
متن برنامه ی درس هایی از قرآن کریم حجت الاسلام قرائتی؛ تاریخ پخش :: ۱۳۷۸/۱۲/۱۲
بسم الله الرحمن الرحیم
الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی
(وَ لَا مُفَارَقَهِ مَنِ اجْتَمَعَ إِلَیْکَ. اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی أَصُولُ بِکَ عِنْدَ الضَّرُورَهِ، وَ أَسْأَلُکَ عِنْدَ الْحَاجَهِ، وَ أَتَضَرَّعُ إِلَیْکَ عِنْدَ الْمَسْکَنَهِ، وَ لَا تَفْتِنِّی بِالِاسْتِعَانَهِ بِغَیْرِکَ إِذَا اضْطُرِرْتُ، وَ لَا بِالْخُضُوعِ لِسُؤَالِ غَیْرِکَ إِذَا افْتَقَرْتُ، وَ لَا بِالتَّضَرُّعِ إِلَى مَنْ دُونَکَ إِذَا رَهِبْتُ، فَأَسْتَحِقَّ بِذَلِکَ خِذْلَانَکَ وَ مَنْعَکَ وَ إِعْرَاضَکَ، یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِین)الصحیفهالسجادیهص92
بحث ما شرح دعای مکارم الاخلاق که بسیار دعای جالب و سیمای یک انسان کامل و ایده آل آمده و این که چگونه باید باشیم و امام سجاد ع چگونه از خداوند میخواهد.
ماه رمضان شروع کردیم تا بعد از ماه رمضان هم ادامه دادهایم بازهم تا آخر سال باز در این جلسه:(وَ لَا مُفَارَقَهِ) ولا مفارقه وجمله قبل از آن که معنی کردیم، دوباره معنا کنیم. (وَ لَا مُجَامَعَهِ مَنْ تَفَرَّقَ عَنْکَ)یعنی آنها که با تو قهر هستند من رفیق نشوم یعنی رفیق بد نگیرم و این دنیای دوست یابی است که با چه کسی رفیق شده یا نشویم. توضیح دادهام دیگرتوضیح ندهم, بحث امروز ما این است.
(وَ لَا مُفَارَقَهِ مَنِ اجْتَمَعَ إِلَیْکَ)یعنی از خوبها جدا نشده و به بدها وصل نشوم.
سؤال: خوبها چه کسانی هستند؟(مَنِ اجْتَمَعَ إِلَیْکَ)؟
جواب: اول باید بشناسیم اولیاء خداچه کسانی هستند بعد از آنها جدا نشویم. ما اولیاءخدا را از «یحب » آنهایی را که خدا دوست دارد میتوانیم بشناسیم ببینیم این کلمه که خدا آنها را دوست دارد درباره چه کسانی به کار رفته؟ در قرآن در باره گروه و افرادی هست.
مثلاً میفرماید:(رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْه)مائده(۱۱۹)خدا از آنها و آنها از خدا راضی و خشنود هستند. آنها که نامشان در گروه آمده به طور خلاصه میگوئیم:
۱ -مؤمنین مخبتین صابرین شاکرین مجاهدین والسابقون السابقون پیش کسوتها
۲-عابدین آمرین به معروف مقسطین(عدالت پیشه گان)
۳- توابین مقیمین نماز
۴- منفقین
حال از خدا میخواهیم که از اینها جدا نشویم، چون رفیق در رفیق اثر میگذارد.
سورهای است در قرآن به نام «عبس » ماجرایی دارد که این است: پیامبر اکرم ص نشسته بودند در مجلسی پیرمرد نابینایی عصازنان وارد شد و صدای حضرت میزد به «یا محمد» یکی در جلسه «عبوس » کرده و حالت ترش رویی نشان داد نسبت به آمدن او آیه نازل شد که: چرا از این که یک نابینای فقیر آمد ترش رویی کرد.
بسیاری از چشم دارها هدایت نشده و نابیناها هدایت میشوند، به سراغ سرمایه دارها رفته و متصدی کار آنها شده ای، و آن کس را که با زحمت خودش را رساند و فقیر است بی اعتنایی کردی.
