امروز: ۱۴۰۵/۰۹/۰۱ ساعت : ۱۶:۲۳

غیبت

قران

متن برنامه ی درس هایی از قرآن کریم حجت الاسلام قرائتی؛ تاریخ پخش   ::      ۱۳۷۰/۱/۱۲

بسم الله الرحمن الرحیم

ما قبل از افطار نیم ساعت با مردم صحبت مى‏کنیم. مربوط به غیبت است. نقل زبان‌هاست، زمستان پشت کرسى، پاى بخارى. تابستان کنار باغچه در حیاط. در کارخانه و در اتوبوس، در صف نانوایى در صف تخم مرغ، مدرسه و دانشگاه، یک بلایى است دامنگیر همه، و خیلى هم خطرناک.

راجع به غیبت، من تقریبا ۴ سال پیش بحثى را داشته‏ام، ولى مگر کافى است که آدم ۴ سال پیش گفته باشد. مسائلى راجع به غیبت است. که باز آدم روایاتى یادش مى‏آید نکاتى به ذهنش مى‏رسد که هم برایش تازگى دارد و هم بر فرض یک چیزى را تازگى هم نداشته باشد تذکر آن مهم است.

مسئله غیبت: تیترهایى که در اینجا داریم این است که اول موضوع ما غیبت است.

۱- معناى غیبت چیست.

۲-انواع غیبت

۳-حرام بودن غیبت

۴- انگیزه‏هاى غیبت

۵- شنیدن غیبت

۶- کناره غیبت

مواردى که غیبت جایز است.

در مورد این ما مى‏خواهیم صحبت کنیم من فکر مى‏کنم که آنهایى که پاى تلویزیون هستند دوست داشته باشند من از آخر شروع کنم به اول. یعنى جاهایى که غیبت جایز است. خیلى دلش مى‏خواهد این جا را بفهمد.

یک کسى، یک کسى را مى‏خواهد خراب کند، مى‏گفت آقاى فلانى، گفت: بله، گفت: بگو ببینم فلانى کدام کتابهایش هیچ چیزى نیست.

گفت: خوب از استاد دانگاه است و روشنفکر است و حرفهایى مهم دارد. و انقلابى مهم هست.

مى‏گفت: بگو کدام حرفهایش غلط است من بروم خرابش کنم.

پس او از اول آمده بود خرابش کند. حالا دنبال سوژه مى‏گشت. و با بغض نگاه مى‏کند.

حالا یک عده ناراحت هستند مى‏گویند اول این جا آخرش را بگو. نه حالا ما همان سیر طبیعیش را برویم.

معناى غیبت: غیبت این است که امام صادق ع فرمود: «الْغِیبَهُ أَنْ تَقُولَ فِی أَخِیکَ مَا سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَیْهِ»(کافى، ج‏۲، ص‏۳۵۸) یک چیزى را که خبر ندارند لو بدهى.

ولى گاهى وقتها مى‏گویى قدش بلند است فلانى. خوب این غیبت نیست. قد بلندى چیز پنهانى نیست. فلانى کمر خمیده است. البته اگر به قصد توهین بگویى یا او از این کلمه بدش بیاید باز او یک رقم گناه است. گناه متلک یک گناه است، گناه دروغ یک گناه است، گناه غیبت حسابش فرق مى‏کند.

غیبت این است که یک چیز مخفى را لو بدهى.

معناى غیبت.

انواع آن همه جوره مى‏شود: زبانى، نوشتنى، اشاره‏اى، تقلیدى، سکونى.

گاهى سکوت ویتامین غیبت دارد.

آقا شما نظرتان راجع به فلانى چیست.

سکوتى که مى‏کنى و فوتى که مى‏کشى. این غیبت است. یعنى فوتى است که ویتامین غیبت دارد.

ریش خاراندن.

فلانى چگونه است؟

فلانى. ریش خود را مى‏خاراند و مى‏گوید: آقا، این را از کس دیگر بپرسید، از من نپرسید.

