عصر انتظار
متن برنامه ی درس هایی از قرآن کریم حجت الاسلام قرائتی؛ تاریخ پخش :: ۱۳۷۸/۱۲/۱۹
بسم الله الرحمن الرحیم
الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی
بحثی که شب‌های جمعه تحت عنوان درس‌هایی از قرآن شروع کردیم دعای مکارم الاخلاق بود که بند، بند آن را تفسیر می‌کردیم تا رسید به اینجا: امام سجادع می‌فرماید:(أَسْأَلُکَ عِنْدَ الْحَاجَهِ)الصحیفهالسجادیهص92 … که البته جلسه قبل هم دراین باره صحبت کردیم و در این جلسه بیشتر درباره این جمله می‌گوئیم آیه‌ای است از قرآن که: (ادْعُونی أَسْتَجِبْ لَکُمْ)غافر(۶۰)دعا کنید شما تا استجابت کنم شما را. بعد می‌فرماید:(إِنَّ الَّذینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرینَ)غافر(۶۰)
آنان که از عبادت و اطاعت من(خدا) کبر ورزیدند داخل بر دوزخ خواهند شد.
-نکاتی از این آیه:
۱ – گفت و گو با خداوند رشد است و قال ربکم نمی‌فرماید: و قال الله
کلماتی که خداوند به کار می‌برد دلیل دارد. هر کجا به یک معنایی است کلمات. برای وزنه برداری می‌گوئیم پهلوان , برای گرفتن وام می‌گوئیم حاج آقا, برای سؤال علمی می‌گوئیم استاد. مثل کد تلفن است که هر کدام برای استانی است.
برای داوری خداوند می‌گوئیم:(هُوَ خَیْرُ الْحاکِمینَ)اعراف(۸۷) تو بهترین داورهستی.
برای طلب روزی می‌گوئیم:(وَ أَنْتَ خَیْرُ الرَّازِقینَ)مائده(۱۱۴)تو بهترین روزی دهنده هستی.
چون اینجا بحث دعاست می‌گوید: «رب » از تربیت است و گفت و گو با خداوند سبب رشد انسان است.
۲ – انسان سبک می‌شود.
می فرماید:(بِمُنَاجَاتِکَ بَرَّدْتُ أَلَمَ. . .) بحارالأنوارج95ص89
۳ – همه دعا کنید.
نفرموده «یا ایهاالذین آمنوا ادعوا» همه دعا کنید نه فقط مؤمنین،
چون گاهی خداوند می‌فرماید:(یا أَیُّهَا النَّاس. . .)بقره(۲۱) و یا: (یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا. . .)بقره(۱۵۳)
۴ – در دعا فقط دل به او ببندیم.
گفت دعا می‌کنم مستجاب نمی‌شود: فرمود: فقط خدا را بخوان نه دیگری را. چون فرموده: ادعونی , برای خداوند شریک قائل نشویم. آرم منافقین شرک است می‌گویند به نام خدا و به نام خلق خدا.
مشرکین می‌گویند: ما بدبخت شدیم چون: (إِذْ نُسَوِّیکُمْ بِرَبِّ الْعالَمینَ)شعراء(۹۸)(دیگران) شما را با خدا مساوی قرار دادیم. فقط از او بخواهیم گر چه خداوند کارهایش را به واسطه انجام می‌دهد.
۵ – دعا عبادت است:
چون می‌فرماید:(الَّذینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتیَ)غافر(۶۰)آنان که از عبادت من گردنکشی کردند. پس معلوم می‌شود دعا عبادت است.
حدیث: دعا مخ عبادت است. سؤال می‌شود ما در نماز سوره را طولانی بخوانیم یا دعا را؟ حضرت می‌فرماید: دعا را. به جای(قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ)اخلاص(۱)،(عَمَّ یَتَساءَلُونَ)نبا(۱) بخوانیم یا قنوت را طولانی کنیم، بلکه قنوت و دعا را.
۶ – دعا نکردن نشانه تکبر است.
۷ – اجابت فوری است.
اگر می‌فرمود «فاستجب » یا «ثم استجب » دلیل بر این بود که اجابت با فاصله انجام می‌شود. مثل این که می‌گوئیم: فحش همانا و آبروریزی همان یعنی همراه یکدیگراست بدون فاصله.