در یک سوره آیه آدمی را که به یک فقیر نابینا ترشرویی کند به رگبار انتقاد میگیرد. و این در حالی است که برای نابینا چه بخندی یا عبوس کنی متوجه نمیشود ولی لازم نیست او بفهمد اخلاق و این نوع برخورد گرچه برای نابیناپسندیده نیست. اینطور نیست که اگر فهمید بد است اخلاق و انضباط یک ارزش است. برای چراغ قرمز باید ایستادچه پلیس باشد یا نباشد. این فقیر با خدا بود چرا برای او عبوس کرد؟
سرمایه دارد به پیامبر ص گفتند تو فقرا را رها کرده ما به تو میپیوندیم آیه آمد:(وَ ما أَنَا بِطارِدِ الَّذینَ آمَنُوا)هود(۲۹) من هرگز مؤمنین را طرد نمیکنم.
سؤال: چطور بفهمیم که خداوند ما را دوست دارد؟
جواب: حدیث: رجوع کن به خودت ببین.
(إِذَا رَأَیْتَ نَفْسَکَ تُحِبُّ الْمَسَاکِینَ وَ تُبْغِضُ الْجَبَّارِینَ فَذَلِکَ آیَهُ رِضَایَ) مستدرکالوسائل ج12ص ۲۳۴
اگر به وجدانت مراجعه کرده، دیدی فقرا را دوست داشته و ستمگران را دشمن میداری این علامت خشنودی من است یعنی خشنودی خداست. دو نفرشما را مهمان میکنند یکی عمه فقیر و یکی هم رئیس کارخانه سه کنج و مدیرعامل فلان و یا عید که نزدیک است خانه کدام فامیل میروی فقیر یا سررمایه دار و چه برخوردی با هر دو داری، و باچه کسی دوست داری عکس و فیلم برداری کنی؟ و اگر دو خواستگار میآید به سراغ دین و مکتب و قرآن یا خانه وسرمایه و تلفن. عقربک روح به کدام طرف، آیا فقیر یا سرمایه دارد.
سؤال: مساکین چه کسانی هستند؟
سؤال: و فرق مسکین با مسکن چیست؟
«مسکن » یعنی منزل و «مسکین » کسی است که از فقر داخل خانهاش مینشیند، فقیر خانه نشین میگ وید به مهمانی نمیروم چون باید پس بدهم و من نمیتوانم
حدیث:(وَ إِیَّاکُمْ وَ مُجَالَسَهَ الْمُلُوکِ وَ أَبْنَاءِ الدُّنْیَاعَلَیْکُمْ. . . بَالْأَوْسَاطِ مِنَ النَّاسِ) (مستدرکالوسائل ج12ص310 )
ترجمه: «بپرهیزید از همنشینی با پادشاهان و فرزندان دنیا و بر شما باد به همنشینی با متوسطین از مردم »
دعایی دارد امام سجاد ع به نام ابوحمزه ثمالی، در یک جمله از دعا دارد که چه چیزهایی باعث میشود در نمازحواس پرتی داریم.
چون بعضیها میپرسند که چرا نماز ما فیزیک است نه شیمی ظاهر دارد ولی روح ندارد مثل انگورهای پلاستیکی آب ندارد.
امام سجاد ع دلیل بی حالی در نمازرا – القیت علی نعاسا – چنین میفرماید: حضرت دلیل میآورد یکی از آنها این است که: (أَوْ لَعَلَّکَ رَأَیْتَنِی آلَفُ مَجَالِسَ الْبَطَّالِین) بحارالأنوارج95ص87خدایا شاید دیدهای که من انس و الفت دارم به مجالسی که افراد در آن باطل گو و هرزه گو هستند.
این که ما مردم را بخندانیم و یا سیمای جمهوری اسلامی بخنداند حرفی نیست ولی نباید دلقک بشویم چون مؤمن عزیز است و حق ندارد خود را دلقک دیگران کند.
تفریح هست دلقکی نیست، عزت هست سبکی نیست.
