌ی انتظار استوار می‌گرداند.
به راستی آیا وجود رهبر در تبعید، انقلاب را ایجاد می‌کند و مردم را به جوشش و حرکت در می‌آورد و یا وعده آمدن فردی در آینده که دوران حیاتی برای او متصور نیست!
ج س 6ـ از برخی تعابیر، این مطلب استفاده می‌شود.

پرسش: چرا امام زمان (ع) به کمک فقراء نمی شتابند ؟

پاسخ: یکی از ویژگی‌های آشکار همه امامان(ع) از جمله امام مهدی(ع) کمک به بینوایان است. آن حضرت می‌فرماید: «ما در مراعات حال شما کوتاهی ننموده و یاد شما را فراموش نکرده‌ایم». از این رو، الطاف و عنایات گوناگون آن بزرگوار ـ که واسطه فیض الهی است ـ به صورت‌های مختلف، شامل حال انسان‌ها به ویژه شیعیان، می‌شود. گفتنی است امداد‌ها و کمک‌های حضرت مهدی(ع) به اذن و اراده خدا و بر اساس مصالح فرد و قوانین الهی حاکم بر جهان هستی، به افراد می‌رسد، و لذا در بسیاری از موارد به صورت غیر مستقیم شامل حال انسان می‌شود.
با توجه به بیان فوق باید دانست:
الف. چون خداوند، عالم هستی را برپایه اسباب و مسببات قرار داده است، بنابراین باید زمیه‌ها و شرایط فراهم شود تا یک امر محقق گردد. حال اگر بنا باشد در هر زمان و بدون توجه به مصالح بالاتر، دست از قوانین برداشته و خواسته‌ها برآورده شود، هرج و مرج به وجود می‌آید.
فقر یکی از پدیده‌های جهانی است و در بسیاری از موارد به خاطر سوء اختیار خود انسان‌ها، به وجود می‌آید. اگر بنا شد که از طریق غیر عادی رفع فقر شود این با اختیار انسان سازگاری ندارد. به علاوه خداوند خواسته است تا انسان‌ها با همیاری یکدیگر، با این پدیده مبارزه کنند؛ لذا خمس و زکات را واجب نمود و برای صدقه و انفاق ثواب و ارزش فراوان قرار داد. بنابراین، باید مؤمنان و راست کرداران به قوانین الهی پای بند باشند تا با اجرای این قوانین، جامعه انسانی با حرکت اختیاری انسان‌ها به طرف زیبایی‌ها و نیکی‌هایش برود.
ب. دنیا محل ابتلا و آزمایش است؛ هر کس به صورتی مورد امتحان الهی قرار می‌گیرد تا روشن شود آیا ایمان واقعی دارد (تا مستحق پاداش آخروی شود) یا خیر؟ فقر نیز یکی از موارد امتحانی برخی از بندگان است. خداوند می‌فرماید: « وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْ‏ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ …. ؛ قطعا همه شما را با چیزی از ترس و گرسنگی و کاهش در مال‌ها و جان‌ها و میوه‌ها آزمایش می‌کنیم، و بشارت ده به صابران. آنان که هرگاه مصیبتی به ایشان می‌رسد می‌گویند: ما از آن خداییم، و به سوی او باز می‌گردیم. اینها همان‌ها هستند که الطاف و رحمت خدا شامل حالشان شده، و آنها هدایت یافتگان‌اند»(بقره، آیات ۱۵۵ تا ۱۵۷).
پس در مواردی فقر و نداری برای مدتی، وارد زندگی انسانی می‌شود تا آزمایش شود. در این صورت، حضرت مهدی(ع) نیز اقدام خاصی در این زمینه نمی‌کند؛ زیرا بر خلاف مصلحت الهی است. البته عنایت‌های دیگری به صورت غیر مستقیم شامل انسان‌ها می‌شود مثلا بلایی برطرف می‌گردد.
فردی به نام شیخ حسین برای گرفتن چند حاجت از جمله بر طرف شدن فقر چهل شب به مسجد سهله(در عراق) رفت تا با امام زمان(ع) ملآقات کند. وی در شبی موفق به دیدار شد و حوایج خود را از حضرت گرفت؛ ولی امام به او فرمود: فقر تو [باقی] خواهد بود.