فلانى چه جور است؟ والله، مردم شناس، خداست.

دعا کردن

فلانى چه جور است؟

فلانى، خدا عاقبت او را به خیر کند.

این دعاست ولى خاصیت غیبت دارد.

فلانى چه جور است؟ آقاى قرائتى چه جور آدمى است؟ خدا به حق محمد و آل محمد اخلاصش بدهد.

دعا مى‏کنى اما خوب. . . . البته راجع به بنده این بهترین دعا است. خیلى دعاى خوبى است.

بالا رفتن در جامعه، دود هم بالا مى‏رود ولى روسیاه است.

به هر حال پس غیبت گاهى با فوت است، گاهى با دست گذاشتن روى محاسن است. گاهى از من نپرس و گاهى عادى است. زود آدم کسى را خراب مى‏کند.

این هم انواع غیبت.

حرام بودن غیبت.

در مورد حرام بودن غیبت، هر ایرانى بهتر است این آیه را حفظ کند، زشت است که یک ایرانى بعد از ۱۳، ۱۴ سال بعد از انقلاب این آیه را که مال خودمان است حفظ نکند.

رفتم خانه کسى مهمانى. دیدم این آیه را قاب کرده زده به دیوار براى مهمانها.

آیه این است: «لا یَغْتَبْ» یعنى غیبت نکن «لا یَغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضاً أَ یُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَنْ یَأْکُلَ لَحْمَ أَخیهِ مَیْتاً» حجرات/۱۲.

غیبت نکنید بعضى بعضى دیگر را، خیلى راحت و مى‏شود حفظ کرد.

حالا چرا؟ پشت این آیه فلسفه‏اش را هم گفته. غیبت تشبیه شده در یک تشبیه زیبایى.

مى‏فرماید که: «أَ یُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَنْ یَأْکُلَ لَحْمَ أَخیهِ مَیْتاً فَکَرِهْتُمُوهُ» آیا دوست دارد بخورد گوشت برادرش را بخورد «مَیْتاً»؟ مى‏گوید: دوست دارى برادرت از دنیا برود شما گوشت برادرت، برادر مرده‏ات رابجوى؟ بعد مى‏گوید «فَکَرِهْتُمُوهُ» حتما کراهت دارد.

این قصه چیست؟ غیبت در قرآن مثل خوردن گوشت برادر مرده است.

در این آیه کلمه «أَ یُحِبُّ» آیا دوست دارى این یعنى مراجعه به وجدان.

یعنى مراجعه کن به وجدانت. خوشحال مى‏شوى کسى خرابت کند؟

مى‏گویند علامت مومن این است که هر چه را براى خود دوست دارد براى دیگران هم دوست داشته باشد.

خوشت مى‏آید کسى خرابت کند؟ خوب اگر نمى‏خواهى، تو هم کسى را خراب نکن.

«لَحْمَ أَخیهِ مَیْتاً» این «أَخیهِ» این هم باز یعنى عاطفه کجا رفت؟ وجدان کجا رفت؟ برادرت. بعد لحم. لحم غیر مو است، مو زود بزرگ مى‏شود اما گوشت آدم. . . نیم متر مو، یک وجب مو، خوب مو زود بلند مى‏شود اما گوشت یک چیزى است که. . . .

مثل این که آبرو تشبیه شده به گوشت، یعنى آبرو را آدم باید ۳۰، ۴۰ سال در جامعه جان بکند تا آبرو پیدا کند، آبرو غیر از پول است. ممکن است یک مرتبه یک زمینى گران شود و به این وسیله پول دار شود ولى آبرو مثل گوشت است، جان باید کند تا آبرو پیدا کرد. یعنى همان طور که رشد گوشت طول مى‏کشد، پیدا شدن آبرو هم طول مى‏کشد.