تجربههای تلخ ما: چند طلبه نشسته بودیم گفتیم هر کس(در منبر و تبلیغ) خراب کرده بگوید: هم بخندیم و هم تجربه کسب کنیم یکی گفت من روی منبر به جای این که بگویم صلوات بلند گفتم «بسم الله »بلند ختم کنید. هر کس دسته گل به آب داده گفت و ما هم میخندیم شاید ۳۰، ۴۰ دقیقه خندیدیم یک گناه هم در آن نبود. ولی درجلسات حتماًباید یکی را دست بیندازند و مسخره کنند چرا همراه با اهانت مؤمنین، ما بلد نیستیم بخندیم(قبلاً میگفتیم نمیدانیم ماست خوردن را) یکی از مسئولین با کمال تأسف گفته بود ما باید مردم را شاد نگه داریم مردم به موزیک خیلی خوشحال هستند. کسی که برای مدرسه و کیف و کفش فرزندش گرفتار است ,موزیک زدی شاد شد؟
اگر مسئول فرهنگی چنین بگوید انسان شک در خیلی چیزها میکند، آیا برنامه شاد معنایش موزیک ودلقک است. آنقدرعلمای ماکتابهایی نوشتندکه من خودم انشاءالله یک نمونهاش را میخواهم پیاده کنم من دو هزارساعت در تلویزیون صحبت کردهام نوارها را گوش داده و طنزها که در این سال گفتهام جمع آوری کردهاند یک کتاب طنز همه، بیمارها، مریض ها، بازنشستهها و خستهها بخوانند و بخندند و آن هم طنزهایی که درآن درس و آموزش هم هست. میشود طنزو خنده و رشد با هم باشد.
حدیث: همنشینی با حکما باعث زنده شدن قلبها و شفای نفسها است.
حدیث: «جالس الفقراتزدد شکراً» اگر با فقیر نشستی روحیه شکر گذاری پیدا میکنی و با سرمایه دار، آهی کشیده و میگویی این کجا و ما کجا؟ وقتی از خانه او بیرون میآیی با بغض خدا میآیی و به عکس شکرگزاری در ما پیدا میشود.
دیوانهای بود کاشان چون دیوانههای کاشان هم عاقل هستند من چند چیز از دیوانهها یاد گرفتهام یکی اصل تربیتی.
دیوانهای در مسجدی که پر از جمعیت بود شروع کرد فحش دادن و همه خندیدند بعد دید فایدهای ندارد از امام جماعت تا بقیه اشاره کرد و گفت به تو بودم، در این زمان او را گرفته و از مسجد بیرون کردند.
یعنی گاهی باید تذکر عمومی و گاهی هم خصوصی باشد. باید پسر و دختر امور تربیتی صحبت کند و این خیلی مهم است، اگر عمومی باشد یا برای عیادت آمده و این از سخنرانی ارزشش زیادتر است.
این کار دیوانه بود و من از او یاد گرفتم. اگر انسان آشپز باشد از پوست پرتقال هم مربا درست میکند اگر آشپز نباشدبرنج رشت را هم کوفته میکند. عمده این است که از بریدهها استفاده کنیم.
یک دیوانه بود کاشان میگفت هر کسی یک غصه دارد اگر همه را گرفته و جامعه بشود بی غصه بعد همه را یک جاجمع کرده و بگوئید دنیا جای غصه و اولیاءخدا هم چنین بوده و هر کدام سهم یک غصه دارید انتخاب کنید هر کسی خواهد گفت غصه خودم را بدهید. اگر به غصه دیگران نگاه کرد میبیند برایخودش بهتر است چون عادت کرده.
آیه الله بهجت را در فرودگاه دیدم به خود از دل درد میپیچید احوال پرسی کردم گفت مداوا کردهام خوب نشدهام البته اگر دعا کنم میترسم خدا این دل درد را بگیرد یک مرض بدتری نصیبم شود و من تازه به این مریضی عادت کرده ام. اگر خواستی همنشینی با چنین دانشمندی البته همه دانشمندان هم به درد رفاقت نمیخورند چون علمشان بالاست وخودشان نه. بعضی علمشان بیش از عقل و بعضی به عکس، و بعضی عاطفه بیش از عقل و بعضی به عکس هستند. توازن مهم است که مسائل فردی و اجتماعی، الهی و مردمی با هم باشد.
بچهای سالم است که تمام اعضاءاو با هم تناسب داشته باشد. اگر کله بزرگ و بدن کوچک یا به عکس باشدسالم نیست. فرموده با دانشمندی رفیق شوید که: (یَدْعُوکُمْ مِنْ خَمْسٍ إِلَى خَمْسٍ)مستدرکالوسائل ج8ص327
از پنج راه به پنج راه دیگر ببرد:
۱ –(مِنَ الشَّکِّ إِلَى الْیَقِینِ)از شک شمارا به یقین برساند.