نتیجه آنکه امام مهدی(ع) به کمک بینوایان می‌شتابد؛ ولی به صورتی که به خیر و صلاح افراد تمام شود.

پرسش: نقش امام مهدی در دوران غیبت چیست؟

پاسخ: بهتر است تعبیر لطیف‌تری به کار برده شود و بگوییم نقش حضرت در زمان غیبت در زندگی مردم چگونه است:
از زمانی که سخن از غیبت حجت خدا از زبان پیامبر مطرح شد، این سؤال نیز ذهن انسان را به خود مشغول کرد که “در صورت غیبت، فلسفه‌ی وجودی امام چه خواهد بود؟ امام چه نقش و تأثیری در زندگی انسان خواهد گذاشت؟ و آدمی چگونه از امام غایب نفع می‌برد و از او کسب فیض می‌کند؟”
وجود مقدس پیامبر(ص) در پاسخ به سؤال جابر بن عبدالله انصاری درباره انتفاع انسان‌ها از امام غایب فرمود: “ای و الذی بعثنی بالنبوه انهم یستضیئون بنوره و ینتفعون بولایته فی غیبته کانتفاع الناس بالشمس و ان تجللها سحاب؛ آری! قسم به خدایی که مرا به نبوت برگزید! به درستی که آنان طلب روشنایی می‌کنند به نور او و در دوران غیبت‌اش به ولایت او نفع می‌برند، مانند انتفاع مردم از خورشید، هر چند ابر آن را پوشانده باشد”.(کمال الدین، ج1، ب23، ح3).
نظیر این تشبیه و تعبیر، از خود حضرت ولی عصر(ع) نیر بیان شده است: “و اما وجه الانتفاع بی فی غیبتی فکالانتفاع بالشمس اذا غیبتها عن الابصار السحاب؛ اما کیفیت انتفاع از من در غیبت‌ام، مانند انتفاع از خورشید است، زمانی که ابر آن را از دیدگان پنهان می‌کند”(کمال الدین، ج2، ب45، ح4).
در مقام تبیین این تشبیه، گفته شده است که همان گونه که خورشید، محور منظومه شمسی است و سیارات از جمله زمین، در حرکتی منظم، دور آن می‌چرخند و اگر خورشید را بردارند، این نظام در هم پیچیده می‌شود، جایگاه امام نیز چنین است و بقای عالم انسانی و به تبع آن عالم ما سوی الله، به وجود امام است و اگر حجت نباشد، نظام انسانی در هم پیچیده شده و پایان عمر جامعه انسان‌ها فرا می‌رسد. امام باقر(ع) فرمود: “لو بقیت الارض بغیر امام لساخت؛ اگر زمین، از امام خالی شود و بدون امام باشد، اهلش را فرو می‌برد و نابود می‌کند”(اصول کافی، ج1، ص179).
همان‌گونه که حرارت و نور خورشید، حتی از پشت ابر نیز به زمین می‌رسد و باعث روشنایی و گرمای مناسب زمین می‌شود و حیات موجودات، ممکن پذیر می‌شود، برکات امام نیز هر چند ایشان در پشت پرده غیبت است، به انسان‌ها می‌رسد و جامعه انسانی از وجود شریفش بهره‌مند می‌شود.
مناسب است درباره اثرات وجودی امام، کامل‌تر صحبت شود، به نظر می‌آید، آثار وجودی امام و حجت خدارا می‌توان به سه گروه تقسیم کرد:
ـ آثاری که بر اصل وجود امام در عالم هستی مترتب می‌شود، چه امام ظاهر باشد و چه غایب؛
ـ آثاری که بر افعال امام مترتب می‌شود، چه امام ظاهر باشد و چه غایب؛
ـ آثاری که بر وجود امام ظاهر مترتب می‌شود.