بعد «مَیْتاً». چرا گفته‏اند «مَیْتاً»؟

چون اگر آدم گوشت زنده را بکند جایش پر مى‏شود، اما گوشت مرده دیگر جایش پر نمى‏شود. و آبرو هم که رفت دیگر جایش پر نمى‏شود.

شما جیب کسى را بزنى، پولش را دزدیدى اگر ۱۰۰ تومان از او بدزدى مى‏دود کار مى‏کند جایش را پر مى‏کند.

پول را مى‏شود جبران کرد.

اگر گلوله بخورد به خانه مى‏شود رفت بنا آورد و درستش کرد. ولى اگر آبروى آدم برود جایش پر نمى‏شود.

پس ببینید. قرآن گفته: غیبت مثل گوشت مرده مى‏ماند یعنى گوشت مرده جایش پر نمى‏شود آبروى طرف را هم بریزى جایش پر نمى‏شود.

یک چیز دیگر، مرده جان ندارد از خودش دفاع کند. از آن کسى هم که غیبت مى‏کنى نیست که از خودش دفاع کند. مهم در اینجا نیست مثل مرده است هم در این که جایش مثل مرده پر نمى‏شود. هم درباره این که اصولا مرده بو مى‏دهد. چ‏

غیبت خبیث است. «لا یَغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضاً» اگر روزه‏دار غیبت کند، به ما که گفته‏اند شکمت باید روزه باشد، سفارش کرده‏اند که زبانت هم باید روزه باشد.

حرف: پس چه کنیم همین جور صُمٌ بُکم بنشینیم.

نخیر ننشین. حرف خیر. این قدر حرف خوش مزه هست. ما طلبه‏ها که پهلوى هم مى‏نشینیم مى‏گوییم آقا هر کدام(بعضى وقتها این کار شده).

آقا هر کدام دسته گل آب دادیم بگوییم.

یکى گفت: آقا من بالاى منبر حسابى خراب مى‏کنم.

گفت: چه کردى؟

گفت: رفتم بالاى منبر به جاى این که بگویم یک صلوات بلند ختم کن گفتم یک بسم الله بلند ختم کن.

و به قدرى خندیدند که تا آخر منبر نتوانستم. . . . . .

هر کسى نقاط ضعفى دارد که نقاط ضعف او را اگر آدم بگوید هم درس عبرت براى دیگران مى‏شود و هم حرفى از کسى نمى‏زند. ما خودمان این قدر عیب داریم. حدیث داریم: خوشا به حال کسى که عیبهاى خودش مشغولش مى‏کند از این که به عیبهاى مردم بپردازد.

«تَخَلَّقُوا بِأَخْلَاقِ اللَّهِ»(بحارالأنوار، ج‏۵۸، ص‏۱۲۹) و خداوند اخلاق و روشش این است «یَا مَنْ أَظْهَرَ الْجَمِیلَ وَ سَتَرَ الْقَبِیحَ»(کافى، ج‏۲، ص‏۵۷۸) راجع به غیبت داریم که: «إِنَّ الَّذینَ یُحِبُّونَ» این آیه‏اى که مى‏خواهم بگویم هم مال غیبت کردن است هم غیبت گوش دادن.

مى‏فرماید که: «إِنَّ الَّذینَ یُحِبُّونَ أَنْ تَشیعَ الْفاحِشَهُ فِی الَّذینَ آمَنُوا لَهُمْ عَذابٌ أَلیمٌ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَهِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ» نور/۱۹ کسانى که دوست دارند عیبها شیوع کند. کسانى که دوست دارند زشتیهاى مردم لو برود. «فِی الَّذینَ آمَنُوا لَهُمْ عَذابٌ أَلیمٌ». روایت داریم به خانم‏ها سوره نور یاد دهید. چون در سوره نور هم بحث عفت است هم بحث حجاب است. هم بحث غیبت است و مسائلى که زن بیشتر سر و کار دارد.