سؤال: دعا میکنیم چرا گاهی مستجاب نمی‌شود؟
جواب: مستجاب می‌شود ولی به شکل‌های مختلف و مستجاب نشدن دلیل دارد:
الف: یا اخلاص نیست(ادْعُونی)
ب: یا لقمه حرام است: حدیث: لقمه حرام باشد دعا مستجاب نمی‌شود.
ج: یا مشابه آ ن مستجاب می‌شود: برای این دختر پسر دیگر برای این پسر دختر دیگر نه آن که او می‌خواهد چون صلاح او نیست. و او حکیم است گر چه قدرت هم دارد، و خداوند زمانی از قدرت استفاده می‌کند که خلاف حکمت نباشد. به شما می‌گویند قدرت داری یقه را پاره کنی؟ بله، چرا نمی‌کنی؟ مطابق عقل و حکمت نیست.
د: خواسته حکیمانه نیست.
گفته‌ام دانش آموزی که می‌گفت: خدایا کوه هیمالیا را بگذار ارومیه، دریاچه ارومیه را بگذار همدان، پرسیدند چرااینچنین دعا می‌کنی؟ گفت چون من در امتحان جغرافی اشتباه نوشته‌ام.
گاهی ما غلط میکنیم بعد می‌گوئیم خدا درست کند او را، ما هندوانه کاشته و پیاز، تو به خربزه و سیب زمینی تبدیل کن. من سنگ می‌زنم به پیشانی او پنبه شود که درد نگیرد. نمی‌شود که خداوند نظام آفرینش را به هم بریزد.
ه: گاهی هم با تأخیر می‌دهد.
چون اگر زود بدهد می‌رود و دیگر نمی‌آید. انسانی را که دوست داریم با تلفن او را نگه می‌داریم تا با او صحبت کنیم.
و: به نسل و فرزندان آینده می‌دهد.
بر این معنا حدیث داریم، و در قرآن داریم که:
(وَ کانَ أَبُوهُما صالِحا)کهف(۸۲)به اینها(فرزندان خیر رسید) چون پدرانشان صالح بودند.
پلوهایی که بنده می‌خورم برای کتک‌هایی است که بلال خورد اگر او کتک نمی‌خورد، لیسانس شما و رفتن به دانشگاه برای این که به جای ساختن دبستان برای روستا دانشگاه برای شما ساختند. و الان شما می‌گویی اینها دهاتی بی سواد هستند. نان او را تو خوردی.
ز: گاهی پاداش را برای قیامت می‌گذارد.
ح: در عوض بلایی را رفع می‌کند. دفع شر می‌کند.
حدیث: در قیامت چیزی می‌دهند می‌گوید برای چه؟ گفته می‌شود برای این که در دنیا دعا کردی مستجاب نشد این درعوض اوست.
چون دستی که برای دعا و درخواست از خداوند بلند می‌شود خداوند خالی نمی‌گذارد.
یکی از دوستان می‌گفت من دست به دعا بلند کرده یکی فکر کرد من فقیر هستم پولی را در دست من گذاشت، گفتم خدایا از این یا دیگر؟ خلق خدا و اولیاء خدا هم چنین هستند فردی که آمده او را مأیوس و محروم برنمی گردانند.
یک حاج آقایی روضه می‌خواند و آخر هم غذا می‌داد لاتهای محله برای روضه و سخنرانی نمی‌آمدند ولی برای غذا خوردن می‌آمدند, حاج آقا به آن‌ها گفت: شما حیا نمی‌کنید برای غذا فقط می‌آیید آن‌ها هم برگشتند شب امام حسین ع را به خواب دید که اینها وقت‌های دیگر هم می‌آیند؟ برای غذا یا محرم چون سفره من است می‌آینداین‌ها مهمان من هستند. فردا شب رفت و با عذرخواهی آن‌ها را آورد ,اینها با این داستان حالی پیدا کردند و کلافه شدند.
متکبرانه دعا نکنید و خداوند دستی که آمد برای دعا محروم بر نمی‌گرداند در قیامت به او می‌دهند در عوض این که دردنیا مستجاب نشد.
لذا وقتی انسان عوض آن را در قیامت می‌گیرد می‌گوید کاش هیچکدام از دعاهایم در دنیا مستجاب نمی‌شد.
ط: ما باید طلب خیر کنیم.
و لذا بعضی چیزها که ما می‌خواهیم خیر نیست تا مستجاب شود.