واسطه‌ی فیض:
اولین اثری که بر وجود امام مترتب است، این که امام، واسطه فیض الهی بر مخلوقات است و فیض الهی، به واسطه‌ی ایشان بر بندگان نازل می‌شود. واسطه فیض بودن، دو گونه قابل تصور است:
الف. نظام جهان اساس اسباب و مسببات است و هر پدیده‌ای از راه سبب و علت، ایجاد می‌شود. در رأس این سلسله اسباب، وجود مقدس حجت خدا است. به این بیان که در فلسفه ثابت شده که میان علت و معلول، سنخیت لازم است. مخلوقات مادی و حتی مجردات، به علت ضعف وجودی، نمی‌توانند مستقیماً از خداوند که در نهایت شدت وجود است، پدید آیند. لذا لازم است اول معلول، از لحاظ شدت وجودی، به گونه‌ای باشد که بتواند صادر از خدا باشد. بنابراین، باید معلول اولی باشد که دو حیث دارد: یکی آن که دارای شدت وجودی است تا معلول مستقیم خدا باشد و دوم آنکه می‌تواند جهت کثرت داشته باشد و به واسطه‌ی او، مخلوقات دیگر پدید آمده و از فیض وجود بهره برند. پس در واقع، فیض و خلقت اصلی، واسطه و صادر اول است و فیض خدا، از طریق او و در امتداد وجود او به کاینات می‌رسد. در عرفان نیز ثابت شده که نحوه وجودی خداوند، به گونه‌ای است که فیضان وجود و پیدایش موجودات گوناگون، نیاز به واسطه دارد. در عرفان به این واسطه یا اول مخلوق، انسان کامل و قطب می‌گویند.
ب. نظام جهان بر اساس هدف و غایتی خلق شده است و تا زمانی که غایت از این نظام و هدف آن پابرجا است، نظام نیز به وجود خود ادامه می‌دهد. هدف از خلقت عالم، امکان حیاط انسان است و هدف از خلقت آدمی، عبادت و عبودیت است. عبادت و عبودیت کامل که همراه با معرفت کامل است، فقط از طریق امام و حجت خدا تحقق می‌یابد. پس تا زمانی که امام هست، هدف از خلقت نیز باقی است و لذا در سایه وجود او نظام هستی پا برجا است.
بنابراین، امام، واسطه فیض است و به واسطه‌ی او، فیض به عالم هستی می‌رسد و به واسطه او، عالم وجود باقی است، چه امام ظاهر باشد و چه غایب.
دفع بلا:
روایت معروفی از وجود مقدس پیامبر صادر شده که “جعل الله النجوم امانا لاهل السماء و جعل اهل بیتی امانا لاهل الارض؛ خداوند قرار داد ستارگان را امان برای اهل آسمان و قرار داد اهل بیت‌ام را امان برای اهل زمین”.(بحار، ج27،ص ۳۰۸، ب8).
نظیر این تعبییر، از وجود مقدس امام زمان(ع) نیز صادر شده است که: “انا خاتم الاوصیاء و بی یدفع الله عزوجل البلاء عن اهل بیتی و شیعتی؛ من آخرین اوصیا هستم و به واسطه من، دفع می‌کند خدا، بلا را از خاندان و شیعیان‌ام”.(کمال الدین، ج2، ب43، ح12)
به نظر می‌آید مراد از بلا عذاب‌هایی باشد که به خاطر اعمال ناشایست انسان‌ها باید نازل می‌شد، ولی به جهت آنکه وجود مقدس حجت خدا در میان مردم است، عذاب دفع می‌شود. خداوند، به پیامبر(ص) می‌فرماید: “و ما کان الله لیعذبهم و انت فیهم؛ و خداوند آنان را عذاب نمی‌کند در حالی که تو در میانشان هستی”.(انفال/۳۳)
بنابراین یکی از آثار وجودی امام، دفع بلا است. البته از روایات استفاده می‌شود دایره دفع بلا، برای سه گروه بوده و دارای وسعت و ضیق است: دفع بلا از اهل زمین؛ دفع بلا از امت اسلام؛ دفع بلا از شیعه و نزدیکان.