«کسانى که دوست دارند زشتیهاى مؤمنان لو برود، اینها عذاب دردناکى خواهند داشت. »

از این آیه معلوم مى‏شود گناه کبیره است. چرا؟ چون علامت گناه کبیره این است که هر گناهى را که قرآن اسم برده عذاب دارد این معلوم مى‏شود که گناه کبیره است. و در این آیه گفته: «عَذابٌ أَلیمٌ».

یک سؤال ایدئولوژیکى. در مصاحبه‏ها گناه صغیره و گناه کبیره چیست؟

گناه کبیره گناهى است که خداوند وعده عذاب داده. پس از اینکه گفته «عَذابٌ أَلیمٌ»، پیداست گناه کبیره است. دوم نمى‏گوید گناه بکنى، مى‏گوید یحبون یعنى مواظب(منشت) باشى.

گاهى رفتار آدم خوشش مى‏آید و لو چیزى نمى‏گوید، ولى در دلش خوشش مى‏آید، دوست دارد که بداند فلانى چه کرده. حتى ممکن است یک عکس زشتى باشد. مى‏برند پهلوى آقایى مى‏گویند این را فتوکپى کن شما اهل فتوکپى هستى گناه است فتوکپى مى‏کنى.

مى‏گوید: آقا به من چه! من فتوکپى کردم پولم را گرفته‏ام.

این درست نیست، شما که مى‏دانید این چه عکسى است. این عکسى که فتوکپى مى کنى ببین براى چه هدفى است.

«وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ» مائده/۲ متن قرآن است.

اگر کسى به من بگوید عصایت را بده بزنم سر کسى، اگر بدهم گناه است، حرام است. اگر انگور فروشى بداند کسى که از او انگور مى‏خرد مى‏برد شراب درست مى کند، اگر بدانى که خانه‌ات را بدهى به ایشان خانه تیمى درست مى‏کند، اگر مى‏دانى ویدئو بخرى تو را بد مى‏بیند. . . سپرت و اگر بدانى این جوراب نازک را بخرى خانم در کوچه پایش مى‏کند، همه اینها گناه است. چون مى‏دانى که تو مقدمه کار را انجام دادى. نفرین که مى‏کنیم به یزیدیها نمى‏گوییم «اللَّهُمَّ الْعَنْ یَزِیدَ»(مصباح‏المتهجد، ص‏۷۷۶)، بعد مى‏گوییم «وَ شَایَعَتْ وَ بَایَعَتْ عَلَى قَتْلِهِ»(مصباح‏المتهجد، ص‏۷۷۶) خدا لعنت کند کسانى که «شَایَعَتْ»(بدرقه کردند یزیدیها را) «وَ بَایَعَتْ»(بیعت کردند)و تابعت(پیروى کردند). در زیارت عاشورا نمى‏گوییم خدا لعنت کند یزید را. مى‏گوییم خدا لعنت کند آن کسى را که حتى همراهى کرد یزید را. به همین خاطر مى‏گویند دوات ظالم را حق ندارى مرکب کنى به همین خاطر مى‏گویند. حدیث داریم که نوک قلم ظالم را تیز نکن.

مى‏دانى که اگر دفتر شما پنجره خانه است بالا باشد خانه همسایه را مى‏بیند شما حق ندارى پنجره بکشى تا پایین، بایذ پنجره بالا باشد. چون اگر پنجره پایین باشد بدان خانمت چشم چرانى مى‏کند خانه همسایه را.

مى‏رود مى‏گوید اینها امروز کدو داشتند تمام زندگى مردم را شب به شما گزارش بدهد. خوب این به خاطر این است که پنجره شما پایین است. و بنا همین طور، معمار همین طور. و مغازه‏دار هم همین طور اگر بداند که مغازه‏اش را بدهد اجاره او مى‏خواهد چه کارى بکند در مغازه.

کسانى که دوست دارند غیبت را. لازم نیست بگویى یا بشنوى. همین که دوست داشته باشى غیبت است. دوست داشته باشى کسى کتک بخورد.

نمى‏گوید کسانى که غیبت مى‏کنند، عذاب است، نمى‏گوید کسانى که غیبت مى‏شنوند عذاب است، مى‏گوید کسانى که روحش این است از آبرو ریختن مردم لذت مى‏برند. مى‏گویند عجب شورایى است، یک وقتى اگر خواستیم با او حساب کنیم لو مى‏دهیم. یا یک مرتبه در انتخابات خرابش مى‏کنیم. اصلا یک پرونده هایى دارند که نگه مى‏دارند براى یک شب حساس.

حالا یک چیزى دیگر. «الَّذینَ آمَنُوا» کسانى که ایمان دارند، فاحشه(کار زشت).

مگر «الَّذینَ آمَنُوا» هم فاحشه انجام مى‏دهد. یعنى کار زشت؟ بله.

هیچ مسلمانى جز معصوم نیست که دسته گل آب ندهد.

این آیه مى‏گوید «الَّذینَ آمَنُوا» مؤمن است مسلمان است، البته دسته گل هم آب مى‏دهد. تو چرا خرابش مى‏کنى؟ افشا کن. افشاکن. کجا افشا کن. افشاکردن در مواردى است که نظام در خطر باشد. وگرنه هر کسى دسته گل آب مى‏دهد شما نباید لو بدهید. اصلا آدم باید نگذارد کسى درباره کسى بد بگوید.

امام عزیز، دوستانش و شاگردانش نقل مى‏کنند که هر کجا مى‏خواست برود میهمانى، مى‏گفتند به شرطى مى‏آیم که در جلسه اسم کسى برده نشود.

غیبت عذاب الیم. دردناک است. باید بدت بیاید که کسى آبروى کسى را بریزد.

امیرالمؤمنین به استاندار مى‏گوید: اى مالک اشتر، یک کسى مى‏آید پهلوى شما یکى از کارمندان دولت را خراب کند، بیرونش کن. تو خودت بازرس داشته باش که من هم بدانم در اداره چه خبر است.

اما اجازه نده یک کسى، یک کسى را خراب کند.

حدیث داریم غیبت از زنا بدتر است. زنا گناه شخصى است. غیبت گناه اجتماعى است و در اسلام است که هر وقت بین فرد و جامعه عمد باشد جامعه مقدم است.

غیبت باعث مى‏شود عبادت قبول نشود. حدیث داریم: اگر کسى اهل غیبت باشد نمازش قبول نمى‏شود حالا نگو حالا که غیبت کردم نماز نخوانم. نماز را بخوان و غیبت نکن.

غیبت کار خوب را از بین مى‏برد.

روایت داریم: «مَنْ رَوَى عَلَى مُؤْمِنٍ رِوَایَهً یُرِیدُ بِهَا شَیْنَهُ وَ هَدْمَ مُرُوءَتِهِ لِیَسْقُطَ مِنْ أَعْیُنِ النَّاسِ أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْ وَلَایَتِهِ إِلَى وَلَایَهِ الشَّیْطَانِ فَلَا یَقْبَلُهُ الشَّیْطَانُ»(کافى، ج‏۲، ص‏۳۵۸) کسى که غیبت کند.

کسى که غیبت کند «أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْ وَلَایَتِهِ إِلَى وَلَایَهِ الشَّیْطَانِ» خداوند او را از تحت حمایت خودش بیرون مى‏کند. اگر کسى چیزى را نقل کند که آبروى مؤمن را ببرد. امام صادق ع فرمود: اى کعبه تو خیلى عزیزى بعد فرمود: آبروى مؤمن از تو عزیزتر است.

بله، البته یک جاهایى غیبت جایز است. مثل اینکه آدم مى‏خواهد شهادت دهد.

مى‏آیند مى‏گویند آقا فلانى زد تو گوشم. مى‏گویند که شاهد است. مى‏گویند فلانى.

به فلانى مى‏گویند شما آمده‏اید شهادت بدهید بگویید.

او مى‏گوید: بله من دیدم فلانى زد تو گوش فلانى. فلانى به فلانى ظلم کرد.