حدیث:(أَفْضَلُ الْعِبَادَهِ الدُّعَاء)الکافی ج2ص466 بهترین عبادت دعاست.
این که قرآن درباره حضرت ابراهیم ع می‌فرماید:(إِنَّ إِبْراهیمَ لَحَلیمٌ أَوَّاهٌ مُنیبٌ)هود(۷۵)
(أَوَّاهٌ)یعنی خیلی دعا می‌کرد.
ترک دعا معصیت و اسلحه مؤمن دعاست و نور آسمانهاست و دعا از کارد برنده‌تر است و سپر مؤمن است، و با دعا بلا دفع می‌شود. و گناه و ظلم مانع استجابت دعاست(همه اینها حدیث دارد) و دعاشرائطی دارد که وارد آن نشویم.
بحثی مطرح است که از خدا بخواهیم و از مردم نخواهیم درباره گداپروری.
-سؤال از مردم
پیامبر اکرم ص فرمود: به خدا قسم اگر کسی طنابی داشته باشد و با آن هیزم جمع کرده در بازار بفروشد و با یک سوم آن ارتزاق کند بهتر است از آن که از مردم سؤال کند.
حدیث:(لَوْ یَعْلَمُ السَّائِلُ مَا فِی الْمَسْأَلَهِ مَا سَأَلَ أَحَدٌ أَحَداً)الکافی ج4ص20این درست و صحیح نیست که مرتب پسر از پدر طلب پول کند, البته پدر باید گاهی پول جیبی به او بدهد مثلاًمی خواهد حمام برود خجالت می‌کشد پول بگیرد. و نیاز دارد و هر حرفی را نمی‌تواند به پدر بگوید و باید به آن‌ها کمک شود قبل از آن که پسرها بگویند. و پسر باید سعی کند که هر چه زودتر شغلی داشته باشد، همیشه نعش نشود که من می‌خوابم مرا بلند کنید.
حدیث: ملعون، ملعون، ملعون کسی که وقتی سفره پهن می‌شود می‌خورد و زمان کار کردن فرار می‌کند.
حدیث:(الْمَنِیَّهُ لَا الدَّنِیَّه) شرحنهجالبلاغهج19ص362یعنی: مرگ بهتر از پستی و ذلت است(التَّقَلُّلُ وَ لَا التَّوَسُّلُ)شرحنهجالبلاغهج19ص362
با کم زندگی کردن بهتر از آن است که بله قربان گو شوی.
گاهی یک نفر برای یک لقمه نان از انسان تبدیل می‌شود به لنگ، لنگ هر دقیقه دور پای یک نفر است و ستارالعیوب است ,شرف را تبدیل به لنگ کرده و اینها مکتب لگنیسم هستند لگنیسم، لگنیسم برای لقمه‌ای نان هر دقیقه دور پای یک نفر و ستار العیوب است. اینطور نباشد که ما مثل لنگ باشیم.
لبو فروشی می‌کند ولی وام و ربا نمی‌گیرد. پول بهره دار گرفته برای رنگ کردن ماشین و یا برای منزل و تلویزیون رنگی، شلغم بخور عزیز باش نه باقلوا و ذلیل.
گفتند شیری با گربه که هر دو از یک نژاد هستند بحث کردند شیر به گربه گفت خاک به سرت من در جنگل برگ زردمی خورم شیر هستم و تو خانه حاجی‌ها جوجه کباب می‌خوری گربه‌ای، گفت گاهی به من می‌گویند: پیش و همه گوشت بدنم آب می‌شودولی تو را پیش نمی‌گویند.
با دمپایی راه برو و بدهکار نباش، ولی با قیافه چنانی و کفش فلان، سوپر دو لوکس است ولی به همه بانک‌ها جز بانک خون بدهکار است.
اگر به یادتان باشد خداوند در قرآن به گله بزغاله‌ها می‌گوید «جمال » کجای او جمال است برای این که رفته صحراشکمش را سیر کرده و برای شما ماست و پنیر آورده.
(وَ لَکُمْ فیها جَمالٌ حینَ تُریحُونَ وَ حینَ تَسْرَحُونَ)نحل(۶) جمال از آن اوست که هم خود سیر شده و هم جامعه را سیرمی کند.
-آفات سؤال و گدایی
الف: اقتصادی
ب: اخروی
ج: اجتماعی
د: روانی
-اقتصادی:
حدیث:(السؤال یمحق الرزق)غررالحکم ص361 سؤال روزی را نابود و تنگ می‌کند.