از امام باقر(ع) در حدیث نسبتاً بلندی نقل شده است که پیامبر فرمود: “النجوم امان لاهل السماء و اهل بیتی امان لاهل الارض … و اذا ذهب اهل بیتی اتی اهل الارض ما یکرهون …. بهم یمهل اهل المعاصی و لا یجعل علیهم بالعقوبه و العذاب … ؛ ستارگان، امان‌اند برای اهل آسمان و اهل بیت من امان‌اند برای اهل زمین … و زمانی که اهل بیت‌ام بروند، می‌آید اهل زمین را از آنچه کراهت دارند … به واسطه‌ی آنان، اهل عصیان، مهلت داده‌ می‌شوند و مورد عقوبت و عذابت واقع نمی‌گردند”.(بحار، ج23، ص19، ح14).
امید بخشی:
آدمی به امید زنده است، امید به آینده‌ای سبز و روشن که در آن، اثری از پلیدیو تباهی نباشد. انسان، منتظر چنین ایام زیبایی است و بهترین عمل او نیز انتظار فرج و دمیدن صبح ظفر است. پیامبر فرمود: “افضل اعمال امتی انتظار الفرج؛ برترین عمل امت من، انتظار فرج است”.(کمال الدین، ج2، ب55) وجود امامی که منتظر اذن الهی برای ظهور است، به مردم، دل گرمی می‌دهد و گام‌های آنان را در جاده‌ی انتظار استوار می‌گرداند.
به راستی آیا وجود رهبر در تبعید، انقلاب را ایجاد می‌کند و مردم را به جوشش و حرکت در می‌آورد و یا وعده آمدن فردی در آینده که دوران حیاتی برای او متصور نیست!
خودسازی:
از دیگر آثار وجودی امام، پیدایش و تقویت روحیه خود سازی و تهذیب نفس است. بر اساس روایات(کافی، ج1، باب عرضه اعمال و شهدای اعمال) امام و حجت خدا، ناظر و شاهد بر اعمال است و هر روز و هر هفته، اعمال انسان‌ها خدمت آن بزرگوار عرضه می‌شود. کسی که دوستار امام باشد، راضی نمی‌شود که امام، ناظر بر اعمال نا پسند او باشد و با دیدن اعمال بد او، غمگین و ناراحت گردد. لذا سعی می‌کند دقت بیشتری نسبت به اعمال خود داشته باشد و به گونه‌ای رفتار کند که رضایت امام‌اش را به دست آورد.
در کنار این آثار، آثار دیگری هم هست، مانند هدایت گری و پاسخ گویی به نیاز‌های علمی.
برخی را انسان‌ها در زندگی خود به روشنی احساس کرده‌اند. مانند حفظ و نجات شیعیان، حضرت در نامه‌ای به شیخ مفید نوشتند: “ما، بر اخبار و احوال شما آگاه‌ام و هیچ چیز از اوضاع شما، بر ما پوشیده نیست. ما، در رسیدگی و رعایت امور شما، اهمال نکردیم و شما را از یاد نبرده‌ایم”( احتجاج طبرسی، ج2، ص596) در این زمینه، عنایات حضرت بی شما راست، مانند داستان انار و نجات شیعیان بحرین، و کمک‌های ایشان در جریان انقلاب و جنگ.
در کنار حفظ شیعه از کید‌های دشمنان، نباید عنایات حضرت به بیماران و درماندگان و در راه‌ماندگان و نیازمندان را از یاد برد. چنانچه افراد متعددی از لطف ایشان بهره برده‌اند و بیماریشان علاج شده و گم گشته‌گان در راه، به منزل رسیده‌آند و نیازمندان و محتاجان و فقرا، سامان یافته‌اند. این آثار، به افعال امام بر میگردد که چه امام ظاهر باشد و چه غایب، امکان ترتیب اثر هست.
بله اثری که به وجود ظاهری امام برمی‌گردد، حکومت ظاهری است.

پرسش: نقش حضرت مهدی در برآورده شدن حاجات چیست؟

پاسخ: واسطه فیض در عالم هستی، اکنون وجود مقدس امام زمان(عج) است و هر عنایتی که حضرت حق به بندگان می کند، از طریق آن بزرگوار به آنان می رسد. بنابر این حضرت در برآورده شدن حاجات حتما دخالت دارد.