۲ –(مِنَ الرِّیَاءِ إِلَى الْإِخْلَاصِ)از ریاکاری به اخلاص برساند.
۳ –(مِنَ الرَّغْبَهِ إِلَى الرَّهْبَهِ)از دنیا گرائی به حقیقت گرائی برساند.
۴ –(مِنَ الْکِبْرِ إِلَى التَّوَاضُعِ)از خود بزرگ بینی به تواضع برساند.
۵ –(مِنَ الْغِشِّ إِلَى النَّصِیحَهِ)از دوز و کلک به با صفائی برساند.
نه با کسی که اگر گناه و خطا میکنیم با رفاقت او به آنها اضافه شود. نسبت به دروغ و رشوه و ربا و دیگر تخلفات انسان را تحریک میکند. امام سجاد ع: در یک فراز دیگر دعا میفرماید: (اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی أَصُولُ بِکَ عِنْدَ الضَّرُورَهِ)
اصول: تهاجم به دشمن(گچ خوب نیست ممکن است یکی بگوید خود شما خوب نیست و خط شما، به یک نفرگفتم عمامهات بد است؟ گفت نه خواهش میکنم بدی از خود شماست.
چون میگویند خواهش میکنم خوبی از خودتان است بدی از خط است.
کلمات، کلماتی است که معمولاً معنای آن را همه میدانند مثل، ضرورت، حاجت، سؤال … خدایا آنجا که ضرورت است از تو کمک بخواهم و از تو سؤال کرده و از مردم گدایی نکنم و به نزد دیگر اشک نریزم و به هنگام فقر به نزد تو گریه و زاری و ناله داشته باشم و به نزد رئیس بانک گردن کج نکنم و تاجران رباخوار، بند به تو باشم.
(وَ لَا تَفْتِنِّی بِالِاسْتِعَانَهِ بِغَیْرِکَ إِذَا اضْطُرِرْتُ، وَ لَا بِالْخُضُوعِ لِسُؤَالِ غَیْرِکَ إِذَا افْتَقَرْتُ، وَ لَا بِالتَّضَرُّعِ إِلَى مَنْ دُونَکَ إِذَا رَهِبْتُ)طوری نشود که زمان ضرورت به سراغ غیر تو بروم، و زمان نداری از غیر تو سؤال نکنم و زمان ترس و احتیاج به تضرع و زاری به نزد غیر تو نروم.
بعد میفرماید:(فَأَسْتَحِقَّ بِذَلِکَ خِذْلَانَکَ وَ مَنْعَکَ وَ إِعْرَاضَکَ)پس اگر سراغ غیر تو بروم، پس مستحق خواری و منع و اعراض و روی گرداندن تو از خودم خواهم شد اینها در مقابل همدیگر است:
به جای «بک » بروم سراغ(غَیْرِکَ).
به جای «اسئلک » بروم سراغ(غَیْرِکَ).
به جای «تضرع الیک » بروم سراغ(إِلَى مَنْ دُونَکَ).
نتیجه سراغ «غیر» رفتنها میشود:(خِذْلَانَکَ) وَ(مَنْعَکَ) وَ(إِعْرَاضَکَ).
و اینها هم در سه بعد اثر منفی دارد «خوار» و «منع » و «روی گردان » خواهم شد
-روحی اقتصادی اجتماعی
می گویند سراغ فلانی نروید واوراهم دعوت نکنیدچون همیشه کاسه گداییاش دستش میباشد و«انا غریب »می گوید.
همسایه ما ۸ سال به ما حمله کرده و از اروپا و آمریکا کمک گرفت، و الان کاسه گدایی به دست با نخست وزیر اسرائیل مخفیانه گفتگو میکند. و برای دارو و. . . و این نتیجه کار کسی است که به غیر خدا تکیه کند. از آنها که کربلا میروندسؤال کنید یک تومانی که میدهی چند نفرهمراه شما میدوند و صد بچه بی کفش و جوراب با پای برهنه و روزی مرتبه برق از پایتخت میرود. هتل ستاره او از مسافرخانههای درجه ما بدتر است. رفت سراغ غیر خدا، شوروی و آمریکا و اروپا و کسی که بر شرق و غرب تکیه و توکل کرد، خواری و تحقیر و منع کرده, کشتی را به گروگان گرفته و تعرض کرده و در هیچ کنگرهای او را دعوت نمیکنند.
قرآن میفرماید: قدرتهای غیر الهی مثل تار عنکبوت هستند. یوسف ع لب چاه خندید گفتند چرا میخندی؟ گفت من یک روزی نگاه کردم دیدم برادر صدو بیست کیلویی وبا بودن شما هیچ کس نخواهد توانست به من بگوید بالای چشم تو ابروست ,حال میبینم همان قدرتی که به او تکیه کردم میخواهند مرا در چاه بیندازند.
آیهای از قرآن:(فَقالَ الضُّعَفاءُ لِلَّذینَ اسْتَکْبَرُوا إِنَّا کُنَّا لَکُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّه)ابراهیم(۲۱) مجرمینی که البته در دنیا هم ضعیف و هم گناه کار بودند و «جاوید شاه » گفتند و مسلمانها را برای وفاداری به شاه شکنجه کردند و به دست قهار خداوند گرفتارشده اند. به شاه میگویند ما برای حفظ نظام شاهنشاهی چنین کردیم. حال میتوانید شما به فریاد ما رسیده و دردی امروز از ما بردارید؟(فَقالَ الضُّعَفاءُ لِلَّذینَ اسْتَکْبَرُوا فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّه)می گویند: ما هم داریم میسوزیم.
از این آیه فهمیده میشود:
الف:(إِنَّا) یعنی طرفداری به ناحق جدی بود.
ب: (کُنَّا) همواره طرفداری به ناحق بود نه یک دفعه آن هم به غفلت یا به زور.
ج: (لَکُمْ)فقط برای این افراد ظالم و ستمگر چنین بود.
د:(لَکُم تَبَعاً)و این خصوصیت و تبعیت به ناحق فقط برای این افراد بود
ه:(تَبَعاً)نمی گوید «تابع » یعنی تسلیم محض بودند در مقابل آنها و شش دانگ تبعیت میکردند.
مثل این که میگوئیم فلان چیز شیرین است و یک بار میگوئیم شکر است نه این که او را شیرین کردهاند و در حقیقت میگوید من فدایی و جان نثار بودم و بعد میگوید:(فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّه)آیا(ما که جان نثار بودیم در دنیا)شما امروز میتوانید یک روز برای عذاب ما تخفیف بگیرید؟
و این نتیجه اطاعت از طاغوت است. باید اطاعت از زن، همسر، رئیس، امیر، و. . . در چهارچوب فرمانهای خداوندباشد. من گناه کنم که فلانی برود مجلس ویا دین فروشی کنم تا او وکیل شود و رئیس شود.
حدیث: بدبخت کسی است که آخرتش را به دنیا و بدبختتر کسی که دینش را برای دنیای دیگران بدهد(کسی که روی موتور مینشیند یک چیزی به او میگویند و کسی که پشت او یک چیز بدتر)
و این خسارت است، باید مواظب باشیم دین فروشی نکنیم.
این سیمای دو جمله از دعا. چه امام خوبی داریم و چه مکتب غنی و عزت پرور.
(بِیَدِکَ لَا بِیَدِ غَیْرِکَ زِیَادَتِی وَ نَقْصِی) بحارالأنوارج91ص96خدایا همه چیز از نقص و زیاده من به دست توست نه غیر تو شاه همه چیز داشت جز خدا و امام(خمینی ره) هیچ نداشت جز خدا و بنی امیه همه چیز جز دین و امام حسین ع دین داشت و چیز دیگری نداشت.
(والْعاقِبَهُ لِلْمُتَّقینَ)الاعراف(۱۲۸) عاقبت از آن متقین است. هر چیز بند به عزیز شود او هم عزیز خواهد شد و بند به اقیانوس، قطره را اقیانوس خواهد کرد و بند به بی نهایت انسان را بی نهایت خواهد کرد.
خدایا فرد، امت و کشور، دولت و رهبر و دین و دنیا و روز به روز برعزت ما بیفزا.
خدایا به ما ایمانی بده که فقط از تو بخواهیم و در خانه تو بیاییم و تضرع ما به درگاه تو باشد.
خدایا ما را بله قربانگوی دیگران قرار نده، یکی از برکات نمازاین است که به خدا متوسل میشود. عشق و معرفت، عبادت در ماو دوستان ما زیاد بفرما.
والسلام علیکم ورحمه الله و برکاته