وقتی کاسه گدایی به دست گرفته شد همه به هم خبر می‌دهند که فلانی اینچنین است.
گویند یک نفر به نوکرش گفت: آقای محل را دعوت کن. بعد دیدند آقا نیامد به او گفتند چرانیامده بلکه دعوت نکرده‌ای؟ گفت چراگفت اگر من نمی‌آمدم، گفت به درک. بعد آقا به او گفت من کی گفتم به درک؟ گفت در دلت که گفتی.
حدیث:(من سئل غیرالله استحق الحرمان)غررالحکم ص193
کسی که از غیر خدا سؤال کند مستحق محرومیت می‌شود.
حدیث:(مَا فَتَحَ رَجُلٌ عَلَى نَفْسِهِ بَابَ مَسْأَلَهٍ إِلَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَیْهِ بَاباً مِنَ الْفَقْرِ) بحارالأنوارج93ص156اگر کسی به خود اجازه بدهد که باب سؤال کردن را باز کند خداوند هم درب فقر را بروی او می‌گشاید.
امام سجادع فرمود:(ضَمِنْتُ عَلَى رَبِّی أَنْ لَا یَسْأَلَ أَحَدٌ أَحَداً مِنْ غَیْرِ حَاجَهٍ إِلَّا اضْطَرَّتْهُ حَاجَهٌ بِالْمَسْأَلَهِ یَوْماً إِلَى أَنْ یَسْأَلَ مِنْ حَاجَهٍ)بحارالأنوارج93ص158
من ضمانت می‌کنم کسی که بدون ضرورت و حاجت سؤال می‌کند خدا او را به فقر گرفتار خواهد کرد.
اخروی:
پیامبر ص:(یَا أَبَا ذَرٍّ إِیَّاکَ وَ السُّؤَالَ فَإِنَّهُ ذُلٌّ حَاضِرٌوَ فِیهِ حِسَابٌ طَوِیلٌ یَوْمَ الْقِیَامَهِ) منلایحضرهالفقیه ج4ص375ای اباذر بپرهیز از سؤال کردن، امروز ذلیل می‌شوی و فردای قیامت حساب طولانی خواهی داشت.
حدیث: «من یتفکل لی ان لا یسئل الناس شیئاً اتکفل له با لجنه» اگر بپزیرید که در مقابل مردم دست دراز نکنید من قول می‌دهم که شمااهل بهشت باشید.
حدیث: «من یسئل الناس من غیر فقر فکانما یأکل الخمر»: اگر کسی می‌تواند بدون سؤال زندگی کند و این کار را بکند مثل کسی است که شراب می‌خورد. وام برای تخت خواب و اجاره تالار مگر بدون اینها نمی‌شود. گفت می‌خواستیم تعزیه بخوانیم اسب نداشتیم شمر را سوار دوچرخه کردیم گفت طوری نیست.
ما برای عروس فکر میکنیم باید ۱۰ ماشین بوق بزند برای این و آن گردن خم میکنیم و چاپلوسی. جیر جیر کنم که چی؟ عزت آنقدر برای عروس آنقدر می‌ارزد که پیش هر کسی خود را خوار کنی؟ ازدواج آسان است ما آن را مشکل کرده‌ایم، مثل بت پرست‌ها، که بت می‌تراشیدند بعد مقابل آن گریه می‌کردند، می فرماید:(قالَ أَ تَعْبُدُونَ ما تَنْحِتُونَ)صافات(۹۵)چیزی که با دست خود تراشیده‌ای عبادت می‌کنی.
آداب و رسوم درست کرده در آن گیر کرده‌ایم فوت شد, خوب عقد کنید بعضی‌ها هم می‌گویند تا سال بگذارید عروسی کنند اینها که زن و شوهر هم هستند محرم و صفر دست از پا خطا نمی‌کنند هر چه تقواست برای این عروس و داماد بیچاره است تمام دین را می‌گذارند روی این عروس و داماد، خوب آنقدر فشار نیاورید.
بله عاشورا حریم دارد هر کس رگ غیرت داشته باشد عاشورا حریم دارد. و ایام شهادت امام رضا ع یک قیدهایی و تعصب‌های غلطی دارند پدرها.
یک جوانی آمد گفت خدا خیر به شما بدهد ما گفتیم شاید برای قرآن و حدیث برنامه درس‌هایی از قرآن است. بعدگفت نه من نامزد دارم و پدرش نمی‌گذارد من او را ببینم و اوعلاقه به شما دارد همسرم به بهانه کلاس درس‌هایی ازقرآن از خانه بیرون می‌آید و ما می‌رویم توی پارک بستنی می‌خوریم.
من فکر نمی‌کردم کلاس‌های من چنین برکاتی هم دارد. عروس‌ها و دامادها به شما نمی‌گویم عروس، عروس خانم که پای بحث من نشسته‌ای کوتاه بیایید و تمام قیدها را کنار بگذارید. پسر همین که ارزشی و سواد و اخلاق و تعهد و دین دارد و اگر دین ندارد دل به او گرو نکنید چون کسی که خدا و لطف او را فراموش کند, لطف شما را هم فراموش خواهد کرد. مؤمن و سالم و خوش فکر و اخلاق، حال روی موکت یا قالی، قالی که ارزش ندارد جماد است و ما انسان هستیم چه کسی گفته هر وقت بنایی تمام شد، به یک اطاق قناعت کنید، زندگی ساده بدون وام. جامعه در فشار برای دختر و پسر گیر می‌دهیم و همه اینها بت است که مادر بزرگ مرد تا یک سال صبر کنید نه آیه و نه حدیث داریم.
حدیث: اگر بدهکار هستی و نمی‌پردازی و می‌توانی، هر شب به حکم دزد هستیم.
حدیث: (مَذْهَبَهٌ لِلْحَیَاءِ وَ اسْتِخْفَافٌ بِالْوَقَار) بحارالأنوارج75ص136 آبرو را کم می‌کند، شکننده وقار است، طوق خواری به گردن می‌اندازد. عزت را می‌برد، شرف را از فامیل می‌گیرد.
آفات روانی
حدیث:(السؤال یضعف لسان المتکلمین)غررالحکم ص ۳۶۱
زمانی که سؤال کردی عیب‌های طرف را نمی‌توانی بگویی کسی که درب کیسه را باز کرد باید درب زبان را ببندد. اگر کیسه را بستی زبان باز و آزاد خواهد بود.
حدیث:(یکسر قلبالشجاع البطل)غررالحکم ص361 گدایی و سؤال پهلوان را ذلیل کرده و می‌شکند.
حدیث:(مَذْهَبَهٌ لِلْحَیَاءِ) بحارالأنوارج75ص136 حیا را کم می‌کند،(مِفْتَاحُ الْبُؤْسِ) مستدرکالوسائل ج7ص224 غم آور است.
(إِیَّاکَ أَنْ تُخْبِرَ النَّاسَ بِکُلِّ حَالِکَ فَتَهُونَ عَلَیْهِمْ)الکافی ج4ص21 احتیاجات را به مردم نگو خوار می‌شوی.
لقمان به فرزندش گفت: اگر روزی فقر به تو فشار آورد مردم را به آن اگاه نساز، تو را خوار ساخته و نفعی نخواهند رساند. البته در شرائط ضروری، جان در خطر است وام گرفتن و سؤال اشکال ندارد ولی مسائل غیر ضروری خیر، سعی کنیم قیدها را بشکنیم، نه جهازیه‌اش جور نیست خانم را هر چه دیرتر ببری جهازیه‌اش جور می‌شود این انسانیت نیست که برای مادیت گیر بدهیم، جبهه ای‌ها خط شکن بودند ما هم در این موارد باید خط شکن شویم. آداب و رسوم غلط رابشکنیم.
خدایا عزتی بده که دستمان پیش دیگران دراز نشود.
خدایا گرفتاران و فقرا را نجات بده.
خدایا به سرمایه داران هم رحم مرحمت بفرما و به فقرا صبر بده. در آستانه عید هر کاری می‌توانیم انجام دهیم اگر سه بچه انگار چهار تا دارد، کمک کنیم و نگذاریم یک عده‌ای بسوزند، اگر کمک کردیم ما هم نجات پیدا میکنیم ازگرفتاری‌ها، گاهی بلاهای زیادی به این واسطه دور می‌شود.
قرآن می‌فرماید: به همدیگر رحم کنید تا خداوند به همه شماها رحم کند.
والسلام علیکم ورحمه الله و برکاته