براى احقاق حق نباید بگویى اگر بگویم فلانى به فلانى ظلم کرد غیبت کردم اگر نگویى، این جا غیبت نکنى، حق او را از بین بردى.

باید در گواهى‏ها صاف گفت. در مشورت غیبت جایز است.

اظهار تظلم غیبت جایز است. کسى به کسى ظلم کرده آدم برود در دادگاه بگوید چه کرده چه کرده، عیبهایش را مى‏گویى تا بیاید از خودش دفاع کند.

براى اظهار تظلم. براى شهادت پهلوى قاضى.

المتجاهر. کسى که علنا گناه مى‏کند. این دیگر آبرو ندارد آدم مى‏تواند در آن گناهى که مى‏کند بگوید فلان این کار را مى‏کند. البته نسبت به همان گناه که الان مى‏کند.

اگر کسى علنى آب جو مى‏خورد مى‏شود گفت فلانى عرق خور است اما دیگر گناه دیگرش را حق ندارى بگویى. همان گناهى که علنى انجام مى‏دهد مى‏شود گفت. براى تقیه هم غیبت جایز است. مثلا زمان امام صادق(ع)مى‏خواستند ذربا را بگیرندش. ذربا از یاران خوب امام صادق(ع)بود. امام صادق(ع)دید این از یاران خوبش است الان بنى عباس مى‏آیند مى‏گیرندش و اعدام مى‏کنندش، یک دفعه امام صادق آمد گفت این ذربا ادم کذا و کذا. . . . شروع کرد به انتقاد تند از ذربا که بنى عباس گفتند، بابا ذربا از یاران امام صادق نیست. بعد یواشکى امام صادق به پسر ذربا گفت: برو به آقات سلام مرا برسان و بگو من دوستت دارم. و من براى حفظ جانت این کار را کردم.

پس براى حفظ جان کسى مى‏شود این حرکتها را انجام داده.

یک کسى هم که ادعاى بیخودى مى‏کند. آقا من سید اولاد پیغمبر هستم. نخیر ایشان سید نیست.

آقا من دکتر هستم. نخیر ایشان دکتر نیست.

اگر کسى ادعاى بیخودى کرد، ادعاى چیزى را کرد که اهلش نیست این جا مى‏شود غیبت او را کرد.

مثل به دروغ بگوید من سید نیستم. من مجتهد هستم. من دکتر هستم. . . .

شنیدن غیبت

پیامبر(ص) فرمود: اگر کسى در یک جلسه‏اى غیبت شنید، جلوى غیبت را گرفت، رب الله انه ان اتوب من الشهر خدا هزار خطر را از او دور مى‏کند.

امیرالمؤمنین فرمود: «سامع الغیبه أحد المغتابین»(غررالحکم، ص‏۲۲۱) کسى اگر اهل غیبت بشوند گناه آن کسى را دارد که غیبت مى‏کند. و حدیث آخر این است که: روز قیامت انسان را مى‏آورند نگه مى‏دارندش کتابى دستش مى‏دهند. مى‏بیند در کتاب ثوابى براى او نوشته نشده، بابا رفتم کربلا، مشهد، افطارى، روزه. . . . مى‏بیند هیچ چى نیست.

مى‏گوید: خدایا پرونده ما عوض شده.

مى‏گویند: نه. نامه تو هست ولى چون تو غیبت فلانى را کردى ثوابت را برداشتم در پرونده فلانى ثبت کردیم. این هم جزاى غیبت.

خدایا خودما، زبان ما، فکر ما، افکار ما، عقاید ما، اعمال ما، کشور ما، ناموس ما، نسل ما، عقاید ما، رهبر ما، امت ما، مرز ما، حفظ بفرما. الهى آمین.

خدایا تو را به حق محمد و آل محمد خودت نظام ما را، امت ما را، رهبر ما را، عقاید و اخلاق ما را حفظ کن.

«والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته»

ثبت دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *