
تاریخ پخش :: متن برنامه ی درس هایی از قرآن کریم حجت الاسلام قرائتی؛ ۱۳۷۳/۹/۱۷
بسم الله الرحمن الرحیم
«الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی»
ما در مرکز تحقیقات وزارت کشاورزی هستیم. موضوع بحثمان تذکرات و مسائلی راجع به کشاورزی است. قرآن میفرماید: آنچه کمبود است اشکال در شماست. «اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنزَلَ مِنْ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنْ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَکُمْ وَسَخَّرَ لَکُمْ الْفُلْکَ لِتَجْرِیَ فِی الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَسَخَّرَ لَکُمْ الْأَنهَارَ»(ابراهیم/۳۲) ما برای شما آسمانها و زمین را قرار دادیم. نحرها را در اختیار شما گذاشتیم. خورشید و ماه را در اختیار شما گذاشتیم. شب و روز را در اختیار شما گذاشتیم. همه چیز را در اختیار شما گذاشتیم. «وَسَخَّرَ لَکُمْ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ دَائِبَیْنِ وَسَخَّرَ لَکُمْ اللَّیْلَ وَالنَّهَارَ»(ابراهیم/۳۳) «وَآتَاکُمْ مِنْ کُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَهَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا إِنَّ الْإِنسَانَ لَظَلُومٌ کَفَّارٌ»(ابراهیم/۳۴) اگر بخواهید نعمتهای خدا را بشمارید نمیتوانید بشمارید. بعد میگوید: اشکال در خودت است. یا مدیریتاش یا تولیدش یا مصرفش غذا هست. مجانی و ارزان دادیم. منتهی انسان ظلم میکند و کفران میکند. آیت الله صدر در کتاب «اقتصاد» این آیه را آورده است و تفسیر عجیبی هم دارد. اگر در یک کشوری قحطی است «إِنَّ الْإِنسَانَ لَظَلُومٌ کَفَّارٌ» باید دید کدام کشور است. ما الان نفت داریم. مغز هم داریم. آدم هم داریم. منتهی صدام ظالم به ما حمله کرد. کلی پول در جنگ از دست دادیم. بعد هم که جنگ تمام شد کلی از پولهای ما صرف بازسازی مناطق شد. امام علی(ع) میفرماید: شکمی گرسنه نیست مگر اینکه در کنار شکم گرسنه یک آدم پرخوری است. اگر هر کسی دو جفت کفش داشته باشد، کسی بدون کفش نیست. اگر افرادی میلرزند برای این است که در چمدانهای ما لباسهای زیادی هست.
اهمیت کشاورزی: از نظر روانی، آدم وقتی خودش زحمت کشید احساس لذت میکند. احساس میکند مفت خور نیست و دسترنج خودش است. این احساس لذتی که کشاورز دارد دیگران ندارند. علت اینکه مصرف ما زیاد است چون راحت خرج میکنیم. بریز و بپاش در شهرنشین هاست. اگر نانواهای ما خوب نان بپزند ما نیازی به گندم از خارج از کشور نداریم. آن مقداری که میخریم همان مقداری است که اسراف میکنیم. از نظر سلامتی کشاورزها از شهرنشینها سالمتر هستند. این پول سونا میدهد که عرقاش در بیاید. او خودش در حین کار عرقش در میآید. یعنی برای ما گران تمام میشود تا بخندیم. اما برای او خندیدن خیلی راحت است. اینطور هم نیست که ما بیشتر از او بخندیم. از نظر اخلاقی آنها ایام فراغتشان را با کارهای مفید پر میکنند. برخلاف ما که ایام فراغتمان همینطور هدر میرود. کشاورزی شغل خداست نه شغل انبیاء! معلمی شغل خداست. منتهی به دیوارها مینویسند که معلمی شغل انبیاست. «الرَّحْمَانُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ»(الرحمن/1و2) یعنی خداوند معلم است. بعد از خدا جبرئیل است. «عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُوَى»(نجم/۵) بعد از اینها پیغمبر است. «وَیُعَلِّمُهُمْ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَهَ وَیُزَکِّیهِمْ»(بقره/۱۲۹) کشاورزی شغل خداست. خود خدا هم گفته است «أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُام نَحْنُ الزَّارِعُونَ»(واقعه/۶۴) تو خیال میکنی یک دانه را میکاری و بذر میافشانی. کشاورز واقعی من هستم. تمام انبیاء کشاورز بودند. تمام انبیاء چوپان بودند. چوپانی خودش یک درس است. دخترانی که کوچک هستند عروسک قنداق میکنند. برای اینکه وقتی میخواهد در بیست سالگی بچه قنداق کند این روح عروسک قنداق کردن در او هست که بزرگ بشود. راه دست او بشود. انبیاء چون میخواستند با یک مشت آدم بی مغز کار بکنند، خداوند قبل از اینکه اینها را پیغمبر کند چوپان میکرد. چوپان باید ده ساعت سر پا بایستد تا این بزغاله سیر بشود. این خیلی حوصله میخواهد. هیچ شغلی به این اندازه دشوار نیست. باید تمرین کند تا با آدمهایی که کُند هستند، بتواند کار کند. تمرین حوصله است. اگر گنجشکی دانهای را بخورد برای کشاورز ثواب است. اگر مور و ملخ بخورد، ثواب دارد. اینها را حدیث داریم. از خودم نمیگویم. پیغمبر فرمود: «من اکل کد یده» خوشا به حال کسی که شغل بازویی دارد. بر خلاف اینکه الان هر کس مدرک گرفت میخواهد که پشت میز بنشیند. «مر علی الصراط کالبرق» روی پل صراط از همه زودتر میگذرد. رحمت خدا بر کسی که شغل او بازویی باشد. حدیث داریم به کسی که شغل او بازویی باشد پاداش انبیاء را میدهند. دختر و پسر باید شغل بازویی داشته باشند. هرکسی یک هنری داشته باشد. «طلب العلم فریضه علی کل مسلم» این حدیث را هم داریم. «طلب الحلال فریضه علی کل مسلم» البته حدیث داریم. «کل مسلم و مسلمه» بعضی حدیثها را هم داریم. «کل مسلم» منتهی این حدیثهایی هم که میگوید: مرد مسلمان، مراد زن مسلمان هم هست. مثل اینکه میگویند: عابرین از خط پیاده رو عبور کنند. این شامل عابرات هم میشود. نمیتوانیم بگوییم: عابرین جمع مذکر است. یعنی مردها از وسط پیاده رو بروند. پس زنها وسط خیابان بدوند. خلاصه بعضی جاها کلمه مرد مراد هم مرد است و هم زن است. شخصی وارد منزل پیغمبر شد. دید حضرت دارد کار میکند. گفت: چه کار میکنی؟ گفت: دارم کار میکنم. گفتند: چرا؟ گفت: اگر آدم بیکار باشد فتنه درست میکند. انسان باید وقتش از حلال پر بشود وگرنه دست به حرام میزند. امام علی(ع) را دیدند که صد هزار هسته خرما بار داشت. گفتند: این چیست؟ فرمود: انشاء الله صد هزار درخت خرما است. از این معلوم میشود که باید ما از ریزترین چیزها بیشترین استفادهها را بکنیم. مردم سه دسته هستند. ۱- بعضیها تولیدشان زیاد است، مصرفشان کم است. ۲- بعضیها تولیدشان کم است. مصرفشان زیاد است. ۳- بعضی تولید و مصرفشان مثل هم است. کشاورز مثل شماره یک است. شهرنشین کسی است که تولیدش کم است و مصرفش زیاد است. امام باقر(ع) میفرماید: وقتی میخواهید بذر بپاشید بذر را در دست بگیر و رو به قبله بایست و این آیه را بخوان. «أَفَرَأَیْتُمْ مَا تَحْرُثُونَ»(واقعه/۶۳) اگر هم بلد نیستید مقصر خودتان هستید. بعضی از کشاورزهای ما تقصیر دارند. روی زمین کار کردند. از خاک انگور بیرون کشیدند. میوه بیرون کشیدند. اما از مغزشان سواد بیرون نکشیدند. آن مقداری که روی زمین کار کردیم روی خودمان کار نکردیم. آن مقداری که خواهران روی پشم برای قالی کار میکنند روی مغزشان کار نکردند. این گله را ما از بعضی از کشاورزها داریم. مردم ما معمولاً عشق سواد ندارند. یک لیسانس که میگیرند هفده سال همینطوری میمانند. سماوری را که از آن چای میریزند آب سر آن میریزند. «وَقُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْمًا»(طه/۱۱۴) احدی نباید بی مطالعه بماند. امام باقر(ع) میفرماید: وقتی دانه دست گرفتی از خدا کمک بخواه. «اللهم صل علی محمد و آل محمد وجعله مبارکا و ارزقه سلامه والعافیه و سرور و الغبطه» خدایا این بذر را مبارک قرار بده و آنرا در سلامت از آفات قرار بده. بعد میفرماید: در آن سرور و غبطه قرار بده. یعنی دیگران با چشم تعجب به آن نگاه کنند. مثل عروسی که هر زنی میخواهد فرم لباس عروسیاش چشمها را به خودش متوجه کند. باید بدانیم که هستی از اوست. کشاورزها ایمانشان بیشتر است. چون اداره ایها میگویند: من انشاء الله هفده روز دیگر حقوق میگیرم. یعنی اینها جیره بندی است. او منتظر لطف خداست. چون منتظر آب و باران است. توکلاش به خدا از کارمند بیشتر است. ولذا داریم که «وَعَلَى اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلْ الْمُتَوَکِّلُونَ»(ابراهیم/۱۲) اهل توکل به خدا توکل کنند. امام فرمود: اهل توکل کشاورزها هستند. در صنف مردم هم طلبهها زودتر از مردم داماد میشوند. نسل طلبگی چیزی ندارد. میگوید: بسم الله الرحمن الرحیم! ازدواج میکنیم ببینیم خدا چه میخواهد؟ دانشجو میگوید: بگذار لیسانس و فوق لیسانسم را بگیرم. باید حساب کنیم که هستی از اوست. کشاورز هر دفعهای که بهار و پائیز را میبیند یک مرده و زنده شدن را تجربه میکند. شوفرهای کامیون وقتی صدقه میدهند مثل شهریها نیستند که پنج ریال و یک تومان بدهند. پنجاه تومانی میدهد. غذا و سیگارشان درجه یک است. بریز و بپاش آنها زیاد است. هیچ چیزی هم ندارند ولی هرچه دارند خرج میکنند. برای اینکه همهاش پشت فرمان صحرا دیده است. چون همهاش بزرگ دیده است وقتی خرج میکند بزرگ خرج میکند. رگ لوتی گری در این شوفرها هست که در پشت میزیها نیست. اتاق ده متری روح را هم ده متری میکند. مثلاً قصابها انگشترهایشان بزرگ است. نه اینکه همهاش نگاهش به پشت انگشتش است. میخواهد چیز بزرگی ببیند. اینها اثر میگذارد. حدیث داریم نگاه کردن به آب و به سبزی روح را باز میکند. خانه باید باغچه داشته باشد.
روی تحقیقات خودتان هم صاحب نظر باشید. گاهی در تحقیقات شیطنت است. کما اینکه در جبهه هم میتواند باشد. در مسجد هم میتواند باشد. برای پنجاه سال دیگر شیطنتهایی میکنند. شما ایرانی هستید. عقل هم دارید سواد هم دارید. همه تحقیقات خارجیها را یکبار دیگر هم خودتان تحقیق کنید. عوام هم همینطور است. مثلاً میگویند: زن یک دنده از مرد کمتر یا بیشتر دارد. یکبار عمهات را بخوابان و دنده هایش را بشمار. میگویند: سیزده نحس است. خوب اگر سیزده نحس است چرا حضرت علی(ع) سیزده رجب به دنیا آمد؟ چرا سیزده رجب و رمضان و شعبان اهمیت آن از باقی روزها بیشتر است؟ به هر اسمی که بتوانند شیطنت میکنند. بنابراین معنای محقق این است که خودش تحقیق بکند. یکی از علما خواب دید صبح که در مسجد میروی اولین موجودی که میآید به آن احترام بگذار. ایشان هم رفت و دید یک سگ آمد. ورود سگ در مسجد حرام است. این هم سگ را راه نداد. باز فردا شب خواب دید که مگر نگفتیم: احترام کن. دوباره فردا دید که باز هم سگ در مسجد آمد. سه چهار روز همین اتفاق افتاد. گفت: اگر من هر شب هم این خواب را ببینم خودم آدم هستم و عاقل هستم. سگ نباید وارد مسجد شود. ما باید یک بازنگری کنیم. در تمام اخلاقیات و رسوم آداب همه چیز را باید بار دیگر تجدید نظر کنیم. نود درصد رسومات ما غلط است. همه چیز را اقتصادی نبینیم. «وَأَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَهً وَبَاطِنَهً»(لقمان/۲۰) کشاورزی خودش یک ارزش است. همهاش اقتصادی فکر نکنید. آدم ممکن است پول بدهد و دو کیلو سبزی بخرد. اما هنر باغداری در او از بین میرود. قرآن میفرماید به همه نعمتها شکمی نگاه نکنید. سر و کار با آب و خاک جز فطرت ما است. بچهها خیلی دوست دارند گل بازی کنند. خانههای آجری و چوبی بهتر از خانههای آهنی است. علاقه به خاک در فطرت هست. در دین ما همنیطور است. هفده رکعت که نماز میخوانیم. هر رکعتی دو تا سجده دارد. بلندترین نقطه بدنمان را روی خاک میگذاریم. با آب و خاک تماس داریم. نام گذاری سورهها به اسم طبیعیت است. سوره بقره، سوره انعام، سوره فیل، زیتون، نمل، نحل، لیل، شمس، نجم، قمر، دخان، حدید، نام سورهها به اسم طبیعت است. در فطرت میل به طبیعت هست. اینها را خیلی ساده ننگرید. خدا به ما سفارش کرده است که من زمین را ظلوم قرار دادم نه ذلیل! زمین یک دانه میگیرد. یک خوشه میگیرد. خیلی سخاوت دارد. زمین صفت خدایی دارد. «یبدل الله سیئات بالحسنات» یعنی بدیها را تبدیل به خوبی میکند. زمین آب زباله را میگیرد. آب زلال تحویل میدهد. تصفیه آب برای زمین است. ذخیره آب برای زمین است. زندهها را حمل میکند. مردهها را بایگانی میکند.
هیچ چیزی لغو نیست. اگر زمین را سفت قرار داده بود نمیتوانستیم کشاورزی کنیم. اگر نرم قرار داده بود نمیتوانستیم ساختمان بسازیم. خوشا به حال کسی که از اینها درس میگیرد. «إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِینَهً لَهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَیُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا»(کهف/۷) میگوید: تمام زرق و برقها زینت زمین است. هرچه روی زمین است زینت زمین است. کشاورزهای ما چند تا اشکال دارند. یکی اینکه بعضی از آنها سواد ندارند. نباید ما کشاورز بی سواد داشته باشیم. حدیث داریم مالی در بحر و بر از بین نمیرود. مگر اینکه مردم زکات ندهند. «وَآتُوا حَقَّهُ یَوْمَ حَصَادِهِ»(انعام/۱۴۱) روزی که درو میکنید زکات هم بدهید. حدیث داریم وقتی میروید میوه بچینید روز بروید تا مردم بیایند و شما را ببینند و تعارف کنید. بعضیها مخفیانه میروند. عروسی باید علنی باشد تا مردم بیایند و چیزی بخورند. حدیث داریم پول که به فقیر میدهید به بچهتان بدهید که به فقیر بدهد. تا بچهتان هم یاد بگیرد. حدیث داریم هر ضرری که هرکسی میخورد بخاطر این است که حق فقرا را نمیدهد.
«والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